သြစတြေးလျ၏ အဖိုးတန်ရေအရင်းအမြစ်များနှင့် ထူးခြားသောရာသီဥတုကို နားလည်ခြင်း။

ဩစတြေးလျသည် ၎င်း၏ မတူညီသော ရာသီဥတုဇုန်များတစ်လျှောက် မိုးရွာသွန်းမှု၊ အပူချိန်နှင့် ရာသီဥတု ပုံစံများ သိသိသာသာ ကွဲပြားမှုရှိသော လူနေထိုင်သည့် တိုက်ကြီးအားလုံးတွင် အခြောက်သွေ့ဆုံး ဖြစ်သည်။

Lake Eildon was built in the 1950's to provide irrigation water for the Goulburn Valley Credit: Construction Photography/Avalon/Getty Images

Key Points

• Australia is the driest of all inhabited continents, periods of drought are common which bring hot weather and the risk of bushfires.
• There are many different climate zones across Australia, classified by variations in temperature and humidity, vegetation, and seasonal rainfall.
• Water is precious in Australia, with fragile ecosystems under threat from climate change, natural disasters, land clearing and other intensive human activities.

အပူပိုင်းဒေသ မြောက်ဘက်မှ သမပိုင်းတောင်ဘက်အထိ၊ သြစတြေးလျသည် အပူပိုင်းဆိုင်ကလုန်းမုန်တိုင်းများ၊ ရေကြီးမှု၊ အပူလှိုင်းများနှင့် မိုးခေါင်မှု အပါအဝင် ပြင်းထန်သော ရာသီဥတုအခြေအနေများကို ကြုံတွေ့နေရ သည်။

ကျွန်ုပ်တို့၏ရာသီဥတုသည် ဩစတြေးလျနိုင်ငံတစ်ဝှမ်းရှိ ကွဲပြားသောဂေဟစနစ်များကို လွှမ်းမိုးထားပြီး ဤ နေရာတွင် ရေသည် အလွန်အဖိုးတန်သော အရင်းအမြစ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဩစတြေးလျ၏ ဂေဟစနစ်အများ အပြားသည် ပျက်စီးလွယ်ပြီး ရာသီဥတုဖောက်ပြန်မှု၊ တောမီးများနှင့် မိုးခေါင်မှုဒဏ်ကို ခံနိုင်ရည်ရှိပြီး ယင်းနူးညံ့ သိမ်မွေ့သော ပတ်ဝန်းကျင်ကို ထိန်းသိမ်းရန် ကြိုးပမ်းမှုများ လိုအပ်သည်။

1900 ခုနှစ်အစောပိုင်းတွင် သြစတြေးလျကဗျာဆရာ Dorothea Mackellar သည် ဤကျယ်ပြန့်သော အညိုရောင်မြေ၏ အလှတရားနှင့် အထီးကျန်ဆန်မှုကို ဖမ်းစားခဲ့သော My Country ၏ ကျော်ကြားသော ဂုဏ်ကျေးဇူးကို ရေးသားခဲ့သည်။

"နေလောင်တဲ့တိုင်းပြည်ကို ငါချစ်တယ်၊

လွင်ပြင်ကြီးနဲ့၊

မညီညာတဲ့ တောင်တန်းတွေ၊

မိုးခေါင်တာနဲ့ ရေကြီးတဲ့မိုးတွေ…”

မိုးလေဝသဗျူရိုမှ အကြီးတန်း ရာသီဥတု ပညာရှင် Catherine Ganter ၏ အဆိုအရ ၎င်းဩစတေးလျ၏ ဖော်ပြချက်သည် ယနေ့တိုင် မှန်ကန်နေပါသည်။

