Úc có thể nước láng giềng mới nếu như người dân trên thuộc địa của Pháp, Tân Thế Giới, quyết định đòi độc lập trong cuộc trưng cầu dân ý vào ngày 4/11. Suy nghĩ của người dân ở đây lẫn lộn trước sự kiện có thể thay đổi tương lai của họ.
Tân Thế Giới cách nước Úc khoảng 1.200 cây số về hướng Đông, thủ đô là Noumea hay còn được mệnh danh là "Paris ở Thái Bình Dương."
Người Kanak bản xứ bắt đầu nói đến nhu cầu đòi độc lập từ thập niên 1960, 1970 do những người được qua du học ở Pháp khởi xướng.
Năm 1985 người Kanak dưới sự lãnh đạo của Mặt trận giải phóng dân tộc Kanak đứng lên đòi độc lập để lập ra nước Kanaky, là tiếng bản xứ của Caledonia.
Vào thời điểm đó đã xảy ra những vụ bạo loạn đòi độc lập, vốn dẫn tới Hòa ước Mitignon 1988 và Hòa ước Noumea 1998, qua đó gia tăng quyền tự trị cho Tân Thế Giới.
Theo Hòa ước Noumea 1998 thì kể từ sau năm 2014, Tân Thế Giới được quyền tổ chức trưng cầu dân ý về độc lập. Một cuộc bỏ phiếu sẽ được tổ chức vào ngày Chủ nhật 4 tháng 11 tới đây.
Charles Wea, người bản xứ Kanak, đang du học ở Melbounre nhưng sẽ về nước để bỏ phiếu.
"Chúng tôi muốn xây dựng một xã hội mới, một quốc gia mới, và thiết lập lại bang giao với Pháp bởi vì chúng tôi không thể chấp nhận chế độ thực dân Pháp ở Tân Thế Giới nữa."
Charles Wea là thành viên của Mặt trận Giải phóng Dân Tộc Kanak. Anh vẫn đi lại bằng passport Pháp nhưng trông chờ một passport của riêng Tân Thế Giới.
Nhưng không phải ai cũng muốn Tân Thế Giới được độc lập, ví dụ như Louise Vingnols, đang du học ở Sydney.
"Nước Pháp hỗ trợ cho chúng tôi đủ mọi thứ, nếu không còn họ nữa thì đất nước sẽ lụn bại. Cũng giống như Vanuatu vậy chúng tôi sẽ trở thành một nước nghèo."
Trong khi Tân Thế Giới là nơi có căn cứ quân sự chiến lược của Pháp ở Thái Bình Dương. Úc chia sẻ hải giới với Pháp, một nước thành viên của Hội đồng Bảo an Liên Hiệp Quốc có trang bị vũ khí nguyên tử.
Cựu đại sứ Úc tại Tân Thế Giới, Denise Fisher, nay dạy học tại Đại học Quốc gia Úc, nói rằng rõ ràng Úc muốn giữ mối bang giao đó với Pháp.
"Bất kỳ chuyên gia chiến lược nào của Úc cũng sẽ thấy những cái lợi khi có đồng minh là một nước Phương Tây trong khu vực Thái Bình Dương, nhất là khi khu vực này nay có sự hiện diện của Trung Quốc."
Sau 165 năm bị Pháp đô hộ, người Kanak bản xứ đã trở thành thiểu số ngay trên đất nước của họ.
Charles Wea hy vọng nhiều vào cuộc trưng cầu dân ý sắp tới.
"Chúng tôi mất 30 năm để chuẩn bị. Người Kanak chúng tôi nay đã sẵn sàng trở nên độc lập về mặt kinh tế, xã hội và văn hóa."
Nếu kết quả là CÓ thì Tân Thế Giới sẽ trở thành quốc gia độc lập mới nhất trên trái đất, nhưng sẽ không còn nhận được hàng tỉ đôla viện trợ cũng như khả năng quốc phòng của mẫu quốc.
Tuy nhiên những người ủng hộ độc lập nói rằng Tân Thế Giới vốn có trữ lượng kền lớn nhất trên thế giới.
Nếu kết quả là KHÔNG thì theo Hòa ước Noumea 1998, người dân được quyền tổ chức thêm hai cuộc trưng cầu dân khác, miễn là phải trước năm 2022.
Người Việt chiếm 1,6% của dân số chưa tới 300 ngàn người của Tân Thế Giới, tức khoảng trên dưới 3 ngàn người.
Đa số những người được hỏi tới đều nói họ muốn Tân Thế Giới vẫn thuộc Pháp sau khi nhìn thấy những gì xảy ra với nước Cộng hòa Vanuatu láng giềng, vốn được trả độc lập vào năm 1980.
