Φέτος συμπληρώνονται 105 χρόνια από τη γέννηση (1921) και δέκα χρόνια από τον θάνατο (2016) του Δημήτρη Τσαλουμά, του κορυφαίου Ελληνοαυστραλού ποιητή από τη Λέρο. Η διπλή επέτειος αναζωπυρώνει το ενδιαφέρον για ένα έργο το οποίο, όπως λέει στον SBS Greek ο Μίμης Σοφοκλέους, «από την εντοπιότητα της Λέρου φτάνει στην οικουμενικότητα»
Ο κ. Σοφοκλέους, γεννημένος στον Μαζωτό της Λάρνακας το 1954 και μεγαλωμένος στη Λεμεσό, γνωρίζει καλά και τις δύο πατρίδες του ποιητή.
Δίδαξε επί σειρά ετών σε αυστραλιανά πανεπιστήμια (University of Melbourne, La Trobe και κυρίως στο RMIT), όπου υπηρέτησε ως καθηγητής και πρόεδρος του Τμήματος Ελληνικών Σπουδών και του Τμήματος Πολυπολιτισμικών Σπουδών.
Από το 2002 ζει και πάλι στην Κύπρο, ως επιστημονικός διευθυντής του Ιστορικού Αρχείου και Κέντρου Μελετών Λεμεσού, ύστερα από απουσία 30 ετών.
Όταν ο Τσαλουμάς φτάνει στην Αυστραλία, το 1952, σε ηλικία 31 ετών, δεν είναι ένας ακόμη μετανάστης.
«Έχει ήδη εκδώσει με τον "Ίκαρο", τον ιστορικό εκδοτικό οίκο με τα δύο Νόμπελ. Κάνει παρέα με τον Νίκο Γκάτσο».
Μεγαλωμένος στην ιταλοκρατούμενη Ρόδο, ο Τσαλουμάς πέρασε «μέσα από την ιταλική γλώσσα, τη γαλλική, την αγγλική, μέσα από πάρα πολλά φίλτρα». Γι' αυτό και ο Σοφοκλέους τον τοποθετεί σταθερά στον «Μείζονα Ελληνισμό»: τον Ελληνισμό της Αιγύπτου, της Αμερικής, της Κύπρου, της διασποράς.
Το κομβικό σημείο, κατά τον Κύπριο ακαδημαϊκό, είναι η βράβευση του «The Observatory» («Το Παρατηρητήριο»), που κυκλοφόρησε από τον εκδοτικό οίκο του University of Queensland (UQP).
«Η πολιτική της Λευκής Αυστραλίας, κατά τη γνώμη μου, σπάζει, διαλύεται, όταν εισέρχεται ο Δημήτρης Τσαλουμάς με το "The Observatory". Ένα βιβλίο που ήταν ελληνική ποίηση μεταφρασμένη στα αγγλικά παίρνει το κρατικό βραβείο ως το καλύτερο βιβλίο της χρονιάς».
Και σε αντίθεση με τον Henry Lawson, που αναγκάστηκε να αλλάξει το νορβηγικό του όνομα, «ο Δημήτρης δεν έγινε "Τζίμι Τσαλούμας"μ ήταν Δημήτρης Τσαλουμάς. Και αυτό θεωρώ ότι ήταν πολύ μεγάλη επιτυχία».
Το 1992, στους Δελφούς, ο Τσαλουμάς είχε δηλώσει ότι «μόνο με δύο γλώσσες μπορεί να αποδοθεί μια ζωή μοιρασμένη σε δύο κόσμους».
Ο κ. Σοφοκλέους θυμάται τη δική του διατύπωση: «"Όταν έχω κάτι να πω στα αγγλικά, θα το πω στα αγγλικά". Είχε κάνει και γαλλικά ποιήματα και ιταλικά, και είναι όλα σωστά».
Στο ερώτημα αν ο Τσαλουμάς υπήρξε «μεταναστευτικός» ποιητής, ο κ. Σοφοκλέους απαντά με το παράδειγμα των «Πράσινων μυρμηγκιών»:
«Πολύ λίγοι ποιητές στην Αυστραλία είχαν εντρυφήσει στο ζήτημα της Μαύρης Αυστραλίας».
Ο ξεριζωμός υπάρχει στο έργο του αλλά δεν τον εγκλωβίζει στο κλισέ της δακρύβρεχτης νοσταλγικής ποίησης.
Λίγοι γνωρίζουν ότι ο Τσαλουμάς ξεκίνησε από τη μουσική.
Ποιήματά του έχουν μελοποιηθεί, με γνωστότερο «Το Ρόδι» σε μουσική του Κώστα Τσικαδέρη, «μία άλλη σημαντική μορφή της πόλης μας, της Μελβούρνης».
Στο RMIT γυρίστηκαν οι πρώτες τηλεοπτικές συνεντεύξεις του, αρχειακό υλικό του οποίου η τύχη, δυστυχώς, παραμένει άγνωστη.
Και μία σκηνή που ο κ. Σοφοκλέους χαρακτηρίζει «από τις πιο τρελές»: τα εγκαίνια του αμφιθεάτρου «Επίδαυρος» στον ποταμό Γιάρρα, στο Fairfield, με τον Τσαλουμά πρώτο ομιλητή.
«Αρχίζει μία βροχή που δεν την περίμενε κανείς. Και το κοινό δεν φεύγει! Ανοίγω μία κόκκινη ομπρέλα, ήταν και λίγο σουρεάλ όλη η σκηνή, και λέει ο Δημήτρης: "Θέλετε να συνεχίσω ή να σταματήσω;" "Να συνεχίσεις!" Ήταν πραγματικά μία μυσταγωγία. Δεν είχε καταλάβει ότι έβρεχε, γιατί ένιωθε ότι ήταν εκεί, σε ένα αμφιθέατρο της Επιδαύρου».
Παρά τα βραβεία και τις διακρίσεις στην Αυστραλία, εκπροσώπησε μάλιστα τη χώρα σε αναγνώσεις στο Κέμπριτζ, «ως Αυστραλός ποιητής, όχι ως Ελληνοαυστραλός», ο Τσαλουμάς έφυγε παραπονεμένος από την ελλαδική υποδοχή του έργου του.
Το πρώτο συνέδριο για τον Τσαλουμά πραγματοποιήθηκε στη Ρόδο και μεταφέρθηκε στη συνέχεια στον «Παρνασσό» της Αθήνας.
Το αθηναϊκό περιοδικό «Το Κοράλλι» αφιέρωσε ολόκληρο τεύχος στον ποιητή (Οκτώβριος 2023 – Μάρτιος 2024), ενώ το έργο του υπηρετούν συστηματικά η Ελένη Νίκα, με τον εκδοτικό οίκο Owl Publications, και η Δρ Κωνσταντίνα Ντούνη.
Ο Κώστας Καστανάς έχει εκπονήσει μεγάλη μελέτη, και όλο και νεότεροι μελετητές, όπως ο Γιώργος Βέης, πλησιάζουν το έργο του.
Το επόμενο ραντεβού είναι στις 20 Σεπτεμβρίου 2026, στη Λέρο, στο νησί του ποιητή, τη Λέρο.
