Trong một bài nói chuyện trên diễn đàn TED, bà Chrystia Freeland đã phát biểu như sau:
“Chúng ta đang sống trong thời đại bất bình đẳng về thu nhập, đặc biệt là giữa giới thượng lưu và phần còn lại của xã hội. Sự thay đổi này nổi bật nhất tại Hoa Kỳ và ở Anh, nhưng đó là một hiện tượng toàn cầu. Nó đang xảy ra tại Trung Quốc, Liên Xô, Ấn Độ, và ở Canada quê hương tôi. Chúng ta thậm chí còn nhìn thấy nó ở các xã hội dân chủ tự do như Thụy Điển, Phần Lan và Đức.
“Tôi sẽ cho bạn một vài số liệu để đánh giá những gì đang xảy ra. Trong thập niên 1970, nhóm 1% siêu giàu đóng góp khoảng 10% thu nhập quốc gia tại Hoa Kỳ. Giờ đây, con số đó đã tăng gấp đôi lên đến 20%. Nhưng những gì đang xảy ra ở đỉnh tháp phân phối thu nhập thậm chí còn ấn tượng hơn. Nhóm 0,1% siêu giàu ở Mỹ giờ đây chiếm hơn 8% thu nhập quốc gia, vị trí này vốn thuộc về nhóm 1% siêu giàu hồi 30 năm trước.
“Nhóm 0,1% siêu giàu ở Mỹ giờ đây chiếm hơn 8% thu nhập quốc gia.” - Chrystia Freeland
“Hãy để tôi cung cấp một số liệu khác cho dễ hình dung, con số này được đưa ra vào năm 2005 bởi ông Robert Reich, Bộ trưởng Lao động trong chính quyền Clinton thời bấy giờ. Ông Reich đã nghiên cứu tài sản của hai người được thừa nhận là rất giàu, Bill Gates và Warren Buffett, và nhận thấy nó tương đương với tổng tài sản của gần 40% dân số Hoa Kỳ, tức 120 triệu người.
“Ông Warren Buffett không chỉ là một người siêu giàu (plutocrat), ông còn là một nhà quan sát tinh tường về hiện tượng này. Ông chỉ ra rằng vào năm 1992, tổng tài sản của những người trong danh sách Forbes 400 – tức danh sách 400 người giàu nhất nước Mỹ – là 300 tỷ đô la. Hãy nghĩ mà xem. Bạn thậm chí không cần phải là một tỷ phú để được vinh danh trong danh sách đó vào năm 1992. Ngày nay, con số đó đã tăng gấp 5 lần lên đến 1,7 nghìn tỷ đô la, và chúng ta không hề thấy điều gì tương tự xảy ra với tầng lớp trung lưu, những người mà tài sản của họ vẫn luôn trì trệ, nếu không muốn nói là suy giảm.
“Đây là thời đại của giới tài phiệt toàn cầu, nhưng chúng ta đã nhận ra nó quá muộn. Một trong những lý do, theo tôi, là hiện tượng luộc ếch. Những thay đổi chậm chạp và từ từ khó có thể nhận ra, ngay cả khi tác động cuối cùng lại vô cùng mạnh mẽ. Nói về bất bình đẳng thu nhập, ngay cả khi bạn không nằm trong danh sách Forbes 400, vẫn có thể làm cho chúng ta khó chịu. Nó khiến ta cảm thấy kém tích cực, kém lạc quan hơn khi nói về cách phân chia chiếc bánh, hơn là việc làm thế nào để chiếc bánh lớn hơn. Và nếu bạn may mắn nằm trong danh sách Forbes 400, thảo luận về phân phối thu nhập và tái phân phối thu nhập có thể khiến bạn cảm thấy bị đe dọa.
“Chúng ta đang sống trong thời đại của bất bình đẳng thu nhập, đặc biệt là ở đỉnh tháp. Vậy những gì đã gây ra điều này, và chúng ta có thể làm gì? Nhóm nguyên nhân đầu tiên là nguyên nhân chính trị: thuế thấp, bãi bỏ quy định, đặc biệt đối với các dịch vụ tài chính, tư nhân hóa, yếu kém trong việc bảo vệ các nghiệp đoàn. Tất cả đã góp phần khiến cho thu nhập của nhóm siêu giàu ngày một tăng thêm.
