Chính phủ Liên bang, đảng Xanh và liên đảng đang bế tắc trong việc thông qua các biện pháp sau ngân sách về thuế và chương trình NDIS, chỉ còn một kỳ họp hai tuần nữa trước khi Quốc hội nghỉ đông năm tuần. Trong khi các cuộc đàm phán tiếp tục, những người tham gia chương trình NDIS đang phải chờ đợi trong lo lắng, khi chương trình này chuẩn bị trải qua một cuộc cải tổ lớn, bao gồm cả việc cắt giảm đáng kể.
Đảng Xanh muốn có thêm thời gian để xem xét kỹ lưỡng những thay đổi cấu trúc và việc cắt giảm ngân sách của NDIS; Liên đảng muốn nêu lên những lo ngại xung quanh việc khấu trừ thuế đối với khoản đầu tư bất động sản (negative gearing), việc giảm thuế thu nhập từ vốn (capital gains tax discount) và các quỹ tín thác (trusts).
Bà Jane Hume là phó lãnh đạo đảng Tự do cho biết
"Cách mà chính phủ xử lý việc giám sát các dự luật này thực sự đáng lên án. Đây là một chính phủ từng hứa hẹn sự minh bạch và trách nhiệm giải trình. Đó là một trong những cam kết khi họ trở lại nắm quyền, vậy mà họ lại làm điều hoàn toàn ngược lại. Tất cả những gì Thượng viện mong đợi là cơ hội để xem xét kỹ lưỡng các dự luật, đó chính là nhiệm vụ của Thượng viện. Đó là công việc của chúng tôi."
Bà ấy nói rằng Liên đảng nhìn chung ủng hộ việc cải tổ NDIS, nhưng không thấy lý do gì mà cuộc cải cách lớn lại cần phải vội vàng.
"Tôi không nghĩ rằng chúng ta nên sợ việc tiến hành các cuộc điều tra dài hơn và xem xét kỹ hơn đối với bất kỳ dự luật nào, dù đó là các cải cách thuế đã được thông qua, những cái gọi là cải cách, hay thực chất là các đợt tăng thuế, hoặc những thay đổi có phạm vi rất rộng đối với NDIS. Hãy để tôi nói rõ: Liên đảng ủng hộ việc cải thiện tính minh bạch và liêm chính của NDIS. Đây là một chương trình đã vượt khỏi tầm kiểm soát và đang trở nên không bền vững. Nó sẽ khiến người dân Úc phải trả quá nhiều và có thể khiến một số người gặp rủi ro. Nhưng đồng thời, chúng tôi muốn bảo đảm rằng cách thức áp đặt các biện pháp liêm chính đó là phù hợp và không bỏ sót bất kỳ ai."
Đối với chính phủ, áp lực phải thông qua các cải cách chủ yếu đến từ khoản tiết kiệm được tích lũy trong ngân sách liên bang lần thứ năm của Tổng trưởng Tài chính Jim Chalmers.
Tiến sĩ Sam Bennett là Giám đốc Chương trình Người khuyết tật tại Viện Grattan.
"Điều này sẽ có tác động rất đáng kể. Như bạn đã nói, tôi nghĩ trong khi có rất nhiều sự tập trung vào các khía cạnh khác của ngân sách liên bang gần đây nhất, đặc biệt là các yếu tố cải cách thuế, thì có một lập luận mạnh mẽ cho rằng khoản tiết kiệm cho NDIS trong ngân sách đó là thành phần lớn nhất. Như bạn đã nói, hơn 37 tỷ đô la, tôi nghĩ là vậy. Nó chiếm hơn một phần ba tổng số tiền tiết kiệm trong ngân sách. Và rõ ràng, nếu những khoản tiết kiệm đó không được hiện thực hóa trong các dự báo ngân sách như kỳ vọng, thì điều đó sẽ gây ra tác động dây chuyền rất đáng kể."
Tiến sĩ Bennett cho rằng gói cải cách của chính phủ có những yếu tố tích cực, và cải cách cơ cấu là cần thiết để kiềm chế sự tăng trưởng chi tiêu không kiểm soát.
Hôm thứ Sáu, Bộ trưởng NDIS Jenny McAllister nói với Ủy ban Thẩm định Ngân sách Thượng viện rằng cần có những thay đổi cơ cấu để đảm bảo tính bền vững của chương trình trong dài hạn.
"Trước hết, tôi muốn khẳng định rằng chính phủ Albanese vẫn cam kết duy trì tính bền vững lâu dài của NDIS và bảo đảm chương trình này tiếp tục cung cấp những hỗ trợ thay đổi cuộc sống cho những người khuyết tật vĩnh viễn và nghiêm trọng."
Chính phủ đã đưa ra một dự luật nhằm loại bỏ ít nhất 160.000 người khỏi chương trình này vào năm 2030 và muốn thông qua luật trước khi Quốc hội kết thúc kỳ họp ngày 2 tháng 7.
SBS News được biết Đảng Xanh đã nói với Đảng Lao động rằng việc thông qua dự luật trong thời gian đó sẽ vượt quá "giới hạn đỏ" đối với họ.
