Người dân Hawaii đang thực hiện một dự án trồng cây ở Lahaina và các khu vực xung quanh để bảo đảm rằng hai loại cây lịch sử sung và sakê vẫn tồn tại và xuyên suốt dấu chân lịch sử của nơi này.
Hồi tháng 8 các trận cháy rừng khốc liệt, có sức tàn phá khủng khiếp đã thiêu rụi phần lớn thị trấn Lahaina lịch sử của Hawaii.
Hàng chục tòa nhà lịch sử bị phá hủy, cây đa khổng lồ ở trung tâm thị trấn bị cháy đen, cháy rụi.
Trước sự vui mừng của nhiều người, những chiếc lá xanh đã bắt đầu mọc lên từ thân cây bị cháy, mang lại hy vọng phục hồi.
Nhưng đối với một nhóm nhỏ tình nguyện gồm những người trồng cây, nông dân và người làm vườn - nhiều người gốc Hawaii - thì sự chú ý dành cho cây đa, hay cây sung, đã bị đặt nhầm chỗ.
Họ đã tập trung vào một loại cây khác được coi là biểu tượng chủ chốt hàng thế kỷ trong lịch sử Lahaina: cây ulu hay sakê, thuộc họ mít.
Người Anh đã đưa cây sung từ Tahiti đến Tây Ấn vào năm 1793 để cung cấp thực phẩm giá rẻ cho nô lệ.
Người ta khẳng định rằng ba hoặc bốn cây trưởng thành có thể cung cấp thức ăn giàu tinh bột để nuôi sống một người quanh năm.
Nhưng loại quả không hạt này đã được mang đến Hawaii sớm hơn nhiều.
Giáo sư Lincoln từ Đại học Hawaii tin rằng ulu là một trong nhiều loài thực vật ăn được được vận chuyển đến Hawaii khi những người du hành Polynesia đến định cư ở đó gần 1.000 năm trước.
“Khi tổ tiên của chúng tôi lan rộng khắp các hòn đảo, họ đã nhân bản những cây này và di chuyển chúng đi khắp nơi. Chúng vô sinh nên bạn không thể trồng chúng từ hạt giống. Vì vậy, mọi cây Ulu trước khi người Âu châu đặt chân đến Hawaii đều được cho là bản sao của chính nó. Vì vậy, bạn biết đấy, những cái cây này không nhất thiết độc đáo về mặt di truyền, nhưng chúng độc đáo ở chỗ chúng chứa đựng những câu chuyện về nơi này. Và tôi nghĩ có điều gì đó rất mạnh mẽ về điều đó.”
Cả cây đa và cây sakê đều không có nguồn gốc bản địa - nhưng là loại cây tượng trưng cho nguồn cung cấp thực phẩm cho con người.
Giáo sư Noa Kekuewa Lincoln cho biết nguồn gốc của cây đa khá khác biệt.
“Bạn biết đấy, cây đa vốn là biểu tượng của chủ nghĩa thực dân, được trồng bởi một cá nhân là nhân vật chủ chốt trong việc lật đổ vương quốc Hawaii, là biểu tượng của, bạn biết đấy, du lịch Hawaii, sân chơi của nước Mỹ, bạn biết đấy, là biểu tượng của rất nhiều điều, những sai lầm mà chúng tôi hy vọng sẽ không lặp lại.”
Giáo sư Lincoln nói rằng cây đa đại diện cho việc đem chủ nghĩa thực dân, thu hút các nhà truyền giáo Cơ đốc giáo da trắng đến Hawaii và một từ mà người Hawaii không thể quên: Du lịch.
Keani Rawlins-Fernandez là Ủy viên Hội đồng Quận Maui.
Cô ấy nói trong một cuộc họp của hội đồng rằng quyết định của những người thực dân là thay thế các khu rừng cây sakê, hay còn gọi là ulu, bằng mía, cuối cùng đã dẫn đến sự tàn phá của Lahaina.
"Khu rừng ulu cung cấp nguồn lương thực dồi dào, miễn phí cho người dân, đã được thay thế bằng mía, nhằm mang lại lợi nhuận cho các đồn điền của thực dân. Các đồn điền sau đó đã chuyển hướng các dòng suối, mở đường cho trận hỏa hoạn tàn khốc này."
Trái sakê trông giống như một quả mít nhỏ. Khi nấu chín, nó có vị nhạt nhẽo giữa khoai tây và bánh mì.
Nó không để được lâu - thối rữa trong vòng 48 giờ sau khi chín.
Nhà thực vật học dân tộc Hawaii Hokuao Pellegrino cho biết ông và gia đình luôn sử dụng trái sakê.
“Nó rất tiện dụng. Mười năm chúng tôi sống ở đây, kể từ khi xây nhà, chúng tôi không hề có một củ khoai tây nào trong nhà. Nếu chúng tôi làm món salad khoai tây thì đó là sakê. Nếu chúng tôi làm món hầm, chúng tôi sẽ sử dụng sakê. Nếu chúng tôi làm món cà ri, chúng tôi cũng sử dụng sakê. Nếu chúng tôi làm món súp, cũng sakê!”
Có một thời, hàng ngàn cây ulu rải rác khắp Lahaina.
Khu vực mới bị cháy gần đây từng là một địa điểm được biết đến trong lịch sử Hawaii với tên gọi Malu ulu o Lele - “Rừng sakê rợp bóng mát của Lele”, cũng là tên gọi của Lahaina.
Giáo sư Lincoln cho biết trận cháy rừng đã phá hủy nhiều cây cối có niên đại hàng trăm năm, khi Lahaina trông rất khác so với ngày nay.
“Và vì vậy khi một thảm họa như thế này xảy ra và bạn biết đấy, có khả năng quét sạch những cây cuối cùng còn sót lại từ trước đến nay, là lời nhắc nhở rằng, Lahaina của ngày hôm nay và Lahaina của một trăm năm qua không phải là Lahaina đã luôn ở đó. Nó khá khác so với trước đây. Và điều đó thực sự quan trọng cần nhớ vì nó nhắc nhở chúng ta rằng mọi chuyện cũng có thể khác trong tương lai.”
Tommy Hing là chủ sở hữu của Papa's Fast Fruits, một nhà hàng có trụ sở tại Hilo trên Đảo Lớn của Hawaii, nơi có món sakê trong thực đơn.
Ông nói trong nhiều thế kỷ, trái sakê rất quan trọng đối với người Hawaii.
"Vào những ngày đó, không có, hoặc có lẽ rất ít gạo, do vận chuyển hạn chế nên đó là vấn đề sống còn và tôi nghĩ rằng cây ulu đã giúp họ rất nhiều bởi vì, tất cả mọi người, như tôi nói, họ có thể ăn cháo ulu-poi trong cả ba bữa ăn trong ngày."
Nhà thực vật học Hokuao Pellegrino cho biết họ hiện đang thực hiện một dự án trồng cây ở Lahaina và các khu vực xung quanh.
“Công việc mà chúng tôi đang cố gắng thực hiện trước hết là để bảo đảm rằng những cái cây lịch sử đó vẫn tồn tại và xuyên suốt dấu chân lịch sử của Lahaina.”
Ngành du lịch có thể vui mừng khi thấy những dấu hiệu tái sinh của những cây đa.
Nhưng trong văn hóa Hawaii, sự hủy diệt và xóa bỏ đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển và cuộc sống mới, và một số người Hawaii đang coi hậu quả của đám cháy là cơ hội để đòi lại danh tính thực sự của Lahaina.