“Rất nhiều yếu tố chính trị có thể được gộp lại thành nhóm ‘chủ nghĩa tư bản bè phái’, tức những thay đổi chính trị có lợi cho một nhóm nội bộ những người có mối quan hệ tốt với nhau, nhưng thực sự lại không có lợi cho những người còn lại. Trên thực tế, loại bỏ chủ nghĩa tư bản bè phái là vô cùng khó khăn. Hãy nghĩ về khoảng thời gian mà những nhà cải tổ cố gắng giải quyết tham nhũng ở Nga, hoặc tái cơ cấu các ngân hàng sau cuộc khủng hoảng tài chính nghiêm trọng nhất kể từ Đại Khủng hoảng, hoặc ngay cả những công ty đa quốc gia hùng mạnh cũng hiếm khi nào chịu đóng thuế gần với mức của tầng lớp trung lưu.
“Mặc dù rất khó để loại bỏ chủ nghĩa tư bản bè phái trong thực tế, vấn đề này lại khá dễ dàng về mặt lý thuyết. Bởi vì không ai thực sự ủng hộ chủ nghĩa tư bản bè phái cả. Thật vậy, đây là một trong những vấn đề hiếm hoi mà cả cánh tả lẫn cánh hữu đều có chung quan điểm.
“Nhưng nếu chủ nghĩa tư bản bè phái là phần dễ giải quyết của vấn đề, ít nhất là trên lý thuyết, thì mọi thứ trở nên phức tạp hơn khi nhìn vào các thế lực kinh tế gây nên sự bất bình đẳng thu nhập gia tăng. Bản thân chúng không phải là quá bí ẩn. Toàn cầu hóa và cuộc cách mạng công nghệ, hai yếu tố đã biến đổi cuộc sống của chúng ta và nền kinh tế toàn cầu, đồng thời dẫn đến sự trỗi dậy của tầng lớp siêu giàu.
“Hãy nghĩ xem. Lần đầu tiên trong lịch sử, nếu bạn là một doanh nhân năng động với một ý tưởng mới đầy sáng tạo hoặc một sản phẩm mới rất tuyệt vời, bạn có thể tiếp cận gần như ngay lập tức tới một thị trường toàn cầu với hơn một tỷ người. Kết quả là, nếu bạn rất thông minh và rất may mắn, bạn có thể trở nên rất giàu một cách rất nhanh chóng. Một trong những trường hợp tiêu biểu gần đây nhất là David Karp. Người sáng lập 26 tuổi của Tumblr mới bán công ty của cậu ta cho Yahoo với giá 1,1 tỷ đô la. Hãy nghĩ về điều đó một phút thôi: 1,1 tỷ đô la, 26 tuổi.
“Đây là cách đơn giản nhất để nhận thấy cách mạng công nghệ và toàn cầu hóa đã tạo ra hiệu ứng siêu sao như thế nào trong những lĩnh vực phổ biến như thể thao và giải trí. Chúng ta có thể thấy một vận động viên siêu đẳng hoặc một nghệ sĩ biểu diễn tài năng, ngày hôm nay, có thể sử dụng tài năng của mình để tác động lên nền kinh tế toàn cầu bao giờ hết.
“Nhưng hôm nay, hiệu ứng siêu sao kia đang diễn ra trên toàn bộ nền kinh tế. Chúng ta có những nhà công nghệ siêu sao. Chúng ta có những chuyên viên ngân hàng siêu sao. Chúng ta có những luật sư siêu sao và những kiến trúc sư siêu sao. Có những đầu bếp siêu sao và những nông dân siêu sao. Thậm chí, và đây là ví dụ yêu thích của tôi, có cả những nha sĩ siêu sao, và khuôn mẫu nổi bật nhất là Bernard Touati, người Pháp đứng sau nụ cười tỏa nắng của các ngôi sao như nhà tài phiệt Nga Roman Abramovich hay nhà thiết kế thời trang người người Mỹ gốc Âu Diane von Furstenberg.
