از هشدار پوتین تا فشار ترامپ؛ ایران در وضعیت فرسایشی «نه جنگ، نه صلح»

در این عکس که توسط خبرگزاری تسنیم منتشر شده است، یک قایق تندروی نیروی دریایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی (IRGC) در جریان آنچه رسانه‌های دولتی آن را توقیف یکی از دو کشتی متهم به نقض قوانین در تنگه هرمز در ۲۱ آپریل ۲۰۲۶ توصیف کردند، به کشتی باری اپامینونداس نزدیک می‌شود. Credit: Meysam Mirzadeh/AP/aap image

اس بی اس فارسی

View Podcast Series

Follow and Subscribe

Apple Podcasts YouTube Spotify دانلود (10.51MB)

Download the SBS Audio appAvailable on iOS and Android

با توجه به تماس تلفنی اخیر میان ولادیمیر پوتین و دانلد ترامپ که در آن موضوع جنگ ایران نیز مطرح شده و مسکو نسبت به گسترش درگیری‌ها هشدار داده است، این موضع روسیه تا چه حد می‌تواند بر محاسبات راهبردی آمریکا تأثیر بگذارد؟ و آیا می‌توان این پیام را نشانه‌ای از تلاش کرملین برای مهار هرگونه سناریوی تشدید، به‌ویژه ورود احتمالی آمریکا به عملیات زمینی در ایران، تلقی کرد؟

با توجه به تماس تلفنی اخیر میان ولادیمیر پوتین و دانلد ترامپ که در آن موضوع جنگ ایران نیز مطرح شده و مسکو نسبت به گسترش درگیری‌ها هشدار داده است، این موضع روسیه تا چه حد می‌تواند بر محاسبات راهبردی آمریکا تأثیر بگذارد؟ و آیا می‌توان این پیام را نشانه‌ای از تلاش کرملین برای مهار هرگونه سناریوی تشدید، به‌ویژه ورود احتمالی آمریکا به عملیات زمینی در ایران، تلقی کرد؟

با توجه به اظهارات اخیر دونالد ترامپ مبنی بر تداوم محاصره دریایی ایران تا دستیابی به توافق و تأکید او بر اینکه تهران باید «عقب‌نشینی» کند یا به تعبیر برخی رسانه ها «تسلیم شود». این رویکرد تا چه حد می‌تواند مسیر مذاکرات را به سمت فشار حداکثری یک‌طرفه سوق دهد و چه تأثیری بر آمادگی ایران برای ورود به گفت‌وگو خواهد داشت؟

در شرایطی که وضعیت «نه جنگ، نه صلح» میان ایران و آمریکا ادامه دارد و همزمان شاهد افزایش قیمت جهانی نفت و فشارهای شدید اقتصادی در داخل ایران هستیم، این وضعیت خاکستری تا چه حد می‌تواند به یک حالت فرسایشی بلندمدت تبدیل شود و این شرایط چه تأثیری بر همزمانی نوسانات بازار جهانی انرژی و فشارهای معیشتی بر مردم ایران خواهد گذاشت؟

سعید جعفری

اینها پرسش هایی است که در گفتگو با آقای سعید جعفری روزنامه نگار و تحلیلگر مسایل سیاسی آنها را مطرح کرده ایم.

نظرات ارائه شده در این گفتگو نظرات کارشناس مربوطه است و نشانگر دیدگاه های اس بی اس فارسی نیست.

برنامه فارسی رادیو اس‌بی‌اس در روزهای شنبه و سه شنبه ساعت ۳ بعد از ظهر از طریق رادیو، به صورت آنلاین، کانال شماره ۳۰۲ تلویزیون‌های دیجیتال و از طریق اپ رایگان SBS Audio قابل دسترس است. برای شنیدن برنامه های زنده و پادکست های ما اپ SBS Audioرا از APP Store یا Google Play دانلود کنید. همچنین می‌توانید به اس بی اس فارسی از طریق اسپاتیفای، اپل پادکستز یا گوگل پادکستز گوش کنید.

