Peter Greste gây chú ý vào năm 2015 khi ông bị bắt ở Ai Cập vì tội khủng bố. Những người ủng hộ ông cho rằng ông đã bị một chính phủ đang tìm cách đàn áp báo chí bắt bớ. Tám năm sau, ông tiếp tục kêu gọi Úc coi trọng quyền tự do báo chí.
Sau gần ba năm ngồi tù ở Trung Quốc, nhà báo Cheng Lei, đánh dấu sự trở lại Úc cùng gia đình và cuộc điện thoại với thủ tướng Anthony Albanese.
Bộ Ngoại giao Trung Quốc cho biết cô được thả vì đã mãn hạn tù về tội bán bí mật nhà nước.
Cựu Thủ tướng Scott Morrison nói rằng ông không chấp nhận việc giam cầm trường hợp này.
"Tôi thấy điều này không thuyết phục. Lẽ ra cô ấy không bao giờ nên bị giam giữ. Chúng ta cũng không nên biết ơn chính phủ Trung Quốc về việc cô ấy đang trở về nhà. Đáng lẽ cô ấy không bao giờ bị giam giữ, và đặc biệt là trong trường hợp này."
Trường hợp của Cheng Lei là ví dụ gần đây nhất về việc các nhà báo Úc bị giam giữ ở nước ngoài.
Một trường hợp đáng chú ý khác là Peter Greste, người bị giam giữ ở Ai Cập vì tội khủng bố vào năm 2015.
Ông xuất hiện tại Câu lạc bộ Báo chí Quốc gia ở Canberra để nêu lên mối lo ngại rằng Úc có thể noi gương Ai Cập, sử dụng luật an ninh quốc gia của nước này để tạo ra văn hóa bí mật, khi việc theo đuổi nghề báo khiến chính phủ không thoải mái.
Ông Greste đã trích dẫn cuộc đột kích vào nhà của nhà báo Annika Smethurst năm 2020 như một ví dụ về cách luật pháp bắt đầu hình sự hóa những gì từng được coi là đưa tin hợp pháp.
Đó là cuộc đột kích xảy ra cùng tuần khi các sĩ quan Cảnh sát Liên bang Úc khám xét văn phòng của ABC vì họ đưa tin về các cáo buộc tội ác chiến tranh ở Afghanistan, gây ra làn sóng phản đối kịch liệt và sự chú ý của quốc tế.
Cô Smethurst nói với SBS News vào năm 2020 rằng cơn giận dữ đã có tác động tiêu cực đến cuộc sống của cô.
"Nhà tôi bị bố ráp lần đầu tiên vào tháng 6, đã hơn sáu tháng trôi qua mà vẫn chưa có giải pháp nào. Việc này gây tổn thất cá nhân rất lớn.
Tôi đã phải chuyển nhà, tất nhiên bây giờ mọi người đều biết về hoàn cảnh của tôi. Việc tiếp tục làm công việc của mình ở Tòa nhà Quốc hội trở nên khó khăn khi có mức độ giám sát và theo dõi từ công chúng về trường hợp của tôi."
Tòa án Tối cao cuối cùng nhận thấy lệnh mà cảnh sát liên bang sử dụng để đột kích nhà cô là không hợp lệ và ra lệnh hủy bỏ lệnh này.
Vụ kiện đó sau đó được nối tiếp bằng hai cuộc Điều tra của Nghị viện và một loạt Chỉ thị của Bộ trưởng.
Chính phủ cho biết họ sẽ thực hiện các khuyến nghị của Ủy ban Liên hợp Nghị viện về tình báo và an ninh mà họ đã đưa ra sau các cuộc đột kích của AFP. Những việc này có tác dụng hài hòa các luật về lá chắn của chính phủ nhằm bảo vệ nhà báo tại tòa án.Nhà vận động Peter Greste
Gần ba năm trôi qua, Peter Greste cho biết đã có những thay đổi tích cực.
"Chính phủ đã thông qua luật của Ủy ban Chống Tham nhũng Quốc gia bao gồm một số biện pháp bảo vệ các nhà báo và nguồn tin của họ.
Chính phủ đã thông qua các sửa đổi đối với luật tố giác và Mark Dreyfus đã ủy quyền xem xét các vi phạm bí mật của Liên bang để xem liệu luật có bảo vệ công chúng một cách thỏa đáng hay không. Nó cũng hủy bỏ các cáo buộc chống lại Bernard Collaery.
Nhưng tổ chức của Peter Greste, Liên minh vì Tự do Nhà báo, cho biết còn rất nhiều việc phải làm.
"Trong rất nhiều cuộc trò chuyện diễn ra sau các cuộc đột kích, chúng tôi thường được hỏi làm thế nào để đạt được sự cân bằng giữa tự do báo chí và an ninh quốc gia. Tôi nghĩ đó là cách nhìn sai lầm.
Việc này ngụ ý một hệ nhị phân sai lầm. Ý tưởng về sự cân bằng cho thấy rằng nếu chúng ta có nhiều cái này, thì chúng ta có ít cái kia.
Nhưng những gì chúng ta đã thấy trong những năm gần đây là khi người tố giác làm việc với các nhà báo có trách nhiệm sẽ tăng cường an ninh quốc gia.
Họ phơi bày những thất bại của các cơ quan an ninh của chúng ta, họ cung cấp các cuộc tranh luận công khai quan trọng về các ưu tiên quốc gia.Nhà vận động Peter Greste
Chúng duy trì tính minh bạch rất quan trọng với một nền dân chủ hiệu quả. Nói tóm lại, chúng ta nên coi cả tự do báo chí và tố cáo là không thể thiếu đối với an ninh quốc gia của chúng ta."
Peter Greste cho biết vẫn còn những người tố giác bị truy tố vì tiết lộ thông tin hợp lệ, đặc biệt là Richard Boyle, người đã tiết lộ các chiến thuật thu thuế mạnh mẽ của Sở Thuế Úc, và David McBride, người đã vạch trần các cáo buộc về tội ác chiến tranh do binh lính Úc gây ra ở Afghanistan.
Liên minh hiện đang đề xuất một đạo luật tự do truyền thông sẽ hoạt động theo cách tương tự như luật nhân quyền ở Queensland, ACT và Vic.
Hy vọng nó sẽ mang lại sự bảo vệ tốt hơn.
"Ở đó, luật pháp thực hiện ba điều rất đơn giản. Đầu tiên, họ buộc Quốc hội phải luôn xem xét nhân quyền bất cứ khi nào họ thông qua luật mới. Họ nói rằng tòa án phải luôn giải thích luật hiện hành theo những cách phù hợp với nhân quyền; công chức phải hành động theo cách ủng hộ nhân quyền.
"Bây giờ nếu chúng ta thay thế từ "nhân quyền" bằng "tự do báo chí" thì tôi nghĩ chúng ta đang tiến gần đến một giải pháp có ý nghĩa sâu sắc với mối quan hệ giữa chính phủ và giới truyền thông."
