Khi giấc mơ một ngôi nhà truyền thống Úc với sân vườn và không gian cho cây xanh trở nên vuợt tầm với và là một gánh nặng về bẩy nợ thì một ngôi nhà nhỏ chi phí thấp là giải pháp cho một nơi chốn đi về. Cùng với cuộc khủng hoảng nhà ở của Úc, các chuyên gia tin rằng nhu cầu về nhà nhỏ đang tăng vọt. Nhưng trong khi những bất động sản này hứa hẹn tiết kiệm được rất nhiều tiền, chúng thường đi kèm với các thủ tục hành chính rườm rà và sự phức tạp về tài chính.
Họ đã từ bỏ giấc mơ Úc truyền thống. Thay vào đó, họ mua một căn nhà có giá 130.000 đô la.
Một số người đang chọn những ngôi nhà nhỏ thay vì giấc mơ Úc truyền thống - một ngôi nhà với hàng rào trắng bao quanh một khu đất rộng lớn - từng là biểu tượng của sự thành công, nhưng đối với Lizzie Villestas, kiểu sở hữu nhà này là một gánh nặng gông cùm chứ không phải là chiến thắng.
"Đối với nhiều người, thành công được đo bằng diện tích nhà cửa, còn đối với chúng tôi, chúng tôi bắt đầu coi những ngôi nhà lớn là một loại bẫy khác; một cái gông cùm nợ khổng lồ và chi phí bảo trì không ngừng".
Hơn ba năm nay, cô sống trong một ngôi nhà nhỏ chỉ dài 8 mét và rộng 2,5 mét, tương đương 20 mét vuông. Theo Cục Thống kê Úc, diện tích sàn trung bình của một ngôi nhà mới ở Úc là 232,3 mét vuông vào năm 2021/22.
Không gian của Villestas có thể nhỏ, nhưng nó được thiết kế tỉ mỉ, với gam màu xanh lá cây đậm và gỗ, tương tự như vùng cây bụi xung quanh. Ngôi nhà thậm chí còn được trang bị gác xép để học tập, bồn tắm và lò sưởi trong nhà.
Là một công trình tâm huyết, ngôi nhà được Villestas và David Menhennett xây dựng trong hơn 18 tháng và có giá khoảng 130.000 đô la. Hiện tại, hai người đang sống ở phía đông bắc Victoria nhưng họ có thể kéo ngôi nhà nhỏ của mình rong rủi khắp nước Úc nếu muốn.
Menhennett, người trước đây đã sống ở Hồng Kông khoảng 20 năm, chia sẻ:
"Đó là một quyết định dễ dàng... hầu hết người Úc hiện đang phải đối mặt với khoản thế chấp 30 năm lên đến một triệu đô la để sở hữu một ngôi nhà trung bình".
Cùng với cuộc khủng hoảng nhà ở của Úc, các chuyên gia tin rằng nhu cầu về nhà nhỏ đang tăng vọt. Nhưng trong khi những bất động sản này hứa hẹn tiết kiệm được rất nhiều tiền, chúng thường đi kèm với các thủ tục hành chính rườm rà và sự phức tạp về tài chính.
Được thúc đẩy bởi mong muốn đạt được tự do tài chính, Danielle Lester đã quyết định sống trong một ngôi nhà nhỏ cách đây hai năm. Hiện tại, bà là chủ tịch Hiệp hội Nhà nhỏ Úc - Australian Tiny Homes Association (ATHA) một chức vụ mà bà tình nguyện viên điều hành, nhưng thừa nhận rất khó để thu thập dữ liệu chính xác về số lượng nhà nhỏ ở Úc.
"Số lượng thành viên của chúng tôi không phản ánh đầy đủ số người đang sống trong nhà nhỏ trên khắp nước Úc, và chúng tôi nhận thấy do sự phức tạp về quy định, nhiều người chọn cách sống chui lủi, tự chịu rủi ro. Rõ ràng, hiện tại mọi người không có lựa chọn nào khác ngoài việc tìm một mái nhà để che đầu."
Sự phức tạp mà bà Lester nhắc đến một phần là do chưa có định nghĩa chính thức áp dụng toàn quốc về nhà nhỏ ở Úc. Thay vào đó, định nghĩa nhà nhỏ cùng với các chính sách quy hoạch thường chồng chéo và mâu thuẫn với nhau giữa chính quyền liên bang, tiểu bang và địa phương.
Giáo sư danh dự Paul Burton của Đại học Griffith cho biết nhà nhỏ cũng được phân loại khác nhau tùy thuộc vào thiết kế của chúng, bao gồm cả những ngôi nhà nhỏ dựng cố định trên đất, giống như một ngôi nhà thông thường nhưng kích thước nhỏ hơn.
Với những loại nhà di động, Burton nói điều người ta nghĩ đến là một ngôi nhà nhỏ trên bánh xe:
"Đó là thứ có thể được móc vào xe tải hoặc ô tô và di chuyển giống như một chiếc xe caravan. Chúng được đối xử theo nhiều luật lệ hoặc luật địa phương do hội đồng ban hành... giống như một chiếc xe caravan, mặc dù chúng thực sự không giống nhau."
Tại NSW, một chiếc xe caravan có thể được lắp đặt hợp pháp trên một khu đất mà không cần sự chấp thuận của hội đồng nếu nó được chủ sở hữu mảnh đất đó chấp thuận.
Nếu một người ở lâu dài trên đất mà họ không sở hữu, họ thường cần sự chấp thuận của hội đồng. Tại NSW, điều này thường bao gồm việc nộp đơn xin phép xây dựng và, trong một số trường hợp, chứng chỉ kỹ thuật về an toàn kết cấu của một ngôi nhà nhỏ trên bánh xe.
