In Brief
- အီစထြ့လယါကီၢ်ရဲၣ်ကျဲၤလၢ ကသူဝဲဒၣ် ဒီကလုာ်ဂ့ၢ်ဂီၢ်အူတၢ်ဟ့ၣ်ပလီၢ်သနူအသီတခါ လၢအမ့ၢ်, AusAlert န့ၣ်လီၤ.
- သနူကျိၤကွာ်အံၤ ဘၣ်တၢ်မၤကွၢ်အီၤဖဲ မုၢ်ဆၣ်—မုၢ်ခီၣ်ထံးပူၤအနံၤ, ဒီးစဲးဖီကဟၣ်လၢ အဘၣ်လိာ်အသးသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် ဒိးန့ၢ်ဘၣ်ဝဲ တၢ်ဟ့ၣ်ပလီၢ်တခါန့ၣ်လီၤ.
လၢဒီကလုာ် တၢ်မၤကွၢ် AusAlert တၢ်ဟ့ၣ်ပလီၢ်အံၤအဂီၢ် ပှၤအီစထြ့လယါဖိအကကွဲၢ်အါမးဒိးန့ၢ်ဘၣ်ဝဲ တၢ်ကလုၢ်သီၣ်ဒီး လံာ်တၢ်ကစီၣ်ဖုၣ်သ့ၣ်တဖၣ် ဟဲနုာ်လီၤအိၣ်ဖျါထီၣ်ဖဲအဝဲသ့ၣ်လီတဲစိစိာ်စုအမဲာ်သၣ်လိၤ, ဒီး လၢတၢ်ဟ့ၣ်ပလီၢ်အံၤအဂီၢ်န့ၣ် ပှၤအါဒံအါဂၤ အိၣ်ကတဲာ်ကတီၤပာ်ဝဲဒၣ် အဝဲသ့ၣ်အလီတဲစိသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.
AusAlert အံၤ မ့ၢ်ဝဲဒၣ် ဒီကလုာ်ဂ့ၢ်ဂီၢ်အူတၢ်ဟ့ၣ်ပလီၢ်သနူကျိၤကွာ်အသီတခါ လၢကီၢ်စၢဖှိၣ်ပဒိၣ်စးထီၣ်သူအီၤ ဒ်သိးတၢ်မ့ၢ်ကဲထီၣ်သးလၢအအိၣ်ဒီးသးသမူအတၢ်လီၤဘၣ်ယိၣ်ဘၣ်ဘှီ, လီၤဂာ်ဒ်သိး, ပှၢ်တပှီၤမ့ၣ်အူအီၣ်တၢ်, ထံလုၢ်ဘၢတၢ်ဒီး ကလံၤမုၢ်ဖးဒိၣ်—စဲးကလိ သ့ၣ်တဖၣ် မ့ၢ်ကဲထီၣ်အခါ အကဟ့ၣ်ဒုးသ့ၣ်ညါဘၣ်ဝဲတၢ်ကစီၣ်ချ့ချ့အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.
ပှၤအီစထြ့လယါဖိသ့ၣ်တဖၣ် လဲၤခီဖျိဘၣ် သနူကျိၤကွာ်အံၤ အဆိကတၢၢ်တဘျီန့ၣ် မ့ၢ်ဝဲဒၣ်ဖဲမုၢ်ခီၣ်ထံးပူၤမုၢ်ဆါခီအဆၢကတီၢ် ဖဲတၢ်မၤကွၢ်အီၤ သကုၤထံကီၢ်ဒီဘ့ၣ်အပူၤအခါ, ဒီးတၢ်ဟ့ၣ်ပလီၢ်တၢ်ကလုၢ်အံၤသီၣ်ယံၤထီၣ်ဘးဝဲ အစဲးကး ၁ဝ န့ၣ်လီၤ.
