Từng được vinh danh là một trong những thành tựu nhân quyền vĩ đại nhất của nước Úc, Hệ thống bảo hiểm khuyết tật quốc gia (NDIS) giờ đây đang đứng trước một cuộc khủng hoảng niềm tin sâu sắc.
Những cuộc điều tra mới nhất đã phanh phui một thực trạng nhức nhối: hàng tỷ đô la tiền thuế của người dân, thay vì được dùng để hỗ trợ những mảnh đời yếu thế, lại đang chảy vào túi những kẻ lừa đảo và các tổ chức tội phạm xuyên quốc gia với những thủ đoạn ngày càng tinh vi và tàn nhẫn.
Một trường hợp được ghi lại trên ABC news, đó là những hóa đơn "ma" và nỗi đau của người trong cuộc.
Câu chuyện của Cooper, một cậu bé mắc chứng bại não, động kinh và không thể nói, là minh chứng điển hình cho việc quỹ hỗ trợ bị rút ruột một cách không thương tiếc. Mẹ của cậu, bà Katie-Lee Stoker, đã bàng hoàng phát hiện ra quỹ NDIS của con trai mình bị một công ty tính phí hơn 250.000 đô la trong chưa đầy hai năm.
Trong các hóa đơn mà đài ABC tiếp cận, quỹ của Cooper liên tục bị trừ tiền cho các dịch vụ hỗ trợ vào Chủ nhật và ngày lễ. Thế nhưng, bà Stoker khẳng định con trai mình chưa bao giờ nhận được sự chăm sóc nào vào những ngày đó.
"Con trai tôi chưa bao giờ nhận được sự hỗ trợ vào Chủ nhật… đó là ngày nghỉ của gia đình chúng tôi ở nhà," bà Katie-Lee Stoker chia sẻ với ABC.
Dù nhà cung cấp dịch vụ bao biện rằng đây chỉ là "lỗi đánh máy", nhưng sự hụt hẫng trong ngân sách đã trực tiếp tước đi cơ hội được hỗ trợ phục hồi và hòa nhập cộng đồng của Cooper.
Quy mô thất thoát lên tới hàng tỷ đô la
Không chỉ dừng lại ở những vụ lẻ tẻ, gian lận NDIS đã phát triển thành một "ngành công nghiệp" đen tối. Ông John Dardo, người đứng đầu bộ phận chuyển đổi tính liêm chính tại NDIS, gần đây đã thừa nhận trước quốc hội về quy mô khủng khiếp của tình trạng này. Khoảng 8,3% trong tổng số 45 tỷ đô la thanh toán trong năm tài chính vừa qua — tương đương khoảng 3,7 tỷ đô la — có thể đã bị rò rỉ do gian lận hoặc vi phạm. Tuy nhiên, các ước tính khác còn gây sốc hơn.
Năm 2022, ông Michael Phelan, khi đó là quyền ủy viên của Ủy ban Chất lượng và Bảo vệ NDIS, từng nhận định rằng có tới 20% kinh phí chương trình bị lạm dụng. Điều này đồng nghĩa với việc mỗi năm có khoảng 8 tỷ đô la bị đánh cắp.
Bộ trưởng Bộ người khuyết tật Mark Butler đã không ngần ngại chỉ trích những kẻ đang trục lợi trên thân xác người bệnh:
"Chương trình này là một trong những thành tựu nhân quyền vĩ đại của Úc, nhưng cũng là mục tiêu dễ bị tấn công của những kẻ lừa đảo và gian lận - cũng như những phần tử xấu nhất của tội phạm có tổ chức." – Bộ trưởng Mark Butler.
Từ "bắt cóc" đến chiếm đoạt danh tính
Các chuyên gia và những người làm việc trong ngành cho biết gian lận bắt đầu bùng phát mạnh mẽ từ khoảng năm thứ ba hoặc thứ tư khi chương trình được triển khai.
Bà Belinda Toohey, giám đốc một công ty dịch vụ hỗ trợ tại Victoria, cho biết tình trạng này hiện đã trở nên "tràn lan" và diễn ra hàng tuần.
Các thủ đoạn không chỉ dừng lại ở việc kê khống hóa đơn. Bà Toohey đã chứng kiến những trường hợp kinh hoàng khi người tham gia NDIS bị "bán" qua lại giữa các nhà cung cấp, hoặc tệ hơn là bị giam lỏng.
