တၢ်ဟ့ၣ်ပလီၢ်: ဒုးသ့ၣ်ညါဘၣ် အဘီးရကၠံၤနၢၤဒီး ထီရ့ၣ်စထြ့ၣ်အးလဲးဒၢၤပှၤဖးတၢ်ဖိသ့ၣ်တဖၣ်လၢ တၢ်ပာ်ဖျါအံၤအပူၤန့ၣ် ပၣ်ဃုာ်ဒီး ပှၤထူလံၤဖိလၢအလဲၤပူၤကွံာ်ဟီၣ်ခိၣ်လံသ့ၣ်တဖၣ် အမံၤဒီး အတၢ်ဂီၤ သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.
ဖဲ ၂ဝ၂၅နံၣ် လါဒံၤစဲဘၢၣ်အပူၤန့ၣ်, အီစထြ့လယါကီၢ် ကဲထီၣ်ဝဲ ထံကီၢ်အဆိကတၢၢ်တဘ့ၣ် လၢတၢ်ပာ်လီၤသဲစးတၢ်ဘျၢဘၣ်ဃး တၢ်တြီ ဖိသၣ်သးနံၣ် ၁၆နံၣ်ဆူအဖီလာ်သ့ၣ်တဖၣ် တၢ်သူကမျၢၢ်တၢ်ဆဲးကျိးတဝၢ—စိၤရှၢၤမံၤဒံၤယၤန့ၣ်လီၤ.
သဲစးတၢ်ဘျၢအံၤ အတၢ်တုၤထီၣ်ထီၣ်ဘးအဂီၢ် ဂျူရီ—စံၣ်ညီၣ်ကွီၣ်ကရၢ မ့ၢ်တဆၢတဲာ်ဘၣ်အီၤဒ်ဘၣ်နာ်သက့, သဲစးတၢ်ဘျၢအံၤ ပာ်လီၤဝဲဒၣ် ဟီၣ်ခိၣ်ဒီဖျၢၣ် တၢ်ဟ့ၣ်လီၤတၢ်ကမၣ် အဆိကတၢၢ် လၢကမျၢၢ်တၢ်ဆဲးကျိးတဝၢခီပနံၣ်ဖးဒိၣ် လၢအတမၤထွဲတၢ်ဘျၢသ့ၣ်တဖၣ်အံၤအဂီၢ်န့ၣ်န့ၣ်လီၤ.
ခဲကနံၣ်အံၤ, ထံကီၢ်အါဘ့ၣ် — လၢအပၣ်ဃုာ် ကီၢ်အဲကလံး, ကီၢ်ဖြၣ်စ့ၣ် ဒီး မလ့ရှါကီၢ် — အိၣ်ကတဲာ်ကတီၤအသးလၢအကမၤအီၤဒ်သိးအံၤ, လၢအမ့ၢ်တၢ်တခါလၢ အီစထြ့လယါပှၤပာ်လီၤသနူသ့ၣ်တဖၣ် ပာ်ကဖၢလၢအသးဒ်သိးအတၢ်တုၤထီၣ်ထီၣ်ဘးတခါအသိးန့ၣ်လီၤ.
ဖဲလါယူလၢၤန့ၣ်, ကိတိာ်ခိၣ်ကျၢၢ်ဝဲၤဒၢး ထုးထီၣ်ဝဲ လံာ်တၢ်ဘိးဘၣ်ရၤလီၤတဘ့ၣ် လၢအစံးဝဲဒၣ် အီစထြ့လယါကီၢ် "စးထီၣ်ဝဲဒၣ်ဟီၣ်ခိၣ်ဒီဖျၢၣ်အတၢ်မၤသကိးတခါ" န့ၣ်လီၤ. အဲးသနံး အဲးလ်ဘနံးဆံး အနီၣ်ကစၢ်ဒၣ်ဝဲစံးလၢ ထံကီၢ်အံၤ "တီခိၣ်ရိၤမဲဝဲဒၣ်ဟီၣ်ခိၣ်ဒီဖျၢၣ်" န့ၣ်လီၤ.