مطالب بیشتر

گزارش‌ها از ارائه گزینه‌های نظامی علیه جمهوری اسلامی به ترامپ از سوی پنتاگون

واکنش جامعه ایرانیان استرالیا به اظهارات رهبر حزب لیبرال؛ تأکید بر تفکیک «مردم» و «حکومت»

انتقادات از رهبر جناح اپوزیسیون برای نام بردن از «ایران» به عنوان کشور «بد»

Transcript

جناب آقای سعید جعفری بسیار سپاسگزارم که دعوت رادیو اس بی اس فارسی را برای شرکت در این گفتگو پذیرفتید. با توجه به تماس تلفنی اخیر میان ولادیمیر پوتین و دونالد ترامپ که در آن موضوع جنگ ایران نیز مطرح شده و مسکو نسبت به گسترش درگیری‌ها هشدار داده، این موضع روسیه تا چه حد می‌تواند بر محاسبات راهبردی آمریکا تاثیر بگذارد و آیا می‌توان این پیام را نشانه ای از تلاش کرملین برای مهار هرگونه سناریوی تشدید، به ویژه ورود احتمالی آمریکا به عملیات زمینی در ایران، تلقی کرد؟

من فکر می‌کنم که پیام مسکو را باید جدی بگیریم، اما نه به این معنی که روسیه می‌تواند مسیر واشنگتن را تعیین کند. پوتین در تماس با دونالد ترامپ از تصمیم ایالات متحده برای تمدید آتش‌بس استقبال کرده و آن‌طور که رسانه‌های روسی و همین‌طور کرملین اعلام کردند، درباره پیامدهای زیانبارتر هر حمله تازه آمریکا و اسرائیل به ایران هشدار دادند. اگر ما مبنا را بر صحت این‌ها بگذاریم، در درجه اول این پیام‌ها هیچ‌کدام برای آمریکا الزام‌آور نیستند، اما می‌توانند در محاسبات دونالد ترامپ اثر بگذارند، به ویژه اگر واشنگتن در حال بررسی گزینه‌هایی مثل عملیات نظامی یا حملات تازه به زیرساخت‌ها باشد. من تصور می‌کنم که مسکو نمی‌خواهد ایران به عنوان یکی از شرکای مهمش در منطقه به شکل کامل تضعیف یا دچار فروپاشی شود. در عین حال نگرانی این را دارند که ایران در دامن غرب نیفتد.

ضمن اینکه به نظر می‌رسد که روسیه علاقه‌ای ندارد جنگ ایران به بحرانی تبدیل شود که بازار انرژی، وضعیت در قفقاز، خلیج فارس و حتی شاید پرونده اوکراین را هم پیچیده‌تر کند. از این زاویه شاید بشود گفت تماس ولادیمیر پوتین را تلاشی برای مهار سناریوهای پرریسک‌تر بدانیم، مخصوصاً در زمینه یک ورود مستقیم آمریکا به عملیات زمینی احتمالی در ایران. اما اگر بخواهیم واقع‌بینانه ماجرا را تحلیل کنیم، قدرت روسیه بیشتر در حد هشدار، میانجی‌گری و پیشنهاد مسیر خروج، نه بازدارندگی سخت، است. اگر آقای ترامپ به این نتیجه برسد که فشار نظامی بیشتر برای گرفتن امتیاز از تهران لازم است، دور از انتظار خواهد بود که صرفا هشدار مسکو او را متوقف کند. در عین حال پیام رئیس‌جمهور روسیه می‌تواند بهانه سیاسی برای ترامپ فراهم کند تا بدون اعلام عقب‌نشینی، فعلاً مسیر آتش‌بس و مذاکره را زنده نگه دارد. همه این‌ها مؤلفه‌هایی هستند که گذشت زمان بیشتر به ما نشان خواهد داد که کدام یک از آنها درست از آب در می‌آید.