“ဩစတေးလျကို မိုးခေါင်ရေရှားတဲ့ပြည်လို့ သိထားတယ်။ ပူပြင်းသော ရာသီဥတုကို သယ်ဆောင်လာပြီး မီးဘေးအန္တရာယ်ကို တိုးမြင့်လာစေသည့် နှစ်ပေါင်းများစွာ မိုးခေါင်ရေရှားမှု ဖြစ်နိုင်ပါသည်။ ဒါပေမယ့် လနဲ့ချီပြီး မိုးသည်းထန်စွာရွာသွန်းနိုင်တာကြောင့် နေရာအနှံ့ ရေကြီးရေလျှံမှုတွေ ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။”

The stark landscape of the Monaro Tablelands which is one of 19 ecosystems collapsing in Australia - Image Greening Australia. Credit: Annette Ruzicka

ပြင်းထန်သောရာသီဥတုဖြစ်ရပ်များ။

ဩစတေးလျကြုံတွေ့နိုင်သည့် ပြင်းထန်သော ရာသီဥတုအခြေအနေများကို အကြောင်းရင်းများစွာ ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်ဟု Ms Ganter က ပြောသည်။

“အယ်နီညို-တောင်ပိုင်း အလှည့်အပြောင်း နှင့် အိန္ဒိယ သမုဒ္ဒရာ Dipole ကဲ့သို့သော ရာသီဥတု မောင်းနှင် မှုများသည် ဤအစွန်း ရောက်မှု အချို့ကို တွေ့ကြုံရန် အခွင့်အလမ်း တိုးပေးနိုင်သည်။ ပြီးတော့ ရာသီဥတု ဖောက်ပြန်မှုက လွန်ကဲတဲ့ ရာသီဥတု ဖြစ်နိုင်ခြေကို လည်း ပြောင်းလဲစေတယ်။”

သြစတြေးလျသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ဆဋ္ဌမမြောက် အကြီးဆုံးနိုင်ငံဖြစ်သည်။ သို့ရာတွင် ကုန်းမြေဧရိယာ စတုရန်းကီလိုမီတာ ခုနစ်သန်းခွဲကျော်သာရှိသော်လည်း သြစတြေးလျသည် ကမ္ဘာ့မြေဧရိယာစုစုပေါင်း ၏ ငါးရာခိုင်နှုန်းသာရှိသည်။

Australian climate zones based on temperature and humidity - credit BOM.png

“ဩစတေးလျနိုင်ငံသည် အီကွေတာအနီးရှိ အပူပိုင်းဒေသများမှ အအေးပိုသော လတ္တီတွဒ်အလယ်ပိုင်း အထိ ကျယ်ပြန့်သော ကြီးမားသောမြေကြီး ဖြစ်သည်။ နေရောင်ခြည်၊ ရာသီဥတုပုံစံ၊ မိုးရေချိန်နှင့် မြေမျက်နှာသွင်ပြင်တို့သည် နိုင်ငံတစ်ဝှမ်းတွင် အလွန်ကွဲပြားပါသည်။ ဒီလိုမျိုးကွဲလွဲမှုတွေနဲ့အတူ၊ ကျွန်မ တို့နိုင်ငံတစ်ဝှမ်းမှာ တူညီတဲ့ရာသီဥတုဇုန်တွေ အများကြီးရှိပါတယ်” ဟု Ms Ganter မှပြောကြားခဲ့သည်။

အပူချိန်နှင့် စိုထိုင်းဆ၊ အသီးအရွက်များနှင့် ရာသီအလိုက် မိုးရွာသွန်းမှု ကွဲပြားမှုများသည် ဤရာသီ ဥတုဇုန်များကို အမျိုးအစားခွဲခြားနိုင်သည်။ သြစတြေးလျနိုင်ငံ၏ ရာသီဥတု ရာသီများသည် နိုင်ငံ အသီးသီးတွင် ကွဲပြားကြောင်း မစ္စ Ganter က ရှင်းပြသည်။