တၢ်အဝဲအံၤန့ၣ် အတမ့ၢ်တၢ်အဆိကတၢၢ်တဘျီလၢအီစထြ့လယါကီၢ် တီခိၣ်ရိၤမဲတ့ၢ် တၢ်ပာ်လီၤသဲစးတၢ်ဘျၢလၢအအိၣ်ဒီးတၢ်မုၢ်လၢ်ကွၢ်ဆိဖးဒိၣ် ဒီး တၢ်လဲလိာ်တ့ဒုးအိၣ်ထီၣ်အသီသ့ၣ်တဖၣ်ဘၣ်.
Lucie Shawcross — မ့ၢ်ဝဲပှၤဃိထံသ့ၣ်ညါ အီစထြ့လယါ အတၢ်သ့ကူၣ်ထီၣ်တၢ်အသီဒီး တ့ဒုးကဲထီၣ်တၢ်အသီအဂ့ၢ် ဖဲ National Archives of Australia (NAA) — နာ်ဝဲလၢ "တၢ်လၢ [ပှၤအီစထြ့လယါ] စးထီၣ် တ့ဒုးအိၣ်ထီၣ်အီၤ လၢအဒုးအိၣ်ထီၣ်တၢ်ဒိဘၣ်ဒီးဟီၣ်ခိၣ်ဒီဖျၢၣ်န့ၣ် အိၣ်ဝဲအါမး" န့ၣ်လီၤ.
ပှၤပၢဆှၢတၢ်ကွၢ်ကီအလီၢ်သ့ၣ်တဖၣ် တဲဘၣ်ဝဲ SBS တၢ်ကစီၣ်သန့လၢ "တၢ်ခးပျိတၢ်အထံဖဲဖံးဘ့ၣ်အခိၣ်အလိၤ, စဲးဖိဆံးလၢတၢ်ထီထီၣ်အီၤလၢနၢ်ကုတနၢ်ဟူတၢ်ဘၣ်အဂီၢ်, ဒီး WiFi", တၢ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် မ့ၢ်ဝဲတၢ်တခါလၢ ပှၤအီစထြ့လယါစးထီၣ်တ့ဒုးအိၣ်ထီၣ်အီၤန့ၣ်လီၤ. "တၢ်တ့ဒုးအိၣ်ထီၣ်ဒိၣ်ဒိၣ်ယိာ်ယိာ် လၢအတၢ်ဒိဘၣ်အိၣ်ဖဲပဝဲကိးဂၤဒဲးအလိၤအိၣ်ဝဲတနီၤန့ၣ်လီၤ."
NAA စံးဝဲဒၣ် တၢ်လီၤတိၢ်လီၤဆီ အဂုၤအဂၤလၢ ပှၤအီစထြ့လယါစးထီၣ်တ့ဒုးအိၣ်ထီၣ်အီၤ လၢတၢ်သူအီၤအါမးသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် ပၣ်ဃုာ်ဝဲဒီး တၢ်ဟးလီၢ်လၢ အအိၣ်ဒီးတၢ်ဆီၣ်လီၤထံခံခါ, တၢ်လိလီၤကူသိးထးဘိဝးတရံး—Hills Hoist, ဖိသၣ်ဆံးသိလ့ၣ်ခးဆ့ၣ်နီၤ, တၢ်ခးပျိကသံၣ်ထံဖဲဖံးဘ့ၣ်ခိၣ်—Aerogard ဒီး သံးစပံးထံ အဒၢ — cask wine သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.