လၢပှၤအါဒံအါဂၤအဂီၢ်န့ၣ်, တၢ်ကလုၢ်အံၤသီၣ်ထီၣ်ဝဲဒၣ်ဖဲ မုၢ်ဃ့ၢ်လီၤ ၂နၣ်ရံၢ် မုၢ်ထီၣ်နီၣ်ထိၣ်တၢ်ဆၢကတီၢ်, မုၢ်ဃ့ၢ်လီၤ ၁နၣ်ရံၣ် တခီ ကီၢ်ခၢၣ်သးနီၣ်ထီၣ်တၢ်ဆၢပကတီၢ်ဒီး မုၢ်ထူၣ် ၁၂နၣ်ရံၣ်တီတီ မုၢ်နုာ်နီၣ်ထိၣ်တၢ်ဆၢကတီၢ်, လၢအမ့ၢ်ဝဲဒၣ် တၢ်ဟ့ၣ်ပလီၢ်တၢ်ကလုၢ်အံၤသီၣ်ထီၣ်ဖဲ လီတဲစိစိာ်စုသ့ၣ်တဖၣ်အပူၤ, smartwatches—နၣ်ရံၣ်သ့ၣ်တဖၣ်အပူၤဒီး tablets သ့ၣ်တဖၣ်အပူၤန့ၣ်လီၤ.
တၢ်အံၤန့ၣ်မ့ၢ်ဝဲဒၣ် စဲးဖီကဟၣ်တကလုာ်လၢအဒိးသန့ၤထီၣ်အသးလၢ ဆဲလ်အဖီခိၣ်, အဃိ စဲးလၢအဘၣ်လိာ်အသးသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် ဘျးစဲလိာ်အသးဒီး တၢ်ကလုၢ် ထါဝၢၤ ဒီးဟ့ၣ်ထီၣ်ဝဲတၢ်ဟ့ၣ်ပလီၢ်တၢ်ကလုၢ်န့ၣ်လီၤ.
ပှၤလၢအတဒိးန့ၢ်ဘၣ်တၢ်ကစီၣ်ဘၣ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်, ဘၣ်မနုၤအဃိလၢတဒိးန့ၢ်ဘၣ်အီၤဘၣ်လဲၣ် ဒီး တၢ်လၢနမၤအီၤသ့န့ၣ်မ့ၢ်မနုၤလဲၣ်.
AusAlert တၢ်ပညိၣ်န့ၣ်မ့ၢ်မနုၤလဲၣ်?
AusAlert အံၤ မ့ၢ်တုၤလီၤဖဲလါအီးကထိဘၢၣ်န့ၣ် တၢ်ကစးထီၣ်သူအီၤ ဒ်အမ့ၢ်ကျိၤကျဲတဘိလၢ ဂ့ၢ်ဂီၢ်အူဝဲၤကျိၤသ့ၣ်တဖၣ် ဟ့ၣ်ပလီၢ် ပှၤကညီသ့ၣ်တဖၣ် လၢအဘၣ်ဃး ဂ့ၢ်ဂီၢ်အူတၢ်ကဲထီၣ်သး လၢအအိၣ်ဒီး သးသမူအတၢ်လီၤဘၣ်ယိၣ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.
တၢ်ဟ့ၣ်ပလီၢ်အံၤ တၢ်ဒုးအိၣ်ထီၣ်အီၤန့ၣ် မ့ၢ်ဒ်သိး တၢ်တၢ်သုတလဲၤကပၤကွံာ် တၢ်ဟ့ၣ်ပလီၢ်သ့ၣ်တဖၣ်တဂ့ၤအဂီၢ်, အဃိန့ၣ် အစိကမီၤအိၣ်လၢကဆီတလဲကျၢၢ်ဘၢကွံာ်ဝဲဒၣ် "do not disturb" မ့တမ့ၢ် silent mode အတၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.
ပှၤကညီလၢအတအဲၣ်ဒိးန့ၢ်ဘၣ် တၢ်ဒုးသ့ၣ်ညါအံၤဘၣ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် တၢ်ဟ့ၣ်ကူၣ်ဟ့ၣ်ဖးဆိပာ်စၢၤအီၤလၢ အကပံးသံကွံာ် အလီတဲစိ မ့တမ့ၢ် သုးပာ်အီၤဆူ eroplane mode န့ၣ်လီၤ.
ပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါသ့ၣ်တဖၣ် ဟ့ၣ်ကူၣ်ဟ့ၣ်ဖးစ့ၢ်ကီးဝဲဒၣ် ပှၤကညီလၢအဘၣ်ဒိးသန့ၤအသးဒီး လီတဲစိခူသူၣ် လၢအဝဲသ့ၣ် တၢ်ပူၤဖျဲးအဂီၢ်သ့ၣ်တဖၣ်, တချုးမုၢ်ခီၣ်ထံးပူၤအနံၤဘၣ်န့ၣ် မ်အသုကပံးသံဃာ်ဝဲဒၣ်အီၤန့ၣ်လီၤ.
နမ့ၢ်တဒိးန့ၢ်ဘၣ်တၢ်ဟ့ၣ်ပလီၢ်အံၤဘၣ်န့ၣ်နကဘၣ်မၤဒ်လဲၣ်?
အလီတဲစိန့ၣ်အမ့ၢ်အိးထီၣ်ပာ်အသးဒီး အမ့ၢ်တသုးပာ်အသးဆူ aeroplane mode ဘၣ် ဒီး တၢ်ဟ့ၣ်ပလီၢ်အံၤ အမ့ၢ်တဟဲနုာ်လီၤဘၣ်တခီ, ဘၣ်မနုၤအဃိလၢအကဲထီၣ်ဒ်အံၤလဲၣ်န့ၣ် တၢ်ဂ့ၢ်ကအိၣ်ဝဲဒၣ်စှၤကိးထံၣ်န့ၣ်လီၤ.
ဘၣ်သ့ၣ်သ့ၣ်ဖဲတၢ်ဆၢကတီၢ် အစဲးကီး ၁ဝ အတီၢ်ပူၤန့ၣ် နလီတဲစိအံၤ အတဘျးစဲအသးဒီး ထါဝၢၤ—နီၣ်နဲၣ်ဖျါအတၢၣ်ဘၣ်, ဘၣ်သ့ၣ်သ့ၣ် အမ့ၢ်လီတဲစိလၢ အတဘၣ်လိာ်အသးဘၣ် မ့တမ့ၢ် လီတဲစိလီၢ်လံၤ, မ့တမ့ၢ် လီတဲစိအံၤအသနူန့ၣ် အတ updates—မၤဂ့ၤထီၣ်ဘၣ်အသးဘၣ်န့ၣ်လီၤ.
ပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါသ့ၣ်တဖၣ်စံးဆၢဝဲဒၣ်ဒ်အံၤ: တဘၣ်သူၣ်ကိၢ်သးဂီၤတၢ်ဂ့ၤ, တၢ်အဝဲအံၤန့ၣ်မ့ၢ်ဒၣ်ထဲလၢတၢ်မၤကွၢ်တခါ — ဘၣ်ဆၣ်သနာ်က့ တၢ်ကမၣ်ဆံးကိးဖိ တခါလၢ်လၢ်န့ၣ် ဟ့ၣ်လီၤအဝဲသ့ၣ် တၢ်ဟ့ၣ်ကူၣ်ဟ့ၣ်ဖးသ့ဝဲဒၣ်တနီၤ လၢအမ့ၢ် ဖဲဒီကလုာ်ဂ့ၢ်ဂီၢ်အူတၢ်အိၣ်သးမ့ၢ်အိၣ်ထီၣ်အခါ အကဘၣ်ရဲၣ်ကျဲၤမၤအီၤဒ်လဲၣ်န့ၣ်လီၤ.
နမ့ၢ်တဒိးန့ၢ်ဘၣ်တၢ်ဟ့ၣ်ပလီၢ်အလံာ်တၢ်ကစီၣ်ဖုၣ်ကိးအံၤဘၣ်န့ၣ်, တလိၣ်လၢနမၤတၢ်နီတမံၤဘၣ်, မ့တမ့ၢ် တလိၣ်လၢနဒုးသ့ၣ်ညါစ့ၢ်ကီးပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါသ့ၣ်တဖၣ်ဘၣ်. ဘၣ်ဆၣ်သနာ်က့ ဖဲတၢ်ဟ့ၣ်ပလီၢ်အံၤအတီၢ်ပူၤ နလီတဲအံၤမၤသးဒ်လဲၣ်န့ၣ် နမ့ၢ်အဲၣ်ဒိးဟ့ၣ်ထီၣ် တၢ်ထံၣ်တၢ်ပာ်သးတခီ, တၢ်ကပာ်လီၤဝဲဒၣ် လီမုၢ်ပျီ—အီးလဲ တၢ်ဃုထၢပာ်ဖှိၣ်တၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤတခါ လၢနကနုာ်မၤပှဲၤ ရှဲပၠးတၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤ အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.