Hôm thứ Sáu, Thượng nghị sĩ Đảng Xanh Jordan Steele-John đã cáo buộc Bộ trưởng McAllister đang ngụy biện cho cuộc cải tổ này như những biện pháp nhằm chống gian lận, thay vì cắt giảm hỗ trợ cho người tham gia.
MCALLISTER: “Thượng nghị sĩ Steele-John, việc ông khẳng định rằng gói cải tổ này không giải quyết vấn đề gian lận là không đúng.”
STEELE-JOHN: “Điều mà cộng đồng đang làm, và điều tôi đang làm ở đây thay mặt họ, là lần theo dòng tiền dựa trên các tài liệu mà bà đã trình lên Thượng viện để trả lời yêu cầu OPD (Order for the Production of Documents, dịch là Lệnh yêu cầu cung cấp tài liệu) của tôi cho thấy rằng chưa đến 5 tỷ đô la trong tổng số tiền được ghi chú là ‘quay trở lại ngân sách’ từ các khoản cắt giảm NDIS thực sự đến từ các biện pháp chống gian lận.”
MCALLISTER: “Tôi đang cố hiểu logic của ông, bởi như tôi đã nói nhiều lần, khi chúng ta xử lý gian lận, khoản tiết kiệm đó quay trở lại với người tham gia, chứ không phải về phía chính phủ. Đó là lý do ông không thấy những con số đó trong ngân sách.”
STEELE-JOHN: “Không chỉ tôi, mà nhiều người trong Quốc hội cũng đã lưu ý rằng có rất nhiều lời lẽ xoay quanh vấn đề chống gian lận và rất nhiều sự tập trung vào nó. Và dù chúng tôi hoan nghênh sự tập trung đó, chúng tôi đặt câu hỏi vì sao dự luật này lại có quá ít nội dung thực chất liên quan đến các biện pháp chống gian lận."
Ông Sam Bennett đồng ý rằng vấn đề gian lận và tính liêm chính đã trở thành trọng tâm trong cách chính phủ giải thích sự cần thiết của cải cách, nhưng ông cho biết những yếu tố này chỉ chiếm khoảng 2% trong tổng số khoản tiết kiệm dự kiến.
"Nhưng tôi nghĩ cũng rất quan trọng phải hiểu rằng, dù những biện pháp này là cần thiết, chúng thực sự chẳng đáng kể so với quỹ đạo chi phí của chương trình, bởi gian lận không phải là lý do khiến NDIS trở nên không bền vững. Lý do khiến NDIS không bền vững nằm ở những vấn đề cấu trúc lớn khác mà một số phần trong dự luật hiện tại đang cố gắng khắc phục."
Ông cho biết phần lớn khoản tiết kiệm được đề xuất trong hai năm tới, khoảng 13,2 tỷ đô la, sẽ đến từ việc cắt giảm các khoản chi cho sự tham gia của cộng đồng và xã hội.
"Và đó là bởi vì một số biện pháp khác, những biện pháp thực sự giải quyết các vấn đề cấu trúc lớn của NDIS, sẽ cần nhiều thời gian hơn để thiết kế và thực hiện, và để cho phép việc cắt giảm mà tôi vừa đề cập xảy ra, dự luật hiện đang được Thượng viện xem xét sẽ trao cho bộ trưởng hoặc bất kỳ bộ trưởng nào trong tương lai quyền tùy ý giảm kinh phí cho toàn bộ các nhóm hỗ trợ bất cứ khi nào họ thấy cần thiết cho sự bền vững tài chính của chương trình. Vì vậy, trọng tâm hiện tại có thể là ngân sách hỗ trợ tham gia cộng đồng và xã hội, nhưng trong tương lai, nó có thể là bất cứ điều gì trong chương trình."
Chính phủ đề xuất cắt giảm 50% các hỗ trợ tham gia cộng đồng và xã hội, vốn cho phép người tham gia NDIS ra khỏi nhà, kết nối với người khác hoặc tham gia vào cuộc sống thường nhật.
Các hỗ trợ căn bản (foundational supports) dành cho những người không đủ điều kiện tham gia NDIS cũng đang được tái cấu trúc, đặc biệt thông qua chương trình Thriving Kids dành cho trẻ em tự kỷ hoặc chậm phát triển.
Các tiểu bang và vùng lãnh thổ dự kiến sẽ cung cấp các dịch vụ này vào thời điểm phương pháp đánh giá mới bắt đầu vào tháng 1 năm 2028.
"Điều này đặt gánh nặng rất lớn lên các tiểu bang, vùng lãnh thổ và chính phủ liên bang trong việc nhanh chóng bảo đảm các dịch vụ này được triển khai kịp thời trước những thay đổi đó, bởi vì nếu không, sẽ có nhiều người bị bỏ rơi."
Cuộc điều tra của Thượng viện về chương trình NDIS sẽ tổ chức các phiên điều trần công khai vào tuần tới và báo cáo lại trước ngày 16 tháng 6.
Đồng hành cùng chúng tôi tại SBS Vietnamese Facebook và cập nhật tin tức ở sbs.com.au/vietnamese
Chúng tôi cũng có mặt trên YouTube
Nghe SBS Tiếng Việt trên ứng dụng miễn phí SBS Audio, tải về từ App Store hay Google Play
