Liên Hợp Quốc đã hoan nghênh thỏa thuận hòa bình giữa Mỹ và Iran, thừa nhận rằng thỏa thuận này là một bước quan trọng hướng tới việc giải quyết xung đột một cách hòa bình. Tuy nhiên, Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu đã tách chính phủ của mình khỏi thỏa thuận hòa bình, nói rằng ông tôn trọng quyết định này nhưng sẽ tiếp tục bảo vệ lợi ích của đất nước mình bằng cách hành động chống lại Hezbollah ở Lebanon. Thỏa thuận hòa bình phụ thuộc vào lệnh ngừng bắn trên tất cả các mặt trận của cuộc chiến - bao gồm cả Lebanon. Vậy thỏa thuận này an toàn đến mức nào?
"Đây là một bước tiến quan trọng hướng tới việc giải quyết xung đột một cách hòa bình. Tổng thư ký bày tỏ sự đánh giá cao sâu sắc đối với vai trò mang tính xây dựng của Pakistan, Qatar, Ai Cập, Ả Rập Xê Út, Thổ Nhĩ Kỳ và các nước khu vực khác trong việc hỗ trợ các cuộc đàm phán dẫn đến thỏa thuận này. Tổng thư ký hy vọng rằng các bên sẽ tận dụng động lực mới này và tăng cường nỗ lực hướng tới một giải pháp cuối cùng cho cuộc xung đột này."
Đó là phát ngôn viên của Liên Hợp Quốc, Stephan Dujarric, thay mặt Tổng thư ký Antonio Guterres, hoan nghênh thỏa thuận hòa bình mà Mỹ và Iran đã đạt được.
Chi tiết của thỏa thuận đã được tiết lộ vào thứ Hai [[15 tháng 6]] bởi Thứ trưởng Ngoại giao Iran Kazem Gharibabadi, người cho biết các cuộc đàm phán sẽ được tổ chức trong 60 ngày tới, đồng thời nói thêm rằng Tehran sẽ trả đũa trong trường hợp có bất kỳ vi phạm nào đối với thỏa thuận.
Thông báo được đưa ra trên Đài truyền hình Nhà nước Iran.
"Hoa Kỳ đã bị buộc phải ký một bản ghi nhớ để chấm dứt chiến tranh với Cộng hòa Hồi giáo Iran và Mặt trận Kháng chiến. Sheikh Baz Sharif tuyên bố chấm dứt vĩnh viễn và ngay lập tức chiến tranh trên tất cả các mặt trận của Hoa Kỳ chống lại Iran và các đồng minh của nước này. Thủ tướng Pakistan tuyên bố rằng một thỏa thuận để chấm dứt chiến tranh của Hoa Kỳ chống lại Iran đã đạt được."
Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump đã xác nhận thỏa thuận trên mạng xã hội, cho phép mở cửa eo biển Hormuz miễn phí và dỡ bỏ ngay lập tức lệnh phong tỏa hải quân của Hoa Kỳ.
Hoa Kỳ và Iran dự kiến sẽ ký thỏa thuận hòa bình tại Thụy Sĩ vào thứ Sáu tuần này [[ngày 19 tháng 6]].
Phó Tổng thống Hoa Kỳ J.D. Vance cho biết thỏa thuận này có thể định hình lại khu vực nếu Iran tôn trọng các cam kết của mình.
"Nếu Iran tuân thủ thỏa thuận này, nó sẽ thay đổi căn bản Trung Đông trong 50 năm tới.”
“Nó sẽ chấm dứt chiến tranh. Nó sẽ làm cho Trung Đông trở nên hấp dẫn hơn về đầu tư. Nó sẽ mang lại nhiều thịnh vượng, giá năng lượng thấp hơn cho người dân Mỹ," ông Vance nói.
Thủ tướng Úc Anthony Albanese cũng hoan nghênh thỏa thuận hòa bình, nhưng cho rằng vẫn còn một chặng đường dài phía trước trước khi những tác động của nhiều tháng giao tranh chấm dứt.
Ông nói rằng chính phủ Úc sẽ ủng hộ các nỗ lực nhằm đạt được một thỏa thuận lâu dài để chấm dứt cuộc chiến đã cướp đi sinh mạng của hàng nghìn người trên khắp Trung Đông và gây ra một cuộc khủng hoảng năng lượng lịch sử.
"Vì vậy, trong khi chúng ta muốn thấy cuộc xung đột kết thúc - và chúng ta hy vọng điều đó đã xảy ra - chúng ta cũng muốn nhận thức rõ rằng điều đó không có nghĩa là mọi thứ sẽ trở lại bình thường chỉ trong một ngày.”
“Ít nhất sẽ mất nhiều tháng trước khi mọi thứ trở lại bình thường. Nhưng chúng ta cũng muốn ghi nhận những nỗ lực của Pakistan, Qatar, Ả Rập Xê Út, Thổ Nhĩ Kỳ và các quốc gia trung gian hòa giải khác," ông Albanese tuyên bố.
Nhưng thỏa thuận này phụ thuộc vào lệnh ngừng bắn trên tất cả các mặt trận của cuộc chiến.
Trước khi thỏa thuận được ký kết, Tổng thống Trump đã cảnh báo Israel không được "phá vỡ thỏa thuận" bằng cách tiếp tục hành động quân sự chống lại Hezbollah do Iran hậu thuẫn ở Lebanon.
Tuy nhiên, Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu khẳng định ông sẽ tiếp tục sử dụng miền nam Lebanon làm "vùng đệm", bảo vệ cư dân ở miền Bắc Israel khỏi các cuộc tấn công của Hezbollah.
Vậy thỏa thuận hòa bình này an toàn đến mức nào? Liệu nó vẫn có thể bị đổ vỡ?
Nhà phân tích Laura Bloomenfeld từ Đại học Johns Hopkins là cựu cố vấn chính sách của Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ về Trung Đông.
Bà nói với BBC rằng đây không phải là một giải pháp đơn giản cho cuộc xung đột.
"Tôi sẽ không gọi đây là một thỏa thuận hòa bình. Tôi sẽ nói nó giống một thỏa thuận con tin hơn, bởi vì khoản tiền chuộc mà Hoa Kỳ trả để dỡ bỏ lệnh phong tỏa, tất nhiên, sẽ lên tới khoảng 8 tỷ đô la doanh thu dầu mỏ mà Iran sẽ được hưởng lợi trong 60 ngày đó trong khi chúng ta kéo dài các cuộc đàm phán với Iran," bà Bloomenfeld phân tích.
Bà ấy nói rằng rất nhiều điều có thể xảy ra trước khi thỏa thuận được ký kết vào thứ Sáu
"Năm ngày ở Trung Đông là 50 năm ở bất kỳ nơi nào khác trên thế giới. Có rất nhiều điều bất ngờ. Tôi nghĩ sẽ có một chút hối hận của những người ký kết khi mỗi bên bắt đầu xoay chuyển mọi thứ theo hướng có lợi cho mình.”
“Không chỉ về thỏa thuận, mà còn về ngày sau khi thỏa thuận được ký kết. Bởi vì sau tất cả, đây là một cuộc đấu tranh vượt ra ngoài vấn đề hạt nhân về việc ai có ảnh hưởng trong khu vực.”
“Hệ tư tưởng cách mạng của các giáo chủ Hồi giáo và của Iran là loại bỏ Kẻ thù lớn nhất, tức là Hoa Kỳ, khỏi khu vực. Và, tất nhiên, Nước Mỹ muốn tạo ra một kiểu, "hố vàng" dầu mỏ cho Hoa Kỳ. Và điều đó cũng sẽ diễn ra ở vùng Vịnh.”
“Vì vậy, đây là vấn đề lớn hơn thế, sẽ có một số người ký kết cảm thấy hối hận,” bà Bloomenfeld nói thêm.
Người Israel từ khắp các phe phái chính trị đều cho rằng thỏa thuận này là một thảm họa đối với Israel và sự tức giận của họ hướng vào Thủ tướng Benjamin Netanyahu.
Cựu Thủ tướng Ehud Barak nói với đài truyền hình công cộng của Israel rằng Israel đang phải trả giá cho sự 'kiêu ngạo và mù quáng' của ông Netanyahu, và cái giá của những thao túng mà ông ta đã cố gắng thực hiện đối với Tổng thống Trump.
Yair Lapid, người đang nhắm đến việc lật đổ ông Netanyahu trong cuộc bầu cử sắp tới, nói rằng thỏa thuận này đang trở thành một trong những 'thất bại gây sốc' nhất trong chính sách đối ngoại và an ninh của Israel.
Phản ứng trái chiều
Laura Bloomenfeld không ngạc nhiên trước những phản ứng tiêu cực.
Các nhà lãnh đạo G7 dự kiến sẽ thảo luận chi tiết về một thỏa thuận hòa bình giữa Mỹ và Iran tại hội nghị thượng đỉnh các nhà lãnh đạo ở Evian trong tuần này.
Các quốc gia châu Âu đã bày tỏ sự ủng hộ việc chấm dứt xung đột ở Trung Đông, nhưng nhắc lại ưu tiên của họ là Iran không được phép sở hữu vũ khí hạt nhân.
Trong một cuộc gặp gỡ với truyền thông cùng Tổng thống Pháp Emmanuel Macron, ông Trump cho biết thỏa thuận đã được ký kết, trước lễ ký kết chính thức với Iran tại Thụy Sĩ vào thứ Sáu tuần này 19 tháng 6.
"Và eo biển đã được mở một phần. Như các bạn biết, họ đang rà soát một số quả mìn mà họ đã tìm thấy. Nhưng các tàu đã bắt đầu hoạt động và vào thứ Sáu, nó sẽ được mở hoàn toàn," TT Trump nói.
Mặc dù hòa bình có thể lần đầu tiên được đưa ra thảo luận, nhưng điều đó không có nghĩa là nó được đảm bảo.
Đồng hành cùng chúng tôi tại SBS Vietnamese Facebook và cập nhật tin tức ở sbs.com.au/vietnamese
Chúng tôi cũng có mặt trên YouTube
Nghe SBS Tiếng Việt trên ứng dụng miễn phí SBS Audio, tải về từ App Store hay Google Play
