Chương trình đổi vỏ chai lấy tiền của Victoria không chỉ giúp giảm rác thải và khuyến khích tái chế, mà với chị Nguyễn Lê Khánh Hạ ở Coburg, đó còn là cầu nối đưa chị đến gần hơn với một người hàng xóm đang sống cùng bệnh tâm thần phân liệt và cộng đồng, bắt đầu từ những cuộc trò chuyện rất nhỏ trên đường...
Giữa những câu chuyện thường ngày về thời tiết Melbourne, về việc đi siêu thị hay những món đồ lặt vặt cần mua, chị Nguyễn Lê Khánh Hạ và người hàng xóm của mình đã tìm ra một thói quen mới: cùng nhau mang vỏ chai, vỏ lon đến điểm hoàn tiền của Victoria (Container Deposit Scheme Victoria – CDS Vic).
Với nhiều người, đó đơn giản là một cách kiếm lại vài đồng lẻ từ những chai nước ngọt, lon nước, chai nhựa đã dùng xong. Nhưng với Khánh Hạ, một phụ nữ Việt sống ở khu vực Coburg, Melbourne, hành trình thu gom và đổi vỏ chai lại mang đến một giá trị khác: sự kết nối con người, cảm giác thuộc về cộng đồng và niềm vui khi có thể giúp một người hàng xóm bước ra khỏi sự cô lập.
“Lúc đầu em chỉ nghĩ đây là một việc rất đơn thuần thôi, giống như những gì mình từng làm hồi nhỏ ở Việt Nam – được gia đình dạy phải sống tiết kiệm, biết tái chế, biết tận dụng lại đồ dùng,” Khánh Hạ chia sẻ với SBS.
“Nhưng rồi trong quá trình đi đổi vỏ lon, em lại kết nối được với một chú hàng xóm. Chú bị tâm thần phân liệt, rất thích nói chuyện với mọi người, nhưng việc ra khỏi nhà hay kết nối với cộng đồng lại là điều rất khó với chú. Chú có nhiều nỗi sợ, và mỗi lần bước ra ngoài, chú phải mất rất nhiều thời gian để chuẩn bị tinh thần.”
Một chiếc túi vỏ lon và cuộc trò chuyện thay đổi mọi thứ
Khánh Hạ cho biết chị bắt đầu tham gia CDS Vic từ cuối năm 2023. Ban đầu, đây chỉ là một thói quen nhỏ để vừa tái chế, vừa có thêm chút tiền lẻ cho sinh hoạt. Mỗi tháng, chị gom những vỏ chai, vỏ lon trong nhà rồi mang đến điểm hoàn tiền ở Coburg.
Từ sự tò mò ban đầu, người hàng xóm bắt đầu đi cùng chị. Dần dần, việc mang chai lon đi đổi không còn chỉ là một việc lặt vặt trong tuần, mà trở thành một mục tiêu nho nhỏ để ông có động lực ra khỏi nhà.
“Chú cảm thấy tích cực hơn vì thấy đây là một việc mình có thể tham gia, có mục tiêu để đi ra ngoài mà không bị quá nhiều áp lực,” Khánh Hạ nói.
Theo chị, điều quý giá nhất không nằm ở số tiền hoàn lại, mà ở cảm giác người hàng xóm của mình có một nơi để đến, có một việc để làm, và có ai đó để cùng trò chuyện trên đường đi.
“Chú từng nói với em rằng việc mang vỏ chai đi đổi khiến chú cảm thấy như mình có nơi nào đó để đến, có việc gì đó để làm. Số tiền không nhiều, nhưng đó là tiền của chú. Và việc có thể dùng số tiền đó mua một vài món nho nhỏ mà chú thích khiến chú thấy như mình thực sự đã tự mua chúng bằng sức của mình.”
Từ tái chế đến chữa lành sự cô đơn
Khánh Hạ hiện làm điều phối viên dự án về sức khỏe tinh thần, đồng thời là tình nguyện viên cho hội đồng thành phố nơi chị sinh sống.
“Một phần công việc của em là quan sát sự gắn kết xã hội, và em nghĩ việc chăm sóc môi trường cũng rất quan trọng trong việc chăm sóc cộng đồng,” chị nói.
“Mình có thể không nhận được nhiều tiền hoàn lại, nhưng phần thưởng thật sự chính là quá trình này đã đưa con người đến gần nhau hơn.”
Trong một xã hội mà cảm giác cô đơn, tách biệt và các vấn đề sức khỏe tinh thần ngày càng được nhắc đến nhiều hơn, đôi khi sự kết nối không bắt đầu từ những chương trình lớn, mà từ một lời rủ đi bộ, một cuộc trò chuyện ngắn, hay một chiếc túi vỏ lon mang đi đổi.
