Šta se zapravo dogodilo 26. januara?

26. januar je jedan od najkontroverznijih datuma u historiji Australije. Često opisivan kao rođendan nacije, ovaj dan ne označava ni formalno osnivanje kolonije ni stvaranje Commonwealtha. Umjesto toga, on odražava slojevitu historiju oblikovanu kolonizacijom, političkim odlukama i stalnim otporom Prvih naroda. Razumijevanje onoga što se zapravo dogodilo 26. januara otkriva zašto se ovaj datum doživljava tako različito širom zemlje.

MELBOURNE, AUSTRALIJA - 26. JANUAR: Pripadnica naroda Gunai i Gunditjmara, Meriki Onus, učestvuje na skupu povodom Dana invazije 26. januara 2025. u Melbourneu, Australija. Dan Australije, ranije poznat kao Dan osnivanja, zvanični je nacionalni dan Australije i obilježava se svake godine 26. januara u spomen na dolazak Prve flote u Sydney 1788. godine. Mnogi starosjedioci Australije ovaj dan nazivaju "Danom invazije" i postoji mali, ali rastući pokret za promjenu datuma usred šire debate o značaju ovog dana. (Fotografija: Darrian Traynor/Getty Images) Credit: Darrian Traynor/Getty Images

Najvažnije

• Prva flota je stigla u Botany Bay 18. januara 1788. godine, a ne 26. januara.
• Australija je formalno osnovana 7. februara 1788. godine, a ne 26. januara.
• 26. januar je već dugo datum protesta i iznošenja istine za Prve narode.

Ovaj članak, zasnovan na NITV videu koji je predstavio John-Paul Janke, nacionalni urednik za pitanja autohtonih naroda pri SBS-u i jedan od voditelja u emisiji The Point na NITV. On prati kako je 26. januar postao Dan Australije i zašto i dalje ima vrlo različita značenja za ljude širom zemlje.

• Šta se dogodilo 26 . januara u Australiji?
• Da li je Prva flota stigla 26. januara?
• Kada je Australija zvanično osnovana?
• Kako je iskrcavanje uticalo na Prve narode?
• Zašto je 26. januar postao Dan Australije?
• Da li Dan Australije obilježava federaciju?
• Kada je naziv Dan Australije počeo da se koristi?
• Zašto je 26. januar Dan žalosti za Prve narode?
• Kada je Dan Australije postao nacionalni državni praznik?
• Zašto je 26. januar još uvijek važan?

Šta se dogodilo 26. januara u Australiji?

26. januar obilježava dan 1788. godine kada je kapetan Arthur Phillip podigao britansku zastavu u zalivu Sydney. Do te večeri, puna Prva flota od jedanaest brodova usidrila se u Port Jacksonu, više od osam mjeseci nakon što su napustili Englesku.

Iako se ovaj trenutak često smatra početkom nacije, to nije bio ni početak britanskog dolaska niti formalno osnivanje kolonije.

Sydney Cove, Novi Južni Wales, Australija, 1788. (1886.). Sydney Cove je zaliv na južnoj obali luke Sydney. To je mjesto koje je 1788. godine odabrao kapetan Arthur Phillip za osnivanje prve britanske kolonije u Australiji, koja je kasnije postala grad Sydney. Datum osnivanja kolonije, 26. januar, danas se slavi kao Dan Australije. Drvorez iz djela 'Slikoviti atlas Australazije, svezak I', autora Andrewa Garrana, ilustrovano pod nadzorom Frederica B. Schella, (Slikoviti Atlas Publishing Co, 1886.). (Fotografija: The Print Collector/Print Collector/Getty Images) Credit: Print Collector/Print Collector/Getty Images

Da li je Prva flota stigla 26. januara?

Ne. Prva flota je počela pristizati u zaljev Botany 18. januara 1788. Nakon procjene područja, Phillip je utvrdio da nije pogodno za naseljavanje zbog lošeg tla i ograničene količine slatke vode.

Snažni vjetrovi odgodili su odlazak flote, a 25. januara dva francuska broda, predvođena kapetanom Jean-Françoisom de La Pérouseom, pojavila su se na obali. Rano sljedećeg jutra, Phillip i mala grupa preselili su se u zaljev Sydney, gdje je 26. januara održana kratka ceremonija.

Kada je Australija zvanično osnovana?

Kolonija Novi Južni Wales formalno je proglašena 7. februara 1788. godine, kada je službeno potvrđeno upravljanje Arthura Phillipa.

Granice kolonije protezale su se prema istoku od 135. meridijana, pokrivajući više od polovine kontinenta. Ove granice su bile zasnovane na evropskim ugovorima, iako je ta zemlja već bila dom Prvih naroda.

