Op school, op het werk, bij gemeentekantoren of tijdens sportevenementen zie je misschien een rode, zwarte en gele vlag naast de Australische nationale vlag wapperen. Dit is de Aboriginalvlag, die de Aboriginalvolkeren van Australië vertegenwoordigt en hun verbondenheid met land, gemeenschap en verhalen symboliseert.
Hoofdpunten
- De Aboriginalvlag is een van de drie officiële nationale vlaggen van Australië.
- De Aboriginalvlag werd in 1971 ontworpen als protestvlag voor landrechten en werd in 1995 officieel erkend als een “vlag van Australië”.
- Het zwarte, rode en gele ontwerp symboliseert de Aboriginalvolkeren, het land (“Country”) en de zon.
- De vlag is uitgegroeid van een protestsymbool tot een alledaags teken van trots, welkom en verbondenheid, en mag nu vrij gebruikt worden dankzij de campagne “Free the Flag”.
- Wat is de oorsprong van de Aboriginal vlag?
- Wat is de betekenis van de Aboriginal vlag?
- Wanneer begon de vlag overal zichtbaar te worden?
- Wie is de eigenaar van de Aboriginalvlag?
In Australië zijn er drie officiële nationale vlaggen:
- De Australische nationale vlag
- De Aboriginal vlag
- De Torres Strait Islander vlag
Voor veel Aboriginalmensen is de Aboriginalvlag niet zomaar een symbool — het is een dagelijkse herinnering aan kracht, overleving en identiteit.
Wat is de oorsprong van de Aboriginal vlag??
Er was niet altijd een Aboriginalvlag. De vlag werd in 1971 ontworpen door de Luritja- en Wombai-kunstenaar en activist Uncle Harold Thomas. Hij staat bekend als een van de eerste Aboriginalmensen die afstudeerde aan een Australische kunstacademie; hij studeerde aan de South Australian School of Art.
De Aboriginalvlag werd voor het eerst gehesen tijdens een protest voor landrechten op Victoria Square in Adelaide, op wat toen National Aborigines Day werd genoemd (12 juli 1971). Kort daarna werd de vlag in 1972 overgenomen door de Aboriginal Tent Embassy in Canberra, als een krachtig symbool voor landrechten en zelfbeschikking.
In 1995 verklaarde de Australische regering de Aboriginalvlag officieel tot een “vlag van Australië” onder de Flags Act 1953, waarmee zij naast de Australische nationale vlag werd geplaatst.
Wat is de betekenis van de Aboriginal vlag?
De Aboriginalvlag is in twee gelijke delen verdeeld, met zwart bovenaan, rood onderaan en een gele cirkel in het midden.
- Het zwart staat voor de Aboriginalvolkeren
- Het geel staat voor de zon
- Het rood staat voor de aarde en de relatie van Aboriginalvolkeren met het land (“Country”).
De opkomende kunstenaar Jade Brennan zegt dat vlaggen identiteit vertegenwoordigen.
Als ik de vlag zie, zie ik mijn country, mijn volk en de zon, die de schepping symboliseert. Je weet toch dat de zon mensen en ons land met elkaar verbindt?Jade Brennan
“Het is iets dat we met ons meedragen. Ons land is zo belangrijk voor ons… het hebben van een vlag is eigenlijk laten zien wie we zijn.”
De Wonnarua-vrouw Aunty Susan Kendall, die opgroeide in het regionale stadje Condobolin in New South Wales, herinnert zich een tijd waarin de Aboriginalvlag nog nauwelijks zichtbaar was.
Haar eerste herinnering aan de Aboriginalvlag was niet in een klaslokaal of overheidsgebouw, maar op televisie tijdens protesten.
“Ik zag de vlag eigenlijk op tv bij een protest... alle media toen waren negatief. Het ging over deze mensen die protesteerden. En daar was deze vlag die voor mij op een Duitse vlag leek, maar het was toch niet helemaal een Duitse vlag. Dat was mijn eerste ervaring met het zien van een Aboriginalvlag.”
Toen ze later lerares werd, kwamen Aboriginalonderwijs en de vlag nauwelijks aan bod.
“In het begin van mijn onderwijscarrière was het geen onderwerp,” zegt ze. “Het was… ‘voor de rest, hier is een kleurplaat, het is een Aboriginalvlag. Weet iemand welke kleuren het zijn en wat ze betekenen?’ Zo ver ging Aboriginalonderwijs in de vroege dagen.”
Voor Ms Brennan was de Aboriginalvlag juist overal zichtbaar.