Không phải là thỉnh thoảng mới xảy ra, mà thực tế là hàng tuần chúng tôi đều gặp phải gian lận. Nó bắt đầu gia tăng có lẽ vào năm thứ ba hoặc thứ tư [của NDIS] và bây giờ thì nó đang tràn lan.Bà Belinda Toohey
Bà Toohey cũng mô tả những kịch bản đen tối nơi các điều phối viên hỗ trợ hoàn toàn mất dấu khách hàng vì có quá nhiều nhà cung cấp "ma" nhảy vào xâu xé kế hoạch tài chính.
"Đôi khi bạn có thể có một người tham gia NDIS và khi bạn kiểm tra hóa đơn, họ lại có ba nhà cung cấp khác mà bạn, với tư cách là điều phối viên hỗ trợ, không hề biết đến." – Bà Belinda Toohey.
Tại vùng ngoại ô phía tây Melbourne hay các khu vực hẻo lánh, những kẻ lừa đảo dùng mồi nhử là thức ăn nhanh, thuốc lá hoặc rượu để dụ dỗ người khuyết tật ký vào các văn bản chuyển nhượng quyền quản lý quỹ. Sau khi có được chữ ký, chúng cắt đứt liên lạc giữa nạn nhân và gia đình, biến họ thành công cụ rút tiền từ ngân sách chính phủ.
Lỗ hổng trong quản lý và cảnh báo từ quá khứ
Tiến sĩ Mona Nikidehaghani, giảng viên kế toán cao cấp tại Đại học Wollongong, người chuyên nghiên cứu về NDIS, giải thích rằng quy mô khổng lồ của ngân sách chính phủ luôn là "miếng mồi ngon" cho tội phạm có tổ chức.
"Cũng có những trường hợp các nhà cung cấp đe dọa người tham gia để buộc họ giao nộp kế hoạch của mình hoặc ép buộc họ làm việc với các nhà cung cấp. Trong một số trường hợp, gia đình của người tham gia đã lạm dụng quỹ… ví dụ như dùng nó để mua những món đồ xa xỉ cho bản thân." – Tiến sĩ Mona Nikidehaghani.
Ngoài việc đe dọa, hành vi đánh cắp danh tính để nộp đơn yêu cầu bồi thường mà người tham gia không hề hay biết cũng đang gia tăng. Tiến sĩ Nikidehaghani cho rằng sự thất thoát này là điều "đã được dự đoán trước" đối với các chương trình công lớn.
"Các chương trình được chính phủ tài trợ lớn… chúng luôn dễ bị hoạt động gian lận. Nó khá hấp dẫn đối với tội phạm có tổ chức hoặc bất kỳ loại tội phạm nào khác — theo một cách nào đó, điều đó là điều được dự đoán trước." – Tiến sĩ Mona Nikidehaghani.
Đáng chú ý, bà Belinda Toohey khẳng định rằng chính phủ liên bang đã được cảnh báo về những rủi ro này ngay từ khi NDIS mới chỉ là bản thảo trên giấy.
"Điều đó cũng đã xảy ra ở tất cả các chính phủ tiểu bang trước khi có NDIS. Chúng tôi đã nói 'các bạn phải bảo vệ những người khuyết tật'." – Bà Belinda Toohey.
Cuộc cải tổ mạnh mẽ để cứu vãn niềm tin
Trước áp lực dư luận và sự thất thoát ngân sách nghiêm trọng, Chính phủ Liên bang Úc đã cam kết thực hiện một cuộc cải tổ toàn diện. Kế hoạch mới sẽ tập trung vào việc quản lý chặt chẽ hơn, thắt chặt các quy định về lựa chọn nhà cung cấp, nhưng bù lại sẽ tăng cường kiểm soát chất lượng và giám sát tính liêm chính.
Mục tiêu cốt lõi của cuộc trấn áp này không chỉ là tiết kiệm tiền thuế, mà quan trọng hơn là trả lại sự an toàn và quyền lợi chính đáng cho những người như Cooper. Tuy nhiên, đối với các gia đình đã mất lòng tin, lời hứa về một hệ thống "ít lựa chọn hơn nhưng an toàn hơn" vẫn cần thời gian để chứng minh hiệu quả thực tế trên hành trình bảo vệ những công dân dễ bị tổn thương nhất của xứ sở chuột túi.
READ MORE
SBS Việt ngữ
Đồng hành cùng chúng tôi tại SBS Vietnamese Facebook và cập nhật tin tức ở sbs.com.au/vietnamese
Chúng tôi cũng có mặt trên YouTube
Nghe SBS Tiếng Việt trên ứng dụng miễn phí SBS Audio, tải về từ App Store hay Google Play