ဂ့ၢ်ဂီၢ်အူတၢ်ပၢဆှၢရဲၣ်ကျဲၤကိတိၤ Kirsty McBain စံးဝဲဒၣ်, “ပအိၣ်ဒီး, AusAlert လီပှာ်ယဲၤသန့, အဃိ အဝဲသ့ၣ်မ့ၢ်အဲၣ်ဒိး ဒုးသ့ၣ်ညါ အလီတဲစိသ့ၣ်တဖၣ်မၤတၢ်ဒ်လဲၣ်န့ၣ် ပှၤကညီသ့ၣ်တဖၣ် လဲၤနုာ်လီၤ ဟ့ၣ်လီၤအဝဲသ့ၣ်တၢ်ထံၣ်တၢ်ပာ်သးသ့ၣ်တဖၣ်ဖဲန့ၣ် သ့ဝဲတဘျီဃီန့ၣ်လီၤ.”
ဒီကလုာ်ဂ့ၢ်ဂီၢ်အူတၢ်ပၢဆှၢရဲၣ်ကျဲၤဝဲၤကျိၤ— National Emergency Management Agency, လၢအမ့ၢ်ပှၤလၢအကွၢ်ထွဲဝဲတၢ်မၤကွၢ်အံၤ, စံးဝဲဒၣ်, ဒိးသန့ၤထီၣ်အသးလၢ အဝဲသ့ၣ် အိၣ်ဆိးတၢ်လီၢ်, အဝဲသ့ၣ် လီတဲစိအကလုာ် ဒီး အတၢ်ဆီလီၤပာ်လီၤအဖီခိၣ် ပှၤကညီသ့ၣ်တဖၣ် ဒိးန့ၢ်ဘၣ် တၢ်ဟ့ၣ်ပလီၢ်န့ၣ် ကလီၤဆီလိာ်အသးန့ၣ်လီၤ.
အဝဲသ့ၣ်စံးဝဲဒၣ်, “ပှၤတနီၤနီၤန့ၣ် ကဒိးန့ၢ်ဘၣ် တၢ်ဟ့ၣ်ပလီၢ်အံၤ တဘျီဃီ, ပှၤတနီၤနီၤန့ၣ် ကဒိးန့ၢ်ဘၣ်အီၤလၢခံတစဲး, ဒီး တနီၤနီၤန့ၣ် ကဒိးန့ၢ်ဘၣ်အီၤ တပူၤဃီ တဘျီဃီန့ၣ်လီၤ.”
“တၢ်မၤကွၢ်အံၤအတၢ်ပညိၣ်မ့ၢ်ဒ်သိး ကသ့ၣ်ညါနၢ်ပၢၢ် တၢ်အိၣ်မူနီၣ်ကီၢ်အပူၤ တၢ်လီၤဆီလိာ်အသးသ့ၣ်တဖၣ်, တၢ်မၤလီၤတံၢ်လၢ သနူကျိၤကွာ်အံၤ မၤတၢ်မၤဂ့ၤဂ့ၤ ဒ်တၢ်မုၢ်လၢ်ပာ်အီၤအသိး, ဒီး မ့ၢ်တၢ်မၤဂ့ၤထီၣ် ကမျၢၢ် တၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤ တချုးဖဲ တၢ်သူဝဲဒၣ် AusAlert အံၤဖဲဂ့ၢ်ဂီၢ်အူတၢ်အိၣ်သးနီၣ်ကီၢ်အပူၤဒ်ဘၣ်အခါန့ၣ်လီၤ.”
For the latest from SBS News, download our app and subscribe to our newsletter.