ဒါက မြောက်အမေရိက၊ ဥရောပနဲ့ အာရှက မြောက်ကမ္ဘာခြမ်းမှာရှိတဲ့သူတွေအတွက်၊ ငါတို့ရဲ့ ရာသီ တွေက ဆန့်ကျင်ဘက်ပါပဲ။ ဩစတေးလျတောင်ပိုင်းတွင် နွေရာသီ၊ ဆောင်းဦး၊ ဆောင်းနှင့် နွေဦးရာသီ တို့ ရှိပြီး ကျွန်ုပ်တို့၏ နွေရာသီကာလသည် ဒီဇင်ဘာလမှ ဖေဖော်ဝါရီလအထိ ဖြစ်သည်။ သို့.သော် လည်း ဩစတေးလျမြောက်ပိုင်း အပူပိုင်းဒေသတွင် ရာသီနှစ်ခုသာ ရှိပြီး စိုစွတ်သောရာသီမှာ အောက်တိုဘာလမှ ဧပြီလအတွင်းနှင့် မေလမှ စက်တင်ဘာလအတွင်း ခြောက်သွေ့ရာသီဖြစ်သည်။

Lake Keepit in New South Wales - Image Wallula-Pixabay

ဩစတေးလျနိုင်ငံရှိ Aboriginal နှင့် Torres Strait Islander တို့သည် ရှုပ်ထွေးသော ပတ်ဝန်းကျင်ကို နားလည်သဘောပေါက်ကြပြီး ဩစတေးလျရှိ ၎င်းတို့၏ ပထဝီဝင်တည်နေရာအပေါ် အခြေခံ၍ မတူ ညီသော ရာသီအလိုက် ပြက္ခဒိန်များကို အသိအမှတ်ပြုကြပြီး၊ ဒေသန္တရ ရာသီဥတုနှင့် သဘာဝဆိုင်ရာ ပြောင်းလဲမှုများကို ရောင်ပြန်ဟပ်ပါသည်။

ရာသီဥတု၊ အပူချိန်နှင့် အရေးကြီးသောအချက်မှာ မိုးရွာသွန်းမှုတွင် ဒေသဆိုင်ရာ အပြောင်းအလဲများ ကြုံတွေ့ခဲ့ရသည့် ဒေသဆိုင်ရာ ရာသီဥတု အခြေအနေများကို လွှမ်းမိုးနိုင်သည်ဟု မစ္စ Ganter ကဆို သည်။

"အီကွေတာအနီး၊ ကျွန်ုပ်တို့တွင် နေရောင်ခြည်၊ ရာသီအလိုက် မိုးသည်းထန်စွာရွာသွန်းမှုနှင့် အပူပိုင်း ဆိုင်ကလုန်းမုန်တိုင်းများကို ခံစားရသည့် သြစတြေးလျမြောက်ပိုင်း အပူပိုင်းဒေသရှိသည်။ ဩစတေး လျတောင်ပိုင်းတစ်ဝှမ်းတွင် ပူပြင်းခြောက်သွေ့သောနွေရာသီများရှိသော အနောက်တောင်ဘက်တွင် မြေထဲပင်လယ်ရာသီဥတုနှင့်အတူ ကျွန်ုပ်တို့တွင် ပိုအေးသော တိုက်ကြီးရာသီဥတုရှိသည်။ အရှေ့ဘက် ကမ်းရိုးတန်းသည် အပူပိုင်းရာသီဥတုရှိပြီး ခြောက်သွေ့ရာသီမရှိသည့်အပြင် ပူပြင်းသောနွေရာသီအထိ ဖြစ်သည်။ ဒါပေမယ့် ခြုံငုံကြည့်ရင် ဩစတေးလျဟာ အလွန်ခြောက်သွေ့တဲ့နိုင်ငံဖြစ်ပြီး ကုန်းတွင်း ပိုင်း ဩစတေးလျအများစုမှာ မိုးရွာသွန်းမှုနည်းပါးတာကို တွေ့ရတယ်။”

ရေရရှိနိုင်မှုနှင့် မိုးခေါင်ရေရှားမှုတို့သည် စိုက်ပျိုးရေး၊ လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းနှင့် သြစတြေးလျ၏ ပတ်ဝန်း ကျင်ကျန်းမာရေးကို ထိခိုက်စေပါသည်။

