За повеќе прилози, интервјуа и информации од СБС на македонски, проверете ја нашата колекција на поткасти овде:
Podcasts in Macedonian | SBS Audio
For more stories, interviews, and news from SBS Macedonian, explore our podcast collection here:
Ќостек - симбол на заштита, традиција и истрајност во македонската култура
Ситната стаклена монистра отсекогаш била повеќе од накит. Денеска ве водиме на патување од старите македонски чаршии до домовите на нашите сограѓанки во Мелбурн, кои со секое нанижано зрнце го чуваат меракот и споменот за родниот крај. Како ќустекот стана невидлив, но цврст мост меѓу два континента?
Transcript
[музика]
SBS е најповерливото мултилингуално емитување
во Австралија. Нашите слушатели се лојални, високо ангажирани и поддржале
безброј локални бизниси.
Нудиме рекламни пакети за бизниси од сите големини. Нашиот искусен тим за продажба
ќе ве води низ процесот на поседување на одлична кампања. Донесете ја вашата
реклама или дозволете наш продукциски тим да направи нешто за вас на еден од нашите
шеесет и осум јазици. Почнете разговор со вашата нова публика today. Е-пошта
sales@sbs.com.au.
Вести со SBS на
македонски.
[музика]
Звукот на традицијата отсекогаш бил мост меѓу татковината и иселеништвото.
Денес тој пат не води на една необична релација
од калдрмата на старите чаршии и работилниците ширум Македонија,
па сè до домовите
овде во Австралија.
Ова патување низ историјата и сјајот на ситната стаклена монистра е со мене
Светлана Яневска.
Заедно ја откриваме приказната за ќостекот или ќустекот,
украс кој во зависност од локалниот говор носи различно име,
но во секое зрнце го крие истото вековно мајсторство.
[музика] Застануваме во срцето
на Скопје,
каде што калдрмата сè уште ги чува стапките на старите занаетчии.
Тука, во една од работилниците, разговаравме со мајстор кој веќе четврт
век со голема посветеност
секојдневно ги ниже овие монистра.
Тој ја чува техниката пренесена од пред повеќе од девет децении,
време во кое ќостекот или ќустекот
не бил само накит, туку симбол на достоинство вткаен во македонската носија.
Како што дознаваме,
овие монистра некогаш ги краселе градите и на мажите и на жените,
претворајќи се во колани, алки,
па дури и во форми со мистични имиња
како змии или околуглавници
кои на невестата и давале посебна грациозност.
Се верувало дека секој дел има своја намена:
да украсува,
но и да заштитува.
[музика] Во
минатото
накитот не бил само естетски украс.
Се верувало дека тој може да биде и еден вид штит.
На денот на венчавката,
кога сите погледи биле вперени во младенците,
постоело верување дека ќустекот има задача да биде нивната најсилна заштита.
Изборот на боите не бил случаен.
Силните нијанси на сината, црвената и зелената
биле тука за да го соберат вниманието на случајните минувачи
и според преданието
да го заштитат носителот од несакани погледи.
Овој аманет,
честопати дополнет со сребрено париче,
бил семејна драгоценост што се пренесувала како тивок благослов
низ генерациите.
[музика] Процесот на изработка е вистински танц на трпението.
Секое ситно зрнце мора да го најде своето точно место во шемата за да се родат
посакуваните шари
кои во народот се препознаваат по своите карактеристични имиња
како баклава,
змија или богатите цветни мотиви.
Овој занает раскажува и за миграциите.
Приказна за невестата
која со себе ја носела шарата од родното село,
преплетувајќи ја својата историја
со новиот дом
и додека во некои краишта ќустекот бил придружен со тешки сребрени пафти,
во други
тој останувал единствениот,
но најдрак сјај
на невестинските гради.
[музика]
Оваа нишка стигнува и до Мелбурн преку личните приказни на сограѓаните.
Марина Блажевска, по потекло од прилепското село Клепач,
е една од жените кои и денес во Австралија го негуваат овој занает.