با توجه به اظهارات اخیر دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، مبنی بر تداوم محاصره دریایی ایران تا دستیابی به توافق و تأکید او بر اینکه تهران باید عقب‌نشینی کند یا به تعبیر برخی رسانه‌ها تسلیم شود، این رویکرد تا چه حد می‌تواند مسیر مذاکرات را به سمت فشار حداکثری یکطرفه سوق دهد و چه تأثیری بر آمادگی ایران برای ورود به گفتگو خواهد داشت؟

من فکر می‌کنم تداوم محاصره دریایی ایران نشان می‌دهد که دونالد ترامپ همچنان منطق فشار پیش از مذاکره و همین‌طور مذاکره هم‌زمان با فشار را کنار نگذاشته است. او می‌خواهد تهران پیش از ورود جدی به گفتگوها عقب‌نشینی کند یا به تعبیر خودش اول فشار اقتصادی و دریایی کار کند، بعد ایران با پیشنهادی که مورد پذیرش و مورد قبول ایالات متحده است

سر میز بیاید. در عین حال محاصره تنگه هرمز و بنادر ایران هم به نوعی یک قمار خطرناکی است که آقای ترامپ آغاز کرده، ابزاری که البته می‌تواند صادرات نفت ایران را فلج کند. همین‌طور که همین حالا هم اثرات عمده‌ای داشته، اما هم‌زمان خطر برخورد دریایی و شاید از آن مهم‌تر شوک انرژی را بسیار بالاتر می‌برد. از دید واشنگتن، محاصره قرار است همان کاری را بکند که حملات هوایی به تنهایی نتوانستند انجام دهند؛ یعنی فرسودن منابع مالی تهران و وادار کردن به پذیرش محدودیت‌های سنگین‌تر. اما اگر بخواهیم ماجرا را از دید جمهوری اسلامی هم مورد بررسی قرار دهیم که تصویر کامل‌تری از ماجرا داشته باشیم، از دید تصمیم‌گیران در حکومت ایران، مذاکره در سایه محاصره به معنای تسلیم زیر فشار است. به همین علت هم همین مسئله باعث می‌شود که چنین رویکردی به‌جای اینکه طرفین را به سمت توافق پیش ببرد، باعث می‌شود انگیزه تهران دست‌کم فعلاً برای مقاومت و استفاده از اهرم‌های متقابل بیشتر شود. مشکل اصلی این است که محاصره هم‌زمان با اعمال فشار به نوعی دیپلماسی را تضعیف می‌کند و بعید به نظر می‌رسد که این رویکرد دست‌کم در این مورد مشخص جواب بدهد.

شاید در صورتی که این اتفاق کوتاه و قابل معامله باشد، تهران را به سمت توافق موقتی پیش ببرد، آن هم در صورتی که احتمالا ایالات متحده نرمشی انجام دهد که مقام‌های ایرانی بتوانند هرگونه توافق را به طرفداران داخلی‌شان بفروشند. اما در عین حال اگر این روند استمرار پیدا کند، من تصور می‌کنم جمهوری اسلامی تلاش خواهد کرد هزینه این کار را با ابزارهایی مثل تنگه هرمزتهدید کشتی‌رانی، فشار بر بازار نفت یا همین‌طور فعال‌سازی متحدان منطقه‌ای که خود می‌تواند تمام این اثراتی را که به آنها اشاره کردم را دوچندان کند، با استفاده از مجموعه این ابزارها هزینه را بالاتر ببرد. به همین دلیل برخی از تحلیل‌گران از شرایطی که ما الان در آن قرار داریم تحت عنوان وضعیت شبیه جنگ سنگر به سنگر دریایی حرف می‌زنند. جایی که هر دو طرف امیدوارند فشار اقتصادی طرف مقابل را زودتر خسته کند و در این دو ماراتن هر دو طرف امیدوارند که طرف مقابل زودتر کوتاه بیاید، نرمش نشان بدهد و از خواسته‌های خودش عقب‌نشینی کند تا در نهایت توافقی حاصل شود. ولی هیچ تضمینی وجود ندارد که با استمرار چنین رویکردی از سوی دو طرف ما به آن نقطه برسیم.

در شرایطی که وضعیت نه جنگ نه صلح بین ایران و آمریکا ادامه دارد و هم‌زمان شاهد افزایش قیمت جهانی نفت و فشارهای شدید اقتصادی در داخل ایران هستیم، این وضعیت خاکستری تا چه حد می‌تواند به یک حالت فرسایشی بلندمدت تبدیل شود؟ و این شرایط چه تأثیری بر هم‌زمانی نوسانات بازار جهانی انرژی و فشارهای معیشتی بر مردم ایران خواهد گذاشت؟