Vào tháng 6, Hội đồng thành phố Shellharbour ở bờ biển phía nam NSW đã tuyên bố sẽ áp dụng một cách tiếp cận khác. Họ đã áp dụng một chương trình thử nghiệm kéo dài hai năm, loại bỏ yêu cầu về đơn xin phép xây dựng đối với những ngôi nhà nhỏ được sử dụng làm chỗ ở cho thuê.
Vào năm 2025, Hội đồng Quận Bega Valley — cũng thuộc NSW — đã ban hành lệnh tuân thủ yêu cầu phá dỡ một ngôi nhà nhỏ di động mà họ cho là trái phép. Chủ sở hữu ngôi nhà nhỏ này sau đó đã kháng cáo lên Tòa án Đất đai và Môi trường NSW.
Ông Burton tin rằng cách tiếp cận của hội đồng địa phương là "không nhất quán" và cho biết Hiệp hội Nhà nhỏ Úc ATHA đang xây dựng chiến lược vận động quốc gia để "giúp làm sáng tỏ sự phức tạp của thế giới nhà nhỏ".
Jamie Mitchell, một nhà môi giới cấp cao tại Great Escape Finance, nói với SBS News rằng vì nhà nhỏ di động không được phân loại là nhà ở nên chúng không đủ điều kiện vay mua nhà.
Ông cho biết một "trở ngại" khác là không phải tất cả nhà nhỏ đều tuân theo cùng một quy định xây dựng, vì vậy trong một thời gian dài, các nhà cho vay không chấp nhận thế chấp tài sản.
"Không có gì đảm bảo rằng người xây dựng ngôi nhà nhỏ đã làm tốt công việc. Vì vậy, chắc chắn có những nhà xây dựng đã có kinh nghiệm và hiện có uy tín tốt. Nhưng từ quan điểm của người cho vay, họ vẫn khá e ngại rủi ro."
Mitchell cho biết công ty của ông hiện đang hoạt động với sự hỗ trợ từ nhiều tổ chức cho vay cá nhân và thương mại để tài trợ cho việc xây dựng nhà nhỏ. Thông thường, thời hạn vay tối đa cho khoản vay cá nhân là lên đến bảy năm.
Năm ngoái, Ngân hàng Commonwealth cũng thông báo sẽ trở thành ngân hàng lớn đầu tiên cung cấp khoản vay xây dựng cho nhà lắp ghép.
Khi được hỏi liệu nhu cầu tài trợ nhà nhỏ có tăng lên trong những năm gần đây hay không, Mitchell cười và thừa nhận,
"Hiện tại tôi đang quá tải, không thể tin được, đúng không."
Khách hàng của Mitchell thường là những phụ nữ độc thân "có thể đã ly hôn và đang hướng tới tuổi nghỉ hưu". Giờ đây, đối tượng khách hàng đã thay đổi, bao gồm nhiều gia đình trẻ và những người độc thân có kế hoạch sống lâu dài trong những ngôi nhà nhỏ.
Theo Hiệp hội Nhà nhỏ Úc ATHA, một ngôi nhà nhỏ di động được xây dựng chuyên nghiệp có thể có giá từ 80.000 đô la đến hơn 170.000 đô la tùy thuộc vào kích thước, thiết kế và mức độ tùy chỉnh của ngôi nhà.
Nhưng không giống như những ngôi nhà truyền thống thường tăng giá trị sau khi mua, Giáo sư Burton cảnh báo rằng nhà nhỏ di động có thể giảm giá trị theo thời gian.
"Khi chúng ta nói về việc giá nhà tăng, điều thường tăng lên là giá trị đất, chứ không phải chính cấu trúc ngôi nhà... vì vậy, một ngôi nhà nhỏ di động, trừ khi nó rất đặc biệt... thì giá trị của nó có thể sẽ giảm hoặc tốt nhất là giữ nguyên."
Bà Lester tin rằng số tiền bà trả để thuê đất cho ngôi nhà nhỏ của mình rẻ hơn đáng kể so với chỗ ở cho thuê mà bà từng trải nghiệm trước đây.
"Không chỉ vậy, tôi còn hoàn toàn kiểm soát được môi trường sống, điều kiện sinh hoạt và xung quanh mình. Cuộc khủng hoảng chi phí sinh hoạt này ảnh hưởng đến tất cả mọi người, kể cả chủ nhà, điều này có thể gây ra những tác động dây chuyền đến khả năng duy trì tài sản của bạn một cách đầy đủ. Vì vậy, tôi nghĩ rằng khoản tiết kiệm có được từ việc sống trong một ngôi nhà nhỏ và thuê đất là rất đáng kể."
Đối với Villestas, người trước đây sống trong một căn hộ nhỏ ở Hồng Kông, sống trong không gian nhỏ hẹp không chỉ là biện pháp tiết kiệm chi phí mà còn là lựa chọn lối sống.
Ngày càng có nhiều người hướng đến lối sống thay thế này do áp lực mà cuộc khủng hoảng nhà ở đang gây ra hiện nay. Điều này mang lại cho các thế hệ tương lai một chút hy vọng, rằng họ có thể sở hữu... mua và sở hữu một bất động sản. Bạn chỉ cần có một tư duy cởi mở nếu muốn sống theo cách chúng tôi sống, nhưng điều đó chắc chắn là khả thi."
Đồng hành cùng chúng tôi tại SBS Vietnamese Facebook và cập nhật tin tức ở sbs.com.au/vietnamese
Nghe SBS Tiếng Việt trên ứng dụng miễn phí SBS Audio, tải về từ App Store hay Google Play