Иако ќустекот го памети како скапоцен дел од семејната ризница на нејзината свекрва,
Марина денес самата го совладува трпеливото нижење
на илјадници монистра.
Монистата и нижам и бројам.
Некои три со три, три бели, три жолти,
некои ако се поголеми и прам со две, а другите ситните пак и прам пет со пет.
Злато и црвеното е како македонско. По-најповеќе за невести го бара
белото. Сите за брезмерките, за свекрвата, за невестата,
за машките деца, за деверите, брезмерите, за сите. Некој сака
подолг да е, после играњето да се оклај на гуша. Некој сака покуса да е должината.
Любовта към изработката на монистра ги повързва различните пътища
на изселеничеството.
Слична е приказната и на Лефа,
родом от леринското село Кучковени.
Нейзиният говор я носи боята на роден край,
додека нейзините ръце я продължуват вековната вещина.
За Лефа
ова не е само работа, туку мерак, кой ги радва лугето ширум светот.
Белите ги зеват за свадби, за се, се
за па тия да барат македонски, право и со знамето македонско. Секакви барат за
кршчение, ги барат за свадби, за арнаси, за,
за се, що сакат да одат на оро, играт и ги воткат на ръците, кога ќе играт напре. Ги
напиша прво на книже, ка, ка се, как е зналето и нанижа на конците и сетне
ќе зема да и плетаме. Зева три дена, не е лесно. Прам со мерак, многу ми е мерак и
не, нич не ми е мака, пчо си, ниту ръците ме болат, ниту нищо. Радост ми е да и
пулам, да и воткам, да и, да и варзам, да, кога ќе играт. Ми е, ми е мерак да и
прам, е, многу ми е мерак.
Вел македонската традиција не го оставам. Сакат ќе остане, за традицијата му е таја.
Сакат да се фулат кога ќе играт и да го напрат. Кој като напрати е што играт,
кога ќе обозат орото,
тие го, му е упао да,
да се покаже, кога ќе виде тоа, го пула ти нео.
О, сакат, од традицијата ти велеош, че не остаа традицијата да се пера жълто и
црвено, вецит, тоа му е
македонски кулча, вецит.
Патот на оваа ситна стаклена монистра
е многу повеќе од обично движење низ географията и времето.
[музика]
Starting a new life in Australia isn't easy.
-A lot of companies have rejected me. -Sometimes I feel like, oh, I'm gonna quit,
-I give up. -Work in progress is a podcast to help
skilled migrants rebuild their careers in a new country. You'll hear inspiring real
life stories, expert advice and valuable tips to help you find a job and advance
your career. Work in progress. Listen now wherever you get your podcasts.
Тоа е нишка на истрајноста,
коя започнува од вештите раце на старите мајстори,
поминува низ спомените на генерациите
и одново оживува како вредно наследство за иднината.
Без разлика дали ќустекот се носи како заштита,
како семе на аманет
или како препознатлив детал на празничните ора.
Тој останува тивок чувар на потеклото.
Во секое нанижано зрнце е вткаен по един спомен,
по една надеж
и по една желба
за зачувување на убавината, коя не познава граници.
Денес ја пренесовме приказната,
коя преку сјајот на стаклените монистра
невидливо, но цврсто ги спојува двата континента.
За SBS на македонски јазик, Светлана Яневска.
[музика]
Сакате ли да чуете повеќе прилози како овој? Слушайте
подкаст преку Apple Podcasts, Google Podcasts, Spotify или од каде и да ги
добивате вашите подкасти. [музика]
Starting a new life in Australia isn't easy.
-A lot of companies have rejected me. -Sometimes I feel like, oh, I'm gonna quit,
-I give up. -Work in progress is a podcast to help
skilled migrants rebuild their careers in a new country. You'll hear inspiring real
life stories, expert advice and valuable tips to help you find a job and advance
your career. Work in progress. Listen now wherever you get your podcasts. [музика]
Share