UJEDINJENO KRALJEVSTVO – 10. JUN: Gravura W. Sherwina prema slici F. Wheatlyja prikazuje Phillipa (1738–1814), koji je 1787. godine komandovao Prvom flotom koja je prevozila kažnjenike u Australiju. Dan njegovog iskrcavanja u Botany Bayu, 26. januara 1788. godine, kasnije je obilježavan kao Dan Australije. Phillip je osnovao kaznenu koloniju u Sydney Coveu, Port Jackson, i postao guverner (kolonijalni upravitelj) Novog Južnog Walesa. (Foto: SSPL/Getty Images) Credit: Science & Society Picture Librar/SSPL via Getty Images

Kako je iskrcavanje uticalo na Prve narode?

Prva flota stigla je na teritoriju koja je pripadala najmanje 29 klanovskih grupa Prvih naroda širom Sydneyskog bazena. Zemlja nije bila prazna.

Za pripadnike Prvih naroda, 26. januar označava početak oduzimanja imovine, nasilja i otpora. Ovi uticaji se osjećaju i danas.

Zašto je 26. januar postao Dan Australije?

26. januar je prvi put proglašen državnim praznikom u Novom Južnom Walesu 1818. godine od strane guvernera Lachlana Macquarieja. Tada je bio poznat kao Dan prvog iskrcavanja ili Dan osnivanja.

Do 1888. godine, većina kolonija obilježavala je 26. januar kao Dan osnivanja ili Dan godišnjice, iako je svaka kolonija slavila različite datume osnivanja.

Krajem 19. stoljeća, Australijsko udruženje domorodaca (Australian Natives Association) postalo je snažan zagovornik nacionalnog praznika 26. januara. Organizacija je promovirala federaciju, ali je članstvo bilo ograničeno na bijele muškarce rođene u Australiji.

Da li Dan Australije obilježava Federaciju?

Ne. Komonvelt Australije je nastao na Novu godinu 1901. Prvo zasjedanje saveznog parlamenta održano je kasnije, 9. maja 1901.

26. januar ne obilježava nijedan od ova dva događaja. Umjesto toga, obilježava iskrcavanje u zalivu Sydney 1788. godine.

Kada je naziv Dan Australije počeo da se koristi?

Ideja o nacionalnom Danu Australije pojavila se tokom Prvog svjetskog rata kao dio napora za prikupljanje sredstava za rat. Nekoliko godina događaji su se održavali u julu, a ne u januaru.

Do 1918. godine, neke organizacije su počele nazivati 26. januar Danom Australije. Godine 1930. Udruženje australijskih domorodaca (Australian Natives Association) formalno je usvojilo ime, a do 1935. većina država je slijedila taj naziv, iako je Novi Južni Wales nastavio da ga naziva Danom godišnjice još nekoliko godina.

Zašto je 26. januar Dan žalosti za pripadnike Prvih naroda?

Povodom 150. godišnjice iskrcavanja 1938. godine, vođe Prvih naroda organizovale su Dan žalosti. Bio je to jedan od najranijih nacionalnih protesta za građanska prava Aboridžina, koji je skrenuo pažnju na nepravdu, isključenost i oduzimanje imovine.

Od tada, 26. januar je ostao snažan dan protesta, sjećanja i opstanka za mnoge zajednice Prvih naroda.

Kada je 26. januar postao državni praznik?

Raspored državnih praznika razlikovao se među državama decenijama. Neke su obilježavale sam 26. januar, dok su druge praznik obilježavale najbližeg ponedjeljka.

Nakon dvjestogodišnjice 1988. godine, sve države su postepeno uskladile svoje državne praznike. 26. januar je postao nacionalno jedinstven državni praznik 1994. godine.

SIDNEJ, AUSTRALIJA - 26. JANUAR: Opći pogled tokom događaja "Australia Day Live 2024" u Sydneyskoj operi 26. januara 2024. u Sydneyu, Australija. (Fotografija: Don Arnold/WireImage) Credit: Don Arnold/WireImage

Zašto je 26. januar i danas važan?

26. januar nosi višestruka značenja. Za neke predstavlja nacionalni identitet i proslavu. Za mnoge narode Prvih naroda simbolizira invaziju, gubitak i otpornost.

Kako se razgovori nastavljaju širom Australije, razumijevanje pune historije ovog datuma je ključno za iznošenje istine i izgradnju informiranije i inkluzivnije budućnosti.

Ova priča Australia Explained je producirana u saradnji sa NITV-om. Audio zapis John-Paula Jankea je preuzet iz NITV-ovog video objašnjenja.