Από τις αρχές Μαρτίου 2026, όταν ξεκίνησε η νέα πολεμική κλιμάκωση στο Ιράν, η φύση έχει μετατραπεί σε έναν σιωπηλό αλλά θανάσιμο στόχο.
Οι εικόνες από φλεγόμενες πετρελαϊκές εγκαταστάσεις, μαύρα σύννεφα καπνού πάνω από την Τεχεράνη και βροχή «φορτωμένη με πετρέλαιο» δεν αποτελούν απλώς στιγμιότυπα μιας στρατιωτικής σύγκρουσης.
Αποτελούν προειδοποίηση για μια οικολογική κρίση με επιπτώσεις που θα διαρκέσουν για δεκαετίες.
Η τραγική ειρωνεία είναι εμφανής ακόμη και στην καθημερινή διαδικτυακή κουλτούρα.
Την ώρα που στα κοινωνικά δίκτυα κυκλοφορούν σατιρικά σχόλια για τα χάρτινα καλαμάκια και τις ατομικές περιβαλλοντικές επιλογές, ο πόλεμος απελευθερώνει μέσα σε λίγες ημέρες ρύπους που ακυρώνουν τεράστιες παγκόσμιες προσπάθειες μείωσης των εκπομπών.
Τα μηχανήματα που παρακολουθούν τις εκπομπές αερίων στην ατμόσφαιρα του Ιράν αδυνατούν ήδη να αποτυπώσουν πλήρως το μέγεθος της καταστροφής.
Ο γενικός διευθυντής του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, Tedros Adhanom Ghebreyesus, έχει προειδοποιήσει ότι οι καταστροφές στις πετρελαϊκές εγκαταστάσεις του Ιράν ενέχουν σοβαρούς κινδύνους μόλυνσης τροφίμων, νερού και αέρα, με ιδιαίτερα επικίνδυνες συνέπειες για παιδιά, ηλικιωμένους και ανθρώπους με προϋπάρχοντα προβλήματα υγείας.
Οι ιρανικές αρχές καλούν τους πολίτες να παραμένουν όσο το δυνατόν περισσότερο μέσα στα σπίτια τους, καθώς από τις 10 Μαρτίου καταγράφηκε το φαινόμενο της «μαύρης βροχής», βροχή αναμεμειγμένη με αιθάλη και κατάλοιπα καμένων καυσίμων, ικανή να επιβαρύνει σοβαρά το αναπνευστικό σύστημα και να μολύνει το έδαφος και τα υπόγεια ύδατα.
Η Τεχεράνη, λόγω της γεωγραφικής της θέσης ανάμεσα σε οροσειρές, έχει μετατραπεί σε έναν τοξικό θάλαμο.
Η καύση διυλιστηρίων, αποθηκών καυσίμων και άλλων ενεργειακών υποδομών απελευθερώνει πολυαρωματικούς υδρογονάνθρακες, βαρέα μέταλλα, διοξίνες και φουράνια, ουσίες εξαιρετικά τοξικές, ανθεκτικές στο περιβάλλον και επικίνδυνες για την τροφική αλυσίδα.
Πρόκειται για ρύπους που δεν εξαφανίζονται με το τέλος των βομβαρδισμών, αλλά βιοσυσσωρεύονται στους οργανισμούς και καθορίζουν την υγεία ολόκληρων πληθυσμών για χρόνια.
Ο Wim Zwijnenburg, ειδικός τηλεπισκόπησης του ολλανδικού οργανισμού PAX, έχει ήδη συγκεντρώσει σε βάση δεδομένων περισσότερα από 500 περιστατικά περιβαλλοντικής ρύπανσης εντός του Ιράν και άλλα 100 εκτός της χώρας.
Η τηλεπισκόπηση, μέσω δορυφορικών εικόνων και αεροφωτογραφιών, αποδεικνύεται πολύτιμο εργαλείο για την αποτύπωση μιας καταστροφής, τη στιγμή που το ίδιο το Ιράν δεν δίνει στη δημοσιότητα επαρκή περιβαλλοντικά στοιχεία.
Σύμφωνα με τον ίδιο, κάθε πλήγμα σε διυλιστήρια, στρατιωτικές βάσεις, βιομηχανικές περιοχές ή πυρηνικές εγκαταστάσεις απελευθερώνει καύσιμα, έλαια, βαρέα μέταλλα, ενεργειακές ενώσεις και =χημικές ουσίες που παραμένουν στο περιβάλλον για πολύ μεγάλο διάστημα.
Οι πρώτες εκτιμήσεις για το κλιματικό αποτύπωμα του πολέμου στο Ιράν είναι σοκαριστικές.
Μέσα στις πρώτες 14 ημέρες της σύγκρουσης εκτιμάται ότι παρήχθησαν περισσότεροι από 5 εκατομμύρια τόνοι διοξειδίου του άνθρακα, ποσότητα μεγαλύτερη από την ετήσια κλιματική ρύπανση της Ισλανδίας και ισοδύναμη περίπου με τις ετήσιες εκπομπές 84 χωρών χαμηλών εκπομπών μαζί.
Αυτό και μόνο δείχνει ότι ο πόλεμος δεν είναι απλώς μια ανθρωπιστική κρίση, αλλά και ένας τεράστιος επιταχυντής της κλιματικής κρίσης.
Η καταστροφή, βέβαια, δεν περιορίζεται στην ατμόσφαιρα. Η θαλάσσια ρύπανση στον Περσικό Κόλπο αυξάνεται επικίνδυνα. Βυθισμένα πλοία, κατεστραμμένα λιμάνια και πετρελαιοκηλίδες απειλούν θαλάσσια οικοσυστήματα ήδη εξαιρετικά ευάλωτα.
Η αναφορά σε πετρελαιοκηλίδα μήκους 20 χιλιομέτρων από βυθισμένη ιρανική φρεγάτα δείχνει πόσο γρήγορα μια στρατιωτική σύγκρουση μπορεί να μετατραπεί σε περιφερειακή οικολογική καταστροφή.
Και όλα αυτά συμβαίνουν σε μια περιοχή όπου η αφαλάτωση είναι κρίσιμη για την επιβίωση δεκάδων εκατομμυρίων ανθρώπων. Όταν μονάδες αφαλάτωσης, λιμάνια και θαλάσσιες οδοί απειλούνται, απειλείται άμεσα και η πρόσβαση σε πόσιμο νερό.
*Με πληροφορίες από το SBS, AAP, Guardian, ABC