တၢ်ဘှီဘၣ်မၤဂ့ၤထီၣ်က့ၤတၢ်ဆါတၢ်ပှ့ၤမိာ်ထူ(ညါသူး)
ဖဲ၂ဝ၁၂နံၣ်န့ၣ်, အီစထြ့လယါကီၢ် မၤဝဲတၢ်ဆီတလဲဒိၣ်ဒိၣ်မုၢ်မုၢ် လၢအမ့ၢ် တၢ်ဘိၣ်မိာ်ထူစံကရဲးအဒၢသ့ၣ်တဖၣ်အလိၤန့ၣ် ထုးကွံာ်ဝဲဒၣ်ပနံာ်မံၤပနီၣ်ခဲလၢာ်, ဝံၤန့ၣ်မၤပှဲၤက့ၤဝဲဒီး တၢ်ဘိၣ်မိာ်ဒူအဒၢယိယိဖိ လၢအပၣ်ဃုာ်တၢ်ပဟ့ၣ်ပလီၢ်ကမျၢၢ်တၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့အဂ့ၢ်သ့ၣ်တဖၣ်ဒီး တၢ်အိးမိာ်ထူအဃိ တၢ်ဆူးတၢ်ဆါလၢအကဲထီၣ်သ့ အတၢ်ဂီၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.
သနူလၢအဘၣ်တၢ်စးထီၣ်ပာ်လီၤအီၤဖဲ Julia Gillard ပဒိၣ်အတၢ်ပၢအဖီလာ်အံၤ, အတၢ်ပညိၣ်န့ၣ်မ့ၢ်ဒ်သိး တၢ်လၢတၢ်အိမိာ်ထူန့ၣ် အမ့ၢ်တၢ်လၢအဖျါဃံဖျါလၤတခါဘၣ် — မ့တမ့ၢ်, ဒ်သိးလၢ ၂ဝ၁၃ နံၣ်အခါ Gillard အနီၣ်ကစၢ်ဒၣ်ဝဲကွဲးပာ်ဖျါအီၤဖဲ The Guardian လံာ်တၢ်ကစီၣ်အပူၤန့ၣ်စံးဝဲဒၣ်, မၤသံကွံာ် တၢ်ကွဲန့ၢ်လွဲန့ၢ်တၢ် ထုးန့ၢ်ပှၤသူၣ်ပှၤသးလၢ အတဂ့ၤဘၣ်အံၤ ဒီး မၤပှဲၤက့ၤအီၤဒီး တၢ်ဂ့ၢ်လၢအကဲထီၣ်အသးနီၣ်ကီၢ်သ့ၣ်တဖၣ် — လၢအမ့ၢ် တၢ်လၢတၢ်အိမိာ်ထူန့ၣ် ပှဲၤသိးလိာ်အသးဒီး တၢ်သံတၢ်ပှၢ်န့ၣ်လီၤ.
တၢ်ဟူးတၢ်ဂဲၤအံၤ ခီပနံၣ်လၢ အတ့ထုးထီၣ် မိာ်ထူသ့ၣ်တဖၣ် ထီဒါဝဲဒၣ်အီၤဒိၣ်ဒိၣ်မုၢ်မုၢ် ဒီး လိာ်ဘၢလိာ်ကွီၣ်ဝဲဒၣ် အီစထြ့လယါပဒိၣ်ခီဖျိတၢ်ဂ့ၢ်အံၤ နာ်သက့န့ၣ် အဝဲသ့ၣ်အတၢ်လိာ်ဘၢလိာ်ကွီၣ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် တၢ်တုၤထီၣ်ထီၣ်ဘးတအိၣ်ဘၣ်ဒီး တမၤနၢၤတၢ်ဘၣ်န့ၣ်လီၤ.