“De vlag zien op kleding of tijdelijke tattoos op school—we ruilden ze in de toiletten. Het is geruststellend om te weten wie er bij je hoort, vooral wanneer we er allemaal anders uitzien.”
Hoewel Aunty Susan zich herinnert wanneer de vlag werd ontworpen, zijn jongere Aboriginalmensen ermee opgegroeid. Ms Brennan zegt dat de Aboriginalvlag altijd aanwezig was:
“Ik denk dat ik hem het meest zag in de buurt waar ik opgroeide, in Matraville, op weg naar Kajaga. Ik ging daar naar een kinderdagverblijf en ik herinner me dat er een grote Koori [Aboriginal] vlagmuurschildering was. Die was zo groot dat het voor mijn kleine lichaam overweldigend was.”
Wanneer begon de vlag overal zichtbaar te worden?
Toen de Aboriginalvlag in 1995 officieel werd, merkte Aunty Susan kleine veranderingen op.
“Toen de vlag officieel werd en de vlaggen werden gehesen, viel het je op. De gemeente liet de vlag wapperen. Je zag het en dacht gewoon: dat is mooi.”
Tegenwoordig is het zien van de Aboriginalvlag een alledaags verschijnsel, zegt Aunty Susan.
Je ziet kleine stickers van de Aboriginalvlag op auto's. Ik vind dat echt geweldig.Aunty Susan Kendall
“Ik vind het mooi om dat te zien en iedereen weet het—of ze het nu accepteren of er trots op zijn, dat maakt niet uit. Het is er nu, het is legaal. Het is de Aboriginalvlag. Ze vertegenwoordigt onze mensen.”
Ms Brennan zegt dat het belangrijk is voor jonge First Nations om vlaggen te zien die hen verwelkomen in openbare ruimtes.
“Wanneer ik een ruimte binnenkom, wil ik me geaccepteerd voelen, en weten dat de vlag daar is… meestal hangen ze vooraan, waar je welkom wordt geheten.”
Voor zowel Aunty Susan als Jade is de vlag in openbare ruimtes—buiten scholen, op bruggen, bij demonstraties, op kleding en tatoeages—een bron van trots en verbondenheid geworden.
Wie is de eigenaar van de Aboriginal vlag?
Jarenlang stond de Aboriginalvlag ook centraal in een juridisch en cultureel debat over wie de vlag mocht gebruiken.
Uncle Harold Thomas bezat als ontwerper het auteursrecht op de vlag. Later gaf hij licenties voor het gebruik ervan, onder meer aan een privébedrijf dat de rechten op de vlag voor kleding en merchandise beheerde. Daardoor kregen Aboriginalorganisaties en gemeenschappen soms juridische brieven of mochten ze de vlag niet gebruiken zonder toestemming of betaling van licentiekosten.
Als reactie hierop startten het door Aboriginals geleide modemerk Clothing The Gaps en bondgenoten de campagne “Free the Flag”. Hun doel was om de Aboriginalvlag vrij beschikbaar te maken voor Aboriginal mensen en gemeenschappen, en om de overheid aan te sporen de vlag te behandelen als andere nationale vlaggen, in plaats van als een privélogo.
Na jaren van publieke druk en campagnes kondigde de federale overheid van Australië in 2022 aan dat zij het auteursrecht op de Aboriginalvlag had overgenomen van Uncle Harold Thomas. Dit betekende:
- De Aboriginalvlag mag nu vrij worden gebruikt (net als de Australische nationale vlag)
- Mensen kunnen de vlag op kleding, kunst en merchandise plaatsen zonder licentiekosten te betalen
- Aboriginal mensen kunnen hun eigen vlag gebruiken zonder angst voor juridische stappen
Terugkijkend zegt Aunty Susan dat de vlag heeft geholpen om het begrip te veranderen, maar dat er nog steeds werk te doen is:
“De Aboriginalvlag betekent iets. Iedereen weet nu waar ze over gaat, wie ze vertegenwoordigt. Geniet van en leer de cultuur, vooral de Aboriginalcultuur, want hier leef je. Begrijp het… je hoeft het niet te leven, maar begrijp het en wees trots—trots om hier te zijn en trots op je eigen vlag.”
Voor nieuwe migranten is de Aboriginalvlag een uitnodiging om te erkennen dat je op Aboriginal land bent.
Ze nodigt je uit om de naam van de lokale Nation of Nations te leren waar je woont, en om Aboriginal mensen te zien als centraal in het verhaal van Australië: verleden, heden en toekomst.
Vragen of ideeën voor de redactie van Australia Explanied? Stuur een e-mail naar australiaexplained@sbs.com.au.