Toàn cầu hóa và cách mạng công nghệ: Con dao hai lưỡi
“Mặc dù khá dễ dàng để nhận ra cách mà toàn cầu hóa và cách mạng công nghệ đã tạo ra giới tài phiệt toàn cầu này, việc đánh giá hiện tượng này lại khó hơn nhiều. Bởi vì, trái ngược với chủ nghĩa tư bản bè phái, tác động của toàn cầu hóa và cách mạng công nghệ là rất tích cực. Hãy bắt đầu với công nghệ. Tôi yêu Internet. Tôi yêu các thiết bị di động của mình. Điều đó có nghĩa là bất cứ ai, nếu muốn, có thể xem buổi nói chuyện này dù đang ở rất xa khán phòng. Tôi còn là người hâm mộ cuồng nhiệt của hiện tượng toàn cầu hóa. Đây là sự thay đổi đã giúp hàng trăm triệu người nghèo nhất thế giới thoát ra khỏi cảnh cơ hàn và gia nhập tầng lớp trung lưu, và nếu bạn may mắn sống trong phần giàu có của thế giới, toàn cầu hóa còn tạo ra nhiều sản phẩm mới với giá phải chăng – bạn nghĩ ai đã làm ra chiếc iPhone cho bạn? – và những điều mà chúng ta phụ thuộc vào lâu nay trở nên rẻ hơn rất nhiều, như máy rửa chén hay cái áo thun của bạn.
“Vậy thì điều gì khiến tôi lo lắng? Đó là chính những lực lượng tích cực dẫn đến sự trỗi dậy của tầng lớp tài phiệt toàn cầu, cũng đồng thời vắt kiệt tầng lớp trung lưu trong nền kinh tế Tây phương. Hãy bắt đầu với lĩnh vực công nghệ. Chính những lực lượng đang tạo ra những tý phú, cũng đang nuốt chửng nhiều việc làm truyền thống của tầng lớp trung lưu. Lần cuối cùng bạn sử dụng dịch vụ của một đại lý du lịch là khi nào? Trái ngược với cách mạng công nghiệp, những người khổng lồ của nền kinh tế mới không tạo ra nhiều việc làm mới. Ở thời cực thịnh, G.M. tạo hàng trăm ngàn việc làm, còn Facebook thì chỉ dưới 10.000 việc làm.
“Một thực tế đáng sợ là không có quy tắc kinh tế nào có thể biến tốc độ tăng trưởng kinh tế thành sự thịnh vượng chung.” - Chrystia Freeland
“Tương tự với toàn cầu hóa. Bên cạnh việc giúp cho hàng trăm triệu người thoát khỏi đói nghèo ở các thị trường mới nổi, nó cũng khiến nhiều công việc bị luân chuyển ra khỏi các nền kinh tế phát triển phương Tây. Một thực tế đáng sợ là không có quy tắc kinh tế nào có thể biến tốc độ tăng trưởng kinh tế thành sự thịnh vượng chung. Điều đó thể hiện trong những gì tôi cho là thống kê kinh tế đáng sợ nhất của thời đại chúng ta. Kể từ cuối thập niên 1990, sự gia tăng năng suất đã trở nên tách biệt khỏi mức tăng tiền lương và việc làm. Điều đó có nghĩa là các quốc gia đang trở nên giàu có hơn, các công ty đang trở nên hiệu quả hơn, nhưng chúng ta lại đang không tạo ra thêm việc làm và không trả lương cao hơn.
“Ngày nay, chúng ta đang trải qua thời đại của sự thay đổi kinh tế tương đương về quy mô và phạm vi so với cuộc cách mạng công nghiệp. Để bảo đảm nền kinh tế mới này đem lại lợi ích cho tất cả chúng ta và không chỉ là các nhà tài phiệt, chúng ta cần phải đem đến những thay đổi xã hội và chính trị đầy tham vọng. Chúng ta cần một Thỏa Thuận Mới.”
Thêm thông tin và cập nhật Like SBS Vietnamese Facebook Nghe SBS Radio bằng tiếng Việt mỗi tối lúc 7pm tại sbs.com.au/Vietnamese