တုၤလီၤဖဲ ၂ဝ၁၆နံၣ်န့ၣ်, တၢ်ဘိၣ်မိာ်ထူ အဘိၣ်ယိယိဖိအံၤ ဘၣ်တၢ်ပာ်လီၤဃုာ်အီၤဖဲ ဟီၣ်ခိၣ်ဒီဖျၢၣ်ဆူၣ်ချ့ကရၢမိၢ်ပှၢ် တၢ်ဖီၣ်ဂၢၢ်မိာ်ထူ(ညါသူး) တၢ်ပာ်လီၤတၢ်ဖံးတၢ်မၤတကွီၣ်အတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်ဖးဒိၣ်တၢ်နဲၣ်ကျဲသ့ၣ်တဖၣ်အပူၤန့ၣ်လီၤ.
စးထီၣ်ဖဲ ၂ဝ၁၇နံၣ်န့ၣ်, ထံကီၢ်အဂုၤအဂၤသ့ၣ်တဖၣ် စးထီၣ်မၤပိာ်ဝဲအခံန့ၣ်လီၤ.
ခဲကနံၣ်အံၤဖဲကီၢ် ဖြၣ်စ့ၣ်, ယူၤခ့ၤ, နယူစံၣ်လဲၣ်, နီၤဝ့, အးယးလဲး, ကၠီၣ်တဲၣ်, အူးရူးကွ့, ဆီးဒံၤအးရ့ဘံယါ, စလိးဘဲနံယါ, တူးရကံး, ခဲနဒၢ်, စ့ၣ်ကပူၣ်, ဘဲးလယကၠံးယၤ, နဲးသလဲး, ကၠီးကၠံၤယၤ သ့ၣ်တဖၣ် လုၢ်ဖိမၤန့ၢ်ဝဲ သနူလၢအလီၤဂာ်ဒ်အံၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.
ခးဆ့ၣ်နီၤယီၢ်ဒ့ပျံၤဒီး တၢ်ခီဂာ်ကျဲအတၢ်ပူၤဖျဲး
တၢ်ပာ်လီၤသဲစးတၢ်ဘျၢလၢတၢ်ကဘၣ်သူဝဲဒၣ် ခးဆ့ၣ်နီၤယီၢ်ဒ့ကံၢ်န့ၣ် ခဲကနံၣ်အံၤတၢ်ပာ်အီၤဒ်အမ့ၢ်န့ဆၢၣ်တခါအသိး, လၢအတလီၤဒ်သိးအပူၤကွံာ်လၢညါအခါဘၣ် — လၢဟီၣ်ခိၣ်ဒီဖျၢၣ်အပူၤအံၤ ဝံးထိရံယါကီၢ်စဲၣ်န့ၣ် မ့ၢ်ဝဲတၢ်ပၢတၢ်ပြးအဆိကတၢၢ်တခါလၢအပာ်လီၤတၢ်ဘျၢ တမၤတသ့တၢ်ကဘၣ်သူဝဲဒၣ် သိလ့ၣ်ခးဆ့ၣ်နီၤယီၢ်ဒ့ကံၢ် လၢအမ့ၢ်ဝဲဒၣ်ဖဲ ၁၉၇ဝ နံၣ်အတီၢ်ပူၤန့ၣ်လီၤ.
ဖဲနံၣ်တနံၣ်လၢ ပှၤအီစထြ့လယါ ၃,၇၉၈ ဂၤ ဘၣ်သံကွံာ်ဖဲကျဲမုၢ်ခိၣ်တၢ်ကဲထီၣ်သးဝံၤအလီၢ်ခံ တၢ်စးထီၣ်ပာ်လီၤဝဲတၢ်ဘျၢအသီအံၤန့ၣ်လီၤ. ဖဲ ၂ဝ၂၅နံၣ် ထံကီၢ်ဒီဘ့ၣ် ပှၤသံခီဖျိလၢတၢ်ကဲထီၣ်သးဖဲကျဲမုၢ်ခိၣ်အပူၤ လၢပှၤသံအနီၣ်ဂံၢ်အိၣ်ဝဲဒၣ် ၁,၃၁၄ဂၤ, နာ်သက့ မ့ၢ်ဘၣ်ထိၣ်သတြီၤအံၤန့ၣ်, ဖဲတၢ်ဘၢၣ်စၢၤအံၤ ထံကီၢ်အံၤ အထံဖိကီၢ်ဖိနီၣ်ဂံၢ်ဟဲအါထီၣ် အါန့ၢ်ဒ်ဝဲဒၣ် ခံဆးန့ၣ်လီၤ.