وضعیت فعلی می‌تواند به یک حالت فرسایشی بلندمدت تبدیل شود و این کاملاً جدی است. وضعیتی که در آن جنگ بزرگ از سر گرفته نمی‌شود اما خبری از صلح واقعی هم نیست. این بحران باعث شده شرایط به سمت یک بن‌بست چندلایه سوق پیدا کند. آن‌طور که بسیاری تصور می‌کردند جمهوری اسلامی هنوز

سرپا است و فرو نپاشیده است. تنگه هرمز همچنان اهرم فشار است. ایالات متحده به پیروزی قطعی نرسیده است با وجود ضربات قابل توجهی که زده و آتش‌بس و محاصره هیچ‌کدام روایت پیروزی روشنی برای هیچ‌کدام از طرفین نمی‌سازد و این در حالی است که

بازار انرژی هم به میدان اصلی فشار تبدیل شده. قیمت نفت همچنان در حال رکورد زدن است و به بیش از ۱۲۶ دلار رسیده. تحلیل‌گران درباره خطر رکود جهانی، تورم انرژی و کاهش اعتماد بازار هشدار می‌دهند. تمدید احتمالی محاصره برای ماه‌ها که بیشتر صداش شنیده می‌شود، قیمت نفت را تا همین حالا هم به بالاترین سطح رسانده و اگر استمرار پیدا کند، تحلیل‌گران بانکی و اقتصادی هشدار داده‌اند که می‌تواند ریسک رکود و تورم هم‌زمان را بسیار بالا ببرد. اگر بخواهیم از منظر ایران این شرایط را مورد بررسی قرار بدهیم، به نظر من این وضعیت دو اثر متضاد دارد. از یک طرف بالا ماندن قیمت انرژی و تهدید تنگه هرمز و حکمرانی و اعمال محدودیت‌ها در این آبراه استراتژیک به جمهوری اسلامی اهرم سیاسی می‌دهد. اما از طرف دیگر محاصره،

صادرات نفت ایران را به شدت کاهش داده، ده‌ها نفتکش را سرگردان کرده و فشار بر ریال و اقتصاد داخلی را بالا برده. همان‌طور که شاهدش هستیم مجدداً قیمت ارزها در ایران به شدت افزایش پیدا کرده.

ضمن اینکه به هر حال صادرات نفت ایران به شدت افت کرده و حجم زیادی از نفت ایران هم روی آب‌ها مانده و این وضعیتی است که جمهوری اسلامی در آن قرار دارد. برای ایالات متحده هم به نظر من این وضعیت بی‌هزینه نیست. افزایش قیمت نفت و طبیعتاً بنزین، فشار تورمی و نگرانی مصرف‌کنندگان می‌تواند به مسئله جدی در سیاست داخلی دولت آقای ترامپ تبدیل شود. در نظرسنجی‌ها می‌شنویم که میزان محبوبیت او تا چه اندازه افت کرده و گزارش‌های اقتصادی نشان می‌دهد که جنگ با ایران، انتظارات تورمی و نگرانی مصرف‌کنندگان را در جامعه آمریکا به شدت بالا برده. در نتیجه اگر بخواهم جمع‌بندی کنم، در پاسخ به این سؤالتان این وضعیت خاکستری ممکن است برای مدتی ادامه پیدا کند و

محتمل‌ترین سناریو هم اتفاقاً همین است، چون هیچ‌کدام از طرفین فعلاً نمی‌خواهند هزینه جنگ کامل را بپردازند و از تبعات آن در هراسند، اما در عین حال آمادگی عقب‌نشینی

برای رسیدن به یک توافق را هم از خودشان نشان نمی‌دهند. و این وضعیت اگر طولانی شود، می‌تواند از جنگ مستقیم هم فرساینده‌تر شود برای همه طرف‌ها. برای ایران از مسیر اقتصاد داخلی به ویژه برای ایالات متحده از مسیر انرژی و همین‌طور سیاست داخلی و برای منطقه از مسیر ناامنی دائمی کشتی‌رانی و سرمایه‌گذاری که این مورد آخر طبیعتاً به اقتصاد بین‌الملل هم ضربات و لطمات جدی خواهد زد که ما شاهدش خواهیم بود که کل دنیا از استمرار این وضعیت تعلیق و تنش تعلیق‌آمیز به نظر من ضربات بسیار جدی را خواهند خورد.

END OF TRANSCRIPT

همرسