Tòa án Tối cao Hoa Kỳ đã bác bỏ nỗ lực của Tổng thống Donald Trump nhằm hạn chế quyền quốc tịch theo nơi sinh, giữ nguyên nguyên tắc hiến định đã tồn tại hơn 150 năm. Phán quyết được xem là chiến thắng lớn đối với các gia đình nhập cư và những người ủng hộ quyền công dân, nhưng cũng mở ra một vòng tranh cãi mới khi ông Trump tuyên bố sẽ tiếp tục theo đuổi mục tiêu thay đổi chính sách này thông qua Quốc hội.
Đối với nhiều gia đình di cư tại Mỹ, quyết định của Tòa án Tối cao giữ nguyên quyền quốc tịch theo nơi sinh không chỉ là một phán quyết hiến pháp, mà còn mang ý nghĩa cá nhân sâu sắc.
Cô bé Mia, 13 tuổi, nói rằng sự bất định xoay quanh chính sách nhập cư đã định hình tuổi thơ của mình.
“Là một đứa trẻ mang quốc tịch Mỹ, tôi không nên phải lo lắng liệu cha mẹ mình có trở về nhà hay không. Và kể từ khi vị tổng thống này nhậm chức, tôi thậm chí còn phải lo rằng liệu chính tôi có thể về nhà hay không. Các bà mẹ mang thai sợ rằng con của họ sẽ không có một mái nhà. Gia đình chúng tôi xứng đáng được đấu tranh, và cộng đồng chúng tôi cũng xứng đáng được đấu tranh. Và đó là lý do tôi sẽ tiếp tục đấu tranh. Xin cảm ơn.”
Phán quyết này mang lại sự nhẹ nhõm cho nhiều gia đình đang sống trong tình trạng bất ổn về nhập cư.
Cô Aura Espinosa, một bà mẹ sống tại Houston, người được đưa từ Mexico sang Mỹ khi còn nhỏ và hiện được bảo vệ tạm thời khỏi bị trục xuất, cho biết phán quyết này mang lại cho các con cô điều mà cô chưa từng có, là sự an toàn.
“Điều quan trọng là các con tôi có tình trạng pháp lý, vì tôi không muốn chúng phải trải qua quá trình nhập cư giống như tôi đã trải qua từ nhỏ, biết rằng mình không có giấy tờ hợp pháp, rằng mình ở một đất nước xa lạ. Lúc này, nếu bạn hỏi tôi, tôi nói tôi đến từ Mexico, nhưng nếu quay lại đó thì tôi cũng không biết gì về nơi đó nữa. Tôi ở đây, nên với các con tôi, điều này rất quan trọng, vì như vậy chúng sẽ không phải trải qua những khó khăn đó.”
Quyền quốc tịch theo nơi sinh đã là một phần của luật pháp Mỹ trong hơn 150 năm.
Được ghi trong Tu chính án thứ 14, quy định này bảo đảm quốc tịch cho gần như mọi người sinh ra trên lãnh thổ Hoa Kỳ, với chỉ một số ngoại lệ hẹp như con của các nhà ngoại giao.
Điều này khác biệt rõ rệt so với chính sách nhập cư của Úc.
Không giống như Mỹ, Úc đã chấm dứt quyền quốc tịch tự động theo nơi sinh từ năm 1986.
Tại đây, ít nhất một trong hai cha hoặc mẹ phải là công dân hoặc thường trú nhân Úc thì đứa trẻ sinh ra tại Úc mới tự động có quốc tịch.
Tổng thống Mỹ Donald Trump từ lâu đã lập luận rằng hệ thống của Mỹ đang bị lợi dụng.
Ông cho rằng quyền quốc tịch theo nơi sinh khuyến khích nhập cư bất hợp pháp và hiện tượng gọi là “du lịch sinh con”.
“Quy định đó ban đầu được đặt ra cho con của những người nô lệ. Nó không nhằm dành cho những người tìm cách lợi dụng hệ thống rồi đến Mỹ như đi du lịch. Thực ra, nó được thông qua vào đúng thời điểm kết thúc Nội chiến Mỹ. Nó được tạo ra để bảo vệ con cái của nô lệ, điều đó rất rõ ràng. Nhưng hiện nay, quy định này lại cho phép chúng tôi đưa sự việc ra tòa và cuối cùng giành thắng lợi, vì hàng trăm ngàn người đang vào nước Mỹ theo diện quyền công dân theo nơi sinh, và điều đó không phải là mục đích ban đầu của nó.”
Chủ tịch Hạ viện Mike Johnson cũng lặp lại lập luận này.
“Đây là một vấn đề nghiêm trọng ở đất nước chúng ta, khi quy định này trở thành du lịch sinh con. Người ta gọi đó là một xu hướng, khi mọi người chỉ cần đến, đặt chân lên đất Mỹ và sinh con, rồi con họ có thể hưởng lợi từ hệ thống phúc lợi và mọi thứ khác. Quy định đó đã bị lạm dụng.”
Sắc lệnh hành pháp của Trump sẽ từ chối cấp quốc tịch tự động cho trẻ em sinh ra tại Hoa Kỳ, trừ khi ít nhất một trong hai cha mẹ là công dân hoặc thường trú nhân.
Các luật sư bảo vệ quyền tự do dân sự cảnh báo rằng hậu quả sẽ xảy ra ngay lập tức và trên diện rộng.
“Nhiều phần của luật pháp Mỹ sẽ trở nên vô nghĩa. Hàng ngàn trẻ sơ sinh Mỹ sẽ ngay lập tức mất quốc tịch. Và nếu theo lập luận của chính phủ, quốc tịch của hàng triệu người Mỹ trong quá khứ, hiện tại và tương lai có thể bị đặt dấu hỏi.”
Trong phòng xử án, các tác động thực tế của chính sách này đã bị chất vấn gay gắt.
Thẩm phán Tòa án Tối cao Ketanji Brown Jackson đã chất vấn luật sư chính phủ về cách thức hệ thống này sẽ hoạt động trong thực tế.
“Điều này vận hành như thế nào? Các ông đang nói rằng khi một đứa trẻ được sinh ra, người ta phải có giấy tờ và xuất trình giấy tờ sao? Việc này diễn ra ngay trong phòng sinh à? Làm thế nào để xác định một đứa trẻ sơ sinh có phải là công dân Mỹ hay không theo quy định của các ông?”
Cuối cùng, Tòa án đã ra phán quyết 6–3 chống lại Tổng thống Trump.
Năm thẩm phán cho rằng sắc lệnh hành pháp vi phạm Tu chính án thứ 14 của Hiến pháp.
Một thẩm phán thứ sáu đồng ý rằng sắc lệnh là bất hợp pháp, nhưng dựa trên cơ sở pháp lý hẹp hơn.
Đảng Dân chủ coi phán quyết này là sự bác bỏ việc lạm quyền của tổng thống.
Dân biểu Grace Meng đưa ra phản ứng mạnh mẽ:
“Tôi có thông điệp gửi tới Tổng thống Trump. Ông có thể tin rằng mình đứng trên pháp luật, nhưng ông không phải vậy. Ông có thể cố gắng chia rẽ người Mỹ dựa trên chủng tộc, tôn giáo hay nguồn gốc, nhưng ông sẽ thất bại. Ông có thể cố gắng định nghĩa lại người Mỹ là ai, nhưng ông sẽ thất bại. Chúng ta là người Mỹ. Chúng ta thuộc về nơi này. Và không một ‘kẻ muốn làm vua’ nào có thể lấy điều đó khỏi chúng ta.”
Với một số nghị sĩ, vấn đề này cũng mang tính cá nhân.
Dân biểu Delia Ramirez nói rằng quyền quốc tịch theo nơi sinh đã định hình chính bản sắc của bà.
“Tôi muốn các bạn biết rằng tôi là con gái tự hào của một người nhập cư Guatemala đã vượt biên khi đang mang thai tôi. Tôi là công dân theo quyền sinh ra tại đây, và quan trọng hơn, tôi là người Mỹ. Và tất cả mọi người ở đất nước này, nếu bạn sinh ra ở đây, bạn là người Mỹ, không ngoại lệ. Tôi nói đúng chứ?”
Các chuyên gia pháp lý cho rằng phán quyết này tái khẳng định một nguyên tắc hiến pháp đã được thừa nhận trong nhiều thế hệ.
Bà Elora Mukherjee mô tả quyết định này là một bước lùi lớn đối với chính quyền Trump.
“Điều khiến tôi chú ý là một cách diễn giải lại Tu chính án thứ 14 mang tính cực đoan và bên lề, vốn cách đây một thập kỷ không được tòa án, giới học giả hay công chúng xem trọng, giờ đây lại đã xuất hiện trước Tòa án Tối cao Mỹ. Và cách diễn giải cực đoan đó đã được ba thẩm phán chấp nhận, điều đó thật đáng sốc.”
Nhưng ông Trump đã tuyên bố sẽ tiếp tục đấu tranh, kêu gọi đảng Cộng hòa thúc đẩy luật thông qua Quốc hội.
Thượng nghị sĩ California Alex Padilla nói rằng cuộc chiến chính trị vẫn chưa kết thúc.
“Chúng tôi biết Donald Trump sẽ không dừng lại. Các cuộc tấn công của ông ấy sẽ tiếp tục. Ông ấy sẽ tìm cách ban hành sắc lệnh khác, hoặc cố gắng để Quốc hội do Cộng hòa kiểm soát thông qua một dự luật khác, hoặc làm điều gì đó khác nhằm thu hẹp khái niệm ai được là người Mỹ, ai được là công dân. Và vì vậy, công việc của chúng tôi để chống lại điều đó sẽ tiếp tục.”
Đồng hành cùng chúng tôi tại SBS Vietnamese Facebook và cập nhật tin tức ở sbs.com.au/vietnamese
Nghe SBS Tiếng Việt trên ứng dụng miễn phí SBS Audio, tải về từ App Store hay Google Play
Chúng tôi cũng có mặt trên YouTube