တုၤလီၤဖဲ ၁၉၇၂နံၣ်န့ၣ်, အီစထြ့လယါကီၢ်စဲၣ်ဒီး ကဝီၤဒိၣ်တၢ်ပြၢကိးဘ့ၣ် စးထီၣ်ပာ်လီၤဝဲတၢ်ဘျၢအံၤ, ဒီး ဖဲ ၁၉၇၆ နံၣ်န့ၣ်, ကီၢ်ခဲနဒၢ်ဒီး ဆွံစလဲၤ စးထီၣ်ပာ်လီၤစ့ၢ်ကီး တၢ်ကဘၣ်သူ ခးဆ့ၣ်နီၤယီၢ်ဒ့ကံၢ် သဲစးတၢ်ဘျၢသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.
ဖဲကီၢ်အဲကလံးန့ၣ် တုၤလီၤဖဲ ၁၉၈၃နံၣ်မး စးထီၣ်ပာ်လီၤဝဲတၢ်ဘျၢအံၤ, ဒီးမ့မ့ၢ်လၢ ကီၢ်အမဲရကၤအပူၤန့ၣ် နယူယီၣ် မ့ၢ်ဝဲတၢ်လီၢ်အဆိကတၢၢ်တတီၤလၢ အပာ်လီၤ တၢ်ဘျၢလၢ တၢ်ကသူခးဆ့ၣ်နီၤယီၢ်ဒ့ကံၢ်အံၤ, လၢအမ့ၢ်ဝဲဒၣ်ဖဲ ၁၉၈၄နံၣ်နအခါန့ၣ်လီၤ.
တၢ်အဂၤတမံၤ လၢအီစထြ့လယါကီၢ်စးထီၣ်တ့ဒုးအိၣ်ထီၣ်အီၤ ဒီးဒုးစှၤလီၤ ပှၤအီစထြ့လယါဖိ အတၢ်သံတၢ်ပှၢ်ဖဲကျဲမုၢ်ဖီခိၣ်တခါန့ၣ်မ့ၢ်ဝဲဒၣ် တၢ်ခီဂာ်ကျဲ တၢ်ဆီၣ်သီၣ်တၢ်ကလုၢ်, လၢအမ့ၢ်တၢ်လၢအီစထြ့လယါကီၢ်စးထီၣ်ဒုးအိၣ်ထီၣ်အီၤဖဲ ၁၉၈၄နံၣ်အခါန့ၣ်လီၤ.
စးထီၣ်ဖဲန့ၣ် ကဲထီၣ်ဝဲဒၣ် ပှၤကညီဖဲဝ့ၢ်ပူၤဒီး ကဝီၤဒ့အပူၤသ့ၣ်တဖၣ် အတၢ်ခီဂာ်ကျဲအက့ၢ်အဂီၤ လၢအပၣ်ဃုာ်ထံကီၢ်ဒ်သိး, အးယးလဲး, နယူစံၣ်လဲၣ်, စ့ၣ်ကပူၣ်ဒီး ကီၢ်အမဲရကၤန့ၣ်လီၤ.
ပှၤအီစထြ့လယါဖိအတၢ်ကူၣ်ထီၣ်ဖးလီၤ
Shawcross စံးဝဲဒၣ်, ပှၤအီစထြ့လယါဖိအတၢ်တ့ဒုးအိၣ်ထီၣ်တၢ်အသီသ့ၣ်တဖၣ်ဒီး သနူသ့ၣ်တဖၣ် အိၣ်ဝဲအါမး ဒီး အိၣ်ဝဲဒအကလုာ်ကလုာ်, ဘၣ်ဆၣ်သနာ်က့ အါတက့ၢ်န့ၣ် မ့ၢ်တၢ်လၢအဘၣ်လိာ်အသး ခိၣ်ဃၢၤန့ဆၢၣ်အတၢ်အိၣ်သးသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.