“သြစတေးလျမှာ ရေက အဖိုးတန်တယ်၊ နိုင်ငံရဲ့ ထက်ဝက်ကျော်က တစ်နှစ်ကို မိုးရေချိန် 350 မီလီ မီတာထက်နည်းတယ်။ မိုးခေါင်ခြင်းသည် မိုးရွာသွန်းမှုနည်းရုံမျှမက၊ တကယ်လို့သာ ကုန်းတွင်း ပိုင်း သြစတြေးလျ အများစုဟာ ရာသက်ပန် မိုးခေါင်လုနီးပါး ဖြစ်နေလိမ့်မယ်”

ဩစတြေးလျသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အခြောက်သွေ့ဆုံးနေထိုင်သည့် တိုက်ကြီးဖြစ်ပြီး ကျွန်ုပ်တို့၏ ပတ်ဝန်းကျင်အများစုသည် ရေကန့်သတ်ထားသော်လည်း ဤရေမျှတမှုကို စီမံခန့်ခွဲရန်အတွက် ကျွန်ုပ် တို့၏ဇီဝမျိုးစုံမျိုးကွဲများကို ကောင်းစွာပြင်ဆင်ထားပါသည်။

Seasonal rainfall zones of Australia - credit BOM.

ဒေါက်တာ Blair Parsons သည် Greening Australia မှ Impact ၏ ဒါရိုက်တာဖြစ်ပြီး လူများနှင့် သဘာဝတရားများ ရှင်သန်နေထိုင်ရာ ကျန်းမာပြီး အကျိုးဖြစ်ထွန်းသော ရှုခင်းများကို ဖန်တီးရန် ကြိုးစားနေသည့် အဖွဲ့အစည်းဖြစ်သည်။

“နိုင်ငံရဲ့ အချို့နေရာတွေမှာ ရေကြီးရေလျှံမှုတွေ ကြုံတွေ့ရနိုင်ပေမယ့် ရေရရှိမှုကတော့ ကျွန်တော်တို့ လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းအတွက် စိုးရိမ်စရာပါ။ ဩစတေးလျအနောက်တောင်ပိုင်းတွင်—ကမ္ဘာ့ခြောက်သွေ့ သောနေရာတစ်ခု—၁၉၇၀ ခုနှစ်မှစ၍ မိုးရေချိန် ၂၀ ရာခိုင်နှုန်းကျော် ကျဆင်းခဲ့ပြီး ရေစီးကြောင်း စီးဆင်းမှု ၈၀ ရာခိုင်နှုန်းကျော် လျော့ကျသွားကြောင်း” ဒေါက်တာ Parsons က ပြောကြားခဲ့သည်။

နှစ်ဘီလီယံနှင့်ချီ၍ ပြောင်းလဲလာသော ရှေးဟောင်းရှုခင်းများ ကွဲပြားမှုနှင့်အတူ သြစတြေးလျ၏ ပတ်ဝန်းကျင်သည် လက်ရှိတွင် ခြိမ်းခြောက်မှုအမျိုးမျိုးကို ကြုံတွေ့နေရသည်ဟု ဒေါက်တာ Parsons က ရှင်းပြသည်။

“ယခုအခါ၊ ကျွန်ုပ်တို့၏ထူးခြားပြီး ပျက်စီးလွယ်သော ecosystems များသည် ရာသီဥတုပြောင်းလဲ မှု၊ သဘာဝဘေးအန္တရာယ်များ၊ မြေယာရှင်းလင်းခြင်းနှင့် အခြားပြင်းထန်သော လူသားလုပ်ဆောင် မှုများကြောင့် ခြိမ်းခြောက်မှုခံရပါသည်။ ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုကို အရေးတကြီးလုပ်ဆောင်ရန် ပျက်ကွက်ပါက 2100 ခုနှစ်တွင် ပျောက်ကွယ်သွားမည့် အန္တရာယ်ရှိသည့် ကျွန်ုပ်တို့၏ အထင်ကရ သဘာဝအံ့ဖွယ်များထဲမှ ပိုမိုထင်ရှားပေါ်လွင်သည် တစ်ခုဖြစ်သည့် Great Barrier Reef သည် ပျောက်ကွယ်သွားမည့် အန္တရာယ်ရှိနေပါသည်။"

ရေအရည်အသွေးညံ့ဖျင်းခြင်းသည် Great Barrier Reef ၏ အဓိကခြိမ်းခြောက်မှုတစ်ခုဖြစ်သည်။ နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်း၊ ရေတိုက်စားသောမြေမှ အနည်အနှစ် တန်ချိန်သန်းပေါင်းများစွာသည် သန္တာကျောက် တန်းပေါ်သို့ စီးဆင်းလာပြီး ငါးများ၊ ပင်လယ်မြက်များနှင့် သန္တာကျောက်တန်းများကို ဆို့နင်ကာ ရာသီ ဥတုပြောင်းလဲမှု၏ အကျိုးသက်ရောက်မှုများမှ ပြန်လည်ကောင်းမွန်လာစေရန် သန္တာကျောက်တန်း၏ စွမ်းရည်ကို လျော့ကျစေသည်။

Coral on the Great Barrier Reef - Image Greening Australia

“Greening Australia သည် သမုဒ္ဒရာထဲသို့ မစီးဆင်းမီ ရေစစ်ထုတ်ခြင်းဖြင့် Reef ၏ ကျောက်ကပ် များကဲ့သို့ ပြုမူသော ကမ်းရိုးတန်း စိမ့်မြေများကို ပြန်လည်တည်ဆောက်ရန်အတွက် Greening Australia သည် ဒေသခံမြေပိုင်ရှင်များနှင့် First Nations အသိုင်းအဝိုင်းများနှင့် ပူးပေါင်းဆောင် ရွက် လျက်ရှိသည်။ ကျွန်ုပ်တို့၏ Reef Aid အစီအစဉ်ကို 2016 ခုနှစ်မှ စတင်ခဲ့ပြီး၊ သန္တာကျောက် တန်းများ သို့ ရေညစ်ညမ်းစေသော တန်ချိန် 44,000 ကျော်ကို တားဆီးခဲ့ပြီး လျှိုမြောင်းများကို ပြန်လည်ပြုပြင် ခြင်းဖြင့် ကုန်းတွင်းများမှ အနည်အနှစ်များကို 90 ရာခိုင်နှုန်းအထိ လျှော့ချနိုင်ခဲ့ ကြောင်း ပြသခဲ့ပါ သည်။” Dr Parsons ရှင်းပြသည်။

သြစတြေးလျသည် ကမ္ဘာ့ဇီဝမျိုးစုံမျိုးကွဲများ၏ အကြမ်းဖျင်း ၁၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့် နေထိုင်ရာ နေရာဖြစ် ပြီး အများစုမှာ အခြားမည်သည့်နေရာတွင်မှ မတွေ့ရှိသေးသော်လည်း ကမ္ဘာ့မျိုးစိတ်များ ဆုံးရှုံး မှုနှုန်း အများဆုံးနိုင်ငံများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်ကြောင်း ဒေါက်တာ Parsons က ပြောကြားခဲ့သည်။

“နောက်ဆုံးထုတ် Environment of the State Report က သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ကို 'ကျန်းမာရေး ညံ့ဖျင်းခြင်း' အဆင့်တွင်သတ်မှတ်ထားပြီး ကျွန်ုပ်တို့၏ အနည်းဆုံး 19 ခုသည် ပျက်ပြားခြင်း လက္ခဏာများ ပြသသည်ဟု ဖော်ပြထားပါသည်။ အခု အရေးယူမှု မလုပ်ဘူးဆိုရင် တော့ ကျွန်ုပ်တို့ရဲ့ အဖိုးတန် သဘာဝမျိုးစိတ်တွေနဲ့ ecosystems တွေကို ထာဝရ ဆုံးရှုံးဖို့ အန္တရာယ် ရှိပါတယ်။”

ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေးဆိုင်ရာ စိန်ခေါ်မှုများကို ကိုင်တွယ်ဖြေ ရှင်းရာတွင် ဒေသတွင်း၊ နိုင်ငံတော်နှင့် ကမ္ဘာ့အဆင့်တွင် ကြိုးပမ်းအားထုတ်မှုနှင့် ပြောင်းလဲမှုများ လိုအပ်ပါသည်။

သို့သော် လူတစ်ဦးချင်းစီက ခြားနားချက်တစ်ခုကို ဖန်တီးနိုင်သည်။ ဥပမာအားဖြင့်၊ ရေထိန်းသိမ်းမှုတွင် Dr Parsons က ကျွန်ုပ်တို့အားလုံး သည် ကျွန်ုပ်တို့၏အပြုအမူများနှင့် တောတောင် ရေမြေ များကို ပိုမိုမကြာခဏနှင့် ပြင်းထန် သောမိုးခေါင် မှုဖြစ်နိုင်ခြေ တိုးများလာနေသည့်ကြားတွင် ကျွန်ုပ်တို့၏ အပြုအမူများလိုက်လျောညီထွေ ဖြစ်အောင်လိုက်လုပ်နိုင်ပါသည်။

Catherine Ganter is a senior climatologist at the Bureau of Meteorology - Image BOM. Dr Blair Parsons is the Director of Impact at Greening Australia - Image Greening Australia.

“မြို့ပြမှာဆိုရင် ဥယျာဉ်ခြံမြေတွေဟာ မိုးခေါင်ရေရှားခံနိုင်ရည်ရှိတဲ့ အပင်တွေကို သိမ်းဆည်းနိုင် ရေလိုအပ်မှုလျှော့ချပြီး ဇာတိတိရိစ္ဆာန်တွေရဲ့ ကျက်စားရာနေရာတွေကို ဖြည့်ဆည်းပေးနိုင်ပါတယ်။ နံနက်စောစော သို့မဟုတ် ညနေခင်းတွင် ပန်းဥယျာဉ်များကို ရေလောင်းပေးသည် အငွေ့ပျံခြင်းကို လျှော့ချခြင်းဖြင့် ရေအသုံးပြုမှုကို လျှော့ချပေးသည်။ ကျေးလက်ဒေသများတွင်လူများသည်မြေကြီး နှင့် ဇာတိအသီးအရွက်များ စိုက်ပျိုးခြင်းဖြင့် သဘာဝရေစီးကြောင်းကို ပြန်လည်တည်ဆောက်ခြင်း ဖြင့် ဥယျာဉ်၊ကို 'ရေဓာတ်ပြန်လည်ဖြည့်တင်း' နိုင်သည်။”

ဩစတေးလျတွင် ပြင်းထန်သော ရာသီဥတု အဖြစ်အပျက်များသည် လူများနှင့် အခြေခံအဆောက် အအုံများကို အန္တရာယ်ဖြစ်စေနိုင်သောကြောင့် ပြင်ဆင်ထားရန် အရေးကြီးပါသည်။

ပြင်းထန်သောရာသီဥတုအတွက် ပြင်ဆင်ခြင်း။

• သင့်ရာသီဥတုကိုသိပါ၊ သင့်အန္တရာယ်ကိုသိပါ' ဝဘ်ဆိုက်တွင် ပိုမိုလေ့လာပါ။
• နောက်ဆုံး BOM မိုးလေဝသခန့်မှန်းချက်များနှင့်သတိပေးချက် သတင်းများကို အမြဲနားထောင်ပါ။
• BOM Weather အက်ပ်ကို ဒေါင်းလုဒ်လုပ်ပါ။
• သင့်ဒေသ အရေးပေါ်ဝန်ဆောင်မှုများမှ အကြံဉာဏ်မှန်သမျှကို လိုက်နာပါ။