Khánh Hạ cho biết với những người đang sống cùng các vấn đề sức khỏe tinh thần, việc “ra khỏi nhà” đôi khi đã là một nỗ lực rất lớn. Vì thế, những hoạt động nhẹ nhàng, không áp lực như cùng nhau đi đổi vỏ chai có thể mang ý nghĩa nhiều hơn người ngoài tưởng tượng.
Không chỉ là chuyện của hai người hàng xóm
Điều khiến Khánh Hạ ấn tượng là tác động của chương trình không dừng lại ở câu chuyện giữa chị và người hàng xóm.
Trong khu vực chị sống, nhiều gia đình cũng đăng thông tin lên Facebook địa phương, hỏi xem có nhà nào có vỏ chai, vỏ lon nhưng không có thời gian đi đổi thì để con cái họ đến thu gom. Theo chị, đó là một cách rất hay để dạy trẻ nhỏ về tiết kiệm, tái chế, giá trị đồng tiền và cả cách giao tiếp với cộng đồng.
Em thấy đây là một cách giáo dục trong gia đình rất hay. Trẻ con được đi thu gom, được gõ cửa, được nói chuyện với hàng xóm, được biết quan tâm tới những người xung quanh.Khánh Hạ
“Nó cho các em thấy rằng sống trong cộng đồng không chỉ là ở cạnh nhau, mà còn là biết kết nối, biết giúp đỡ nhau từ những việc rất nhỏ.”
Nhiều phụ huynh gốc Việt ở Victoria có lẽ sẽ thấy quen thuộc với hình ảnh con trẻ hào hứng gom từng lon nước, chai nhựa trong nhà, rồi háo hức mang đi đổi để “kiếm tiền”. Đó có thể là vài đồng lẻ, nhưng lại là bài học tài chính đầu đời: biết tích góp, biết lao động và hiểu rằng tiền không tự nhiên mà có.
Những người hàng xóm trước đây chỉ gật đầu chào nhau giờ có thêm cớ để bắt chuyện. Một vài gia đình góp chai lon cho nhau. Những đứa trẻ có dịp gõ cửa từng nhà. Một số người lớn tuổi tìm được niềm vui mới khi thấy mình vẫn có thể góp phần vào một việc có ích.
Khánh Hạ nói, điều đó phần nào làm lung lay định kiến rằng sống ở nước ngoài là “lạnh” – lạnh cả thời tiết lẫn con người.
“Thực ra qua những hoạt động như thế này, em thấy mọi người kết nối với nhau nhiều hơn từ những điều rất nhỏ, chứ không cần gì to tát cả,” chị nói.
Ký ức Việt Nam trong những vỏ chai cũ
Có một sợi dây rất rõ nối câu chuyện tái chế của Khánh Hạ ở Melbourne với tuổi thơ của chị ở Việt Nam.
Chị nhớ ngày còn nhỏ, mẹ luôn dạy các con phải tiết kiệm, không lãng phí và biết trân trọng những gì mình có. Trong nhà, mọi thứ đều có thể được giữ lại để tái sử dụng hoặc đem bán ve chai: từ chai nước tương, hũ đựng dưa kiệu cho tới giấy báo cũ, tập sách học xong của hai anh em.
“Hồi nhỏ em được dạy là phải biết tiết kiệm, không lãng phí, vì những thứ mình có đều là từ công sức của ba mẹ, ông bà làm ra,” chị kể.
“Mẹ em đặc biệt rất hay tiết kiệm. Mẹ giữ lại chai nước tương, hũ đựng đồ, rồi giấy báo, tập sách cũ của hai anh em. Đợi gom được kha khá thì bán ve chai.”
Khi mới sang Úc, Khánh Hạ từng có cảm giác thiếu vắng hình ảnh quen thuộc ấy. Không còn những người đi thu mua ve chai rong như ở Việt Nam, chị từng tự hỏi những chai lon đã dùng rồi sẽ đi đâu, và tại sao mình không thể bán chúng như trước đây.
Vì vậy, khi Victoria triển khai chương trình hoàn tiền cho vỏ đựng đồ uống, nó gợi lại cả một miền ký ức tuổi thơ.
“Nó làm em nhớ rất nhiều đến hồi ở Việt Nam, khi mình gom giấy báo cũ, chai lọ, lon nước để bán lấy tiền,” chị nói.
“Nhưng ở đây, em thấy điều tích cực là mọi người cùng tham gia như một phần của đời sống cộng đồng. Không ai nhìn việc thu gom chai lon như một điều gì đó thấp kém cả. Đó là một hành động thiết thực để bảo vệ môi trường, đồng thời cũng là cơ hội để kết nối với nhau.”
Đồng hành cùng chúng tôi tại SBS Vietnamese Facebook và cập nhật tin tức ở sbs.com.au/vietnamese
Chúng tôi cũng có mặt trên YouTube
Nghe SBS Tiếng Việt trên ứng dụng miễn phí SBS Audio, tải về từ App Store hay Google Play
