ASEAN kết thúc hội nghị thượng đỉnh khu vực tại Manila, nơi Úc đã bày tỏ quan ngại về các hoạt động quân sự của Trung Quốc trong khu vực. Căng thẳng trên Biển Đông và các vụ thử hỏa tiễn gần đây ở Thái Bình Dương đã khiến Úc lên án, cho rằng sự ổn định của khu vực phụ thuộc vào việc duy trì một thế cân bằng quyền lực.
Trên vùng biển xanh trong gần quần đảo Trường Sa, nơi đang có tranh chấp gay gắt, đã xảy ra một vụ đối đầu giữa lực lượng hải cảnh Trung Quốc và lực lượng tuần duyên Philippines
Vụ đối đầu diễn ra ngay trước thềm Hội nghị Thượng đỉnh Khu vực ASEAN tại Manila, và chỉ là diễn biến mới nhất trong chuỗi các vụ va chạm thường xuyên trên Biển Đông.
Trung Quốc tuyên bố chủ quyền đối với gần như toàn bộ vùng biển này, trong khi nhiều quốc gia trong khu vực cũng khẳng định chủ quyền đối với các Vùng Đặc quyền Kinh tế của mình theo phán quyết và quy định của luật pháp quốc tế.
Tại hội nghị ở Manila, các đồng minh của Philippines đã lên án các hành động được cho là gây hấn của Trung Quốc.
Trong số đó có Ngoại trưởng Úc Penny Wong.
"Việc làm xói mòn các quyền tập thể theo luật pháp quốc tế không mang lại sự ổn định. Điều đó không củng cố chủ quyền, cũng không tăng cường khả năng chống chịu chung của chúng ta. Vì vậy, Úc cùng với các nước khác sẽ tiếp tục bày tỏ quan ngại về việc các tàu của Trung Quốc có những hành động gây bất ổn và nguy hiểm trên Biển Đông, kể cả đối với các tàu của Philippines, Việt Nam, Malaysia và Indonesia."
Úc thời gian gần đây đã tăng cường quan hệ chiến lược tại Thái Bình Dương thông qua hàng loạt thỏa thuận an ninh với các quốc đảo trong khu vực.
Song song với chiến lược ở Thái Bình Dương, Canberra cũng muốn củng cố quan hệ với Đông Nam Á nhằm ngăn chặn ảnh hưởng ngày càng gia tăng của Trung Quốc trong khu vực.
Bên lề hội nghị, bà Penny Wong đã đến thăm trụ sở Lực lượng Tuần duyên Philippines và đề nghị hỗ trợ công nghệ máy bay không người lái tiên tiến của Hoa Kỳ.
"Một trong những hoạt động đầu tiên của tôi tại đây là công bố khoản tài trợ bổ sung dành cho Lực lượng Tuần duyên Philippines. Chúng tôi sẽ hỗ trợ thêm về máy bay không người lái và các phương tiện khác nhằm tăng cường khả năng giám sát và nhận biết tình hình trên biển."
Đáp lại, phát ngôn nhân Bộ Ngoại giao Trung Quốc Lâm Kiếm cáo buộc Úc đã thổi phồng vấn đề.
"Các quốc gia liên quan không phải ở khu vực trong vấn đề Biển Đông và không có quyền can thiệp vào các vấn đề hàng hải giữa những nước có liên quan trực tiếp. Ai cũng có thể thấy rằng, cứ hễ trên biển có một biến động nhỏ là lại chính một nhóm rất ít quốc gia lập tức lên tiếng rầm rộ để chỉ trích Trung Quốc mà không cần phân biệt đúng sai."
Căng thẳng liên quan đến các hoạt động quân sự của Trung Quốc trong khu vực cũng gia tăng hồi đầu tháng này khi Bắc Kinh tiến hành thử nghiệm hỏa tiễn tại Thái Bình Dương.
Vụ phóng thử một hỏa tiễn có khả năng mang đầu đạn hạt nhân xuống vùng biển gần Tuvalu đã bị lãnh đạo Úc và nhiều quốc đảo Thái Bình Dương mô tả là hành động "gây bất ổn", trong khi Bắc Kinh khẳng định đây chỉ là một hoạt động "thường lệ".
Trong lúc Úc nhấn mạnh sự cần thiết phải gia tăng sức ép quốc tế buộc Trung Quốc tuân thủ luật pháp quốc tế, bà Penny Wong cho biết không loại trừ khả năng tăng cường các cuộc tuần tra chung trên Biển Đông.