“မ့ၢ်ကွၢ်လၢ တၢ်ကိၢ်ဃ့ထီ, တၢ်ဒ့ၣ်စၢၤယံၤဒိၣ်ဒိၣ်မုၢ်မုၢ်, တၢ်လဲၤတၢ်က့ၤတၢ်ဒီး သိလ့ၣ်န့ၣ်, တၢ်ဘၣ်လိာ်သးဒီး ခိၣ်ဃၢၤန့ဆၢၣ်အံၤ မ့ၢ်ဝဲတၢ်တခါလၢ အရ့ဒိၣ်နီၣ်နီၣ်န့ၣ်လီၤ.”
ဘၣ်ဃးဒီး ပှၤအီစထြ့လယါဖိ အတၢ်တ့ဒုးအိၣ်ထီၣ်တၢ်အသီန့ၣ် အဝဲပာ်ပနီၣ်စ့ၢ်ကီး ပှၤနုာ်ကီၢ်ဒီး ကလုာ်ဒူၣ်ဆဲးလၤအါကလုာ် အတၢ်ဒိဘၣ်သ့ၣ်တဖၣ်စ့ၢ်ကီးန့ၣ်လီၤ. ပှၤတ့ဒုးအိၣ်ထီၣ်တၢ်အသီသ့ၣ်တဖၣ်အကျါတဂၤလၢ Shawcross ဘၣ်သးအီၤဒိၣ်ကတၢၢ်န့ၣ်မ့ၢ်ဝဲ Yasukichi Murakami, လၢအမ့ၢ်ပှၤတဂၤလၢအဟဲန့ၢ်လၢ ယပၣ်ကီၢ်ဒီး ဟဲသုးအိၣ်ဆိးဖဲအီစထြ့လယါကီၢ်ဖဲ ၁၉၈၇နံၣ်န့ၣ်လီၤ. အဝဲန့ၢ်မ့ၢ်ပှၤတ့ဒုးအိၣ်ထီၣ်ဝဲ တၢ်ပီးတၢ်လီၢ်လၢပှၤယူၤထံသ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ် ဒ်သိးလၢအမ့ၢ်တၢ်မၤဂ့ၤထီၣ်ပူၤဖျဲးလၢ ပှၤယူၤ ပလဲသ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.
အဝဲစံးစ့ၢ်ကီးဝဲဒၣ်လၢ အဘီရကၠံးနၢၤဒီး ထီရ့ၣ်စထြ့ၣ်အးလဲးဒၢၤ အတၢ်ဟ့ၣ်လီၤသးမၤတၢ်ဒီး တၢ်တ့ဒုးအိၣ်ထီၣ်တၢ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် တၢ်တပာ်ဖျါအီၤဖဲ တၢ်မၤနီၣ်မၤဃါလၢအဖိးသဲစးတၢ်ဘျၢအပူၤသ့ၣ်တဖၣ်ထီဘိဘၣ်.
Ngarrindjeri ကလုာ်ပိာ်ခွါ David Ngunaitponi (Unaipon) မ့ၢ်ပှၤတဂၤလၢအအိၣ်ဖျါဖဲ အီစထြ့လယါကီၢ် စ့ဒီလၣ် ၅ဝ ဘ့ၣ် အလိၤ, နာ်သက့ ဖဲအဝဲအိၣ်မူဒံးအခါ အတ့ဒုးအိၣ်ထီၣ်တၢ်အသီအါမးသ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ်န့ၣ်, တဒိးန့ၢ်ဘၣ်ဝဲ တၢ်လၤကပီၤ မ့တမ့ၢ် ကျိၣ်စ့တၢ်ဟ့ၣ်ကနၢၤသ့ၣ်တဖၣ်ဘၣ်.
အဝဲန့ၣ်ဒုးအိၣ်ထီၣ်ဝဲတၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤလၢ စဲးယူၤတကလုာ်အဂီၢ် လၢအအိၣ်ဒီးအနီၣ်ဝၣ်ကဘျၣ်ဒီးအခိၣ်ဝးတရံးအသး, လၢအလီၤဂာ်ဒ်သိး မုၢ်မဆါတနံၤအံၤ ဟးလံၤခီပထၢၣ်—ကဘီယူၤအသိးဒီး အဝဲတ့ဒုးအိၣ်ထီၣ်ဝဲဒၣ် ထးတံာ်စုဖီၣ်လၢ တၢ်တံာ်တဲာ် သိအဆူၣ်သ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.
Unaipon ဃ့ထီၣ်ဝဲဒၣ် တစိၢ်တလီၢ်ကွဲးဒိခွဲး လၢအဝဲတၢ်တ့ဒုးအိၣ်ထီၣ်တၢ်အသီ ၁၉ ခါအဂီၢ် နာ်သက့, လၢအတၢ်တ့ဒုးအိၣ်ထီၣ်သ့ၣ်တဖၣ်အံၤအဂီၢ် ကွဲးဒိခွဲးလၢလၢပှဲၤပှဲၤ န့ၣ်အဝဲမၤန့ၢ်အီၤတန့ၢ် နီတခါဘၣ်.
Shawcross စံးဝဲဒၣ်, “တဘျီတခီၣ်န့ၣ် ဒ်သိးလၢ နကလဲၤနုာ်လီၤဘၣ်ဆူ စရီအပူၤ, တၢ်သြီနုာ်မၤနီၣ်မၤဃါက့ၢ်ဂီၤဒိတဲာ်သ့ၣ်တဖၣ်, ကွဲးဒိခွဲးသ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ်န့ၣ် လိၣ်ဘၣ်ဝဲကျိၣ်စ့ဒီးတၢ်ကူၣ်ဘၣ်ကူၣ်သ့န့ၣ်လီၤ.”
တၢ်ဟ့ၣ်တၢ်ဖးဒၢ နီၣ်တဂၤအတၢ်ခူသူၣ်
တချုးဖဲ ၁၈၅၅နံၣ်ဒ်ဘၣ်အခါန့ၣ်, ကီၢ်မုၢ်နုာ်ဒံၢ်မိခြ့ၣ်စံၣ်ထံကီၢ်သ့ၣ်တဖၣ် ညီနုၢ်မၤဝဲ တၢ်ဟ့ၣ်လီၤတၢ်ဖး ဖဲကမျၢၢ်အမဲာ်ညါန့ၣ်လီၤ.
ပှၤဟ့ၣ်တၢ်ဖးသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် ပာ်ဖျါထီၣ်အဝဲသ့ၣ် တၢ်ဖးလၢအထးခိၣ်တၢ်ကတိၤမ့ၢ်ဂ့ၤ, လၢလံာ်ကဘျံးက့အပူၤမ့ၢ်ဂ့ၤ မ့တမ့ၢ် ကွဲးဖျါထီၣ်အမံၤအသၣ်ဖဲ တၢ်ဖးလံာ်ကဘျံးအလိၤမ့ၢ်ဂ့ၤန့ၣ်လီၤ.
သနူအံၤ မ့ၢ်ဝဲဒၣ် တၢ်ညီညီဖိလၢပှၤဟ့ၣ်လီၤတၢ်ဖးသ့ၣ်တဖၣ် ကဃုထီၣ်ဝဲဒၣ် ခၢၣ်စးတဂၤဂၤအဂီၢ်, နာ်သက့ ခီဖျိလၢအဝဲသ့ၣ်တၢ်ဃုထၢအဃိန့ၣ် ဘၣ်တူၢ်စ့ၢ်ကီးတၢ်ကမၣ် သ့ဝဲညီညီဖိန့ၣ်လီၤ.