"Chúng tôi quan ngại về một số hành động gây hấn mà chúng tôi đang chứng kiến. Chúng tôi cũng quan ngại về những hành vi gây mất ổn định đang diễn ra. Các quốc gia trong khu vực đều phải lựa chọn cách ứng phó. Úc tin rằng chúng ta cần hành động vì hòa bình và ổn định, tiếp tục kêu gọi và khuyến khích việc tuân thủ luật pháp quốc tế cũng như các quy tắc ứng xử an toàn và chuyên nghiệp trên biển và trên không."
Trong khi Trung Quốc tìm cách xem nhẹ các hoạt động quân sự gần đây tại khu vực và gọi đó là "thường lệ", nhiều nước khác lại coi đây là một phép thử.
Đối với Úc và các đồng minh trong khu vực, nếu các hành động quân sự mang tính gây hấn trên Biển Đông không bị ngăn chặn, chúng có thể tạo ra một tiền lệ nguy hiểm.
Ngoại trưởng Philippines đồng thời là Chủ tịch ASEAN, Maria Theresa Lazaro, cho rằng việc các nước cùng tuân thủ các chuẩn mực quốc tế là yếu tố then chốt để duy trì sự ổn định trong khu vực.
"Chúng ta tôn vinh những nguyên tắc nền tảng đã dẫn dắt ASEAN thành công suốt năm thập niên qua: tôn trọng chủ quyền lẫn nhau, không can thiệp vào công việc nội bộ và giải quyết tranh chấp bằng biện pháp hòa bình. Những chuẩn mực đã được kiểm chứng theo thời gian này vẫn là nền tảng của sự ổn định khu vực, bảo đảm bộ quy tắc ứng xử của chúng ta luôn vững vàng trước những biến động toàn cầu. Chúng ta phải tiếp tục đồng hành, bởi hợp tác giờ đây không còn là một sự lựa chọn mà là một yêu cầu mang tính chiến lược."
Trong lúc Úc tìm cách đối trọng với ảnh hưởng của Trung Quốc trong khu vực, Nga cũng đang nỗ lực mở rộng quan hệ với khối ASEAN.
Trước thềm hội nghị, Tổng thống Vladimir Putin đã chủ trì cuộc họp kéo dài hai ngày với các nhà lãnh đạo ASEAN tại thành phố Kazan, một trung tâm công nghiệp lớn, từ lâu được xem là cầu nối giữa Nga và châu Á.
Phát biểu tại hội nghị ASEAN, Ngoại trưởng Nga Sergey Lavrov cho biết còn rất nhiều lĩnh vực mà Nga và ASEAN có thể hợp tác.
"Về phần mình, chúng tôi luôn nhất quán ủng hộ vai trò trung tâm của ASEAN trong mọi vấn đề của khu vực. Chúng tôi đóng góp tích cực vào việc củng cố hệ thống quan hệ giữa các quốc gia được xây dựng xoay quanh ASEAN, dựa trên các nguyên tắc của luật pháp quốc tế, sự cởi mở, bình đẳng và, tôi muốn nhấn mạnh, là việc tôn trọng lợi ích của tất cả các bên tham gia."
Trong khi một số thành viên ASEAN như Philippines được xem là có quan hệ rất gần gũi với Hoa Kỳ, thì các nước khác vẫn duy trì quan hệ thương mại và an ninh chặt chẽ với Trung Quốc và Nga.
Bà Penny Wong khẳng định rằng, dù Úc sẽ tiếp tục ủng hộ Hoa Kỳ, sự ổn định của khu vực sẽ không thể đạt được nếu một cường quốc tìm cách thống trị.
"Chúng tôi không muốn bất kỳ một cường quốc nào đơn phương quyết định tương lai của khu vực. Điều chúng tôi hướng tới là một thế cân bằng quyền lực, trong đó không có quốc gia nào thống trị và cũng không có quốc gia nào bị thống trị; một khu vực lấy ASEAN làm trung tâm và được dẫn dắt bởi các nguyên tắc trong Tầm nhìn ASEAN về Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương."
Đồng hành cùng chúng tôi tại SBS Vietnamese Facebook & SBS Vietnamese Instagram, và cập nhật tin tức ở sbs.com.au/vietnamese
Nghe SBS Tiếng Việt trên ứng dụng miễn phí SBS Audio, tải về từ App Store hay Google Play