အဃိန့ၣ် ပၢပြးတၢ်လီၢ် အဆိကတၢၢ် လၢအမၤတၢ်တာ်တၢ်ဒီး တၢ်မၤအကျိၤအကျဲအံၤန့ၣ်မ့ၢ်ဝဲဒၣ် ပဒိၣ်လၢ အီစထြ့လယါကီၢ် ပှၤနုာ်လီၤမၤလဲၢ်အီၣ်ကီၢ် ဒုးအိၣ်ထီၣ်အီၤသီသီ, လၢအမ့ၢ်ဝဲဒၣ် ထဲးစမ့နံယါ, ဆီၣ်အီးစထြ့လယါဒီး ဝံးထရံယါပဒိၣ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.
ဖဲ ၁၈၅၆နံၣ် ပဒိၣ်လၢတၢ်စးထီၣ်ဒုးအိၣ်ထီၣ်အီၤသီသီသ့ၣ်တဖၣ်အံၤ လၢတၢ်ဟ့ၣ်လီၤတၢ်ဖးခူသူၣ်—'secret ballots' အဂီၢ် ပာ်လီၤဝဲသဲစးတၢ်ဘျၢတခါ လၢအဘၣ်တၢ်သ့ၣ်ညါအီၤအါဒ်သိး ပှၤအီစထြ့လယါဖိတၢ်ဟ့ၣ်လီၤတၢ်ဖး—'Australian ballot', လၢအမ့ၢ် ပှၤဟ့ၣ်လီၤတၢ်ဖးသ့ၣ်တဖၣ် ဃုထၢထီၣ်ပှၤလၢအဝဲသ့ၣ် အဲၣ်ဒိးဃုထၢထီၣ်အီၤအတဂၤန့ၣ်အမံၤသ့ဝဲဒၣ် ဒီး ပှၤဟ့ၣ်လီၤတၢ်ဖးအံၤအနီၣ်ကစၢ်တခီ တလိၣ်ပာ်ဖျါထီၣ်အမံၤအသၣ်အဂ့ၢ်အကျိၤဘၣ်န့ၣ်လီၤ.
လၢခံန့ၣ်ထံကီၢ်အဂုၤအဂၤသ့ၣ်တဖၣ်စးထီၣ်မၤပိာ်ထွဲအီၤ: ဆွံဒ့ၣ်န့ၣ် စးထီၣ်မၤဝဲဒၣ်ဖဲ ၁၈၆၆နံၣ်, ကၠၢမနံၣ်န့ၣ် စးထီၣ်ဝဲဖဲ ၁၈၆၇ နံၣ်ဒီး မ့မ့ၢ်ကီၢ်အဲကလံး န့ၣ်စးထီၣ်ဝဲဖဲ ၁၈၇၂နံၣ်န့ၣ်လီၤ.
မ့မ့ၢ်ဖဲကီၢ်အမဲရကၤန့ၣ် Massachusetts မ့ၢ်ဝဲကီၢ်စဲၣ်အဆိကတၢၢ်တဘ့ၣ်လၢအစးထီၣ်သူကျိၤကျဲအံၤ ဖဲ ၁၈၈၉နံၣ်, ဒီး မ့မ့ၢ် South Carolina န့ၣ်မ့ၢ်ဝဲကီၢ်စဲၣ်လၢခံကတၢၢ်တဘ့ၣ် လၢအသူဝဲဒၣ်ကျိၤကျဲအံၤ ဖဲ ၁၉၅ဝနံၣ်န့ၣ်လီၤ.
For the latest from SBS News, download our app and subscribe to our newsletter.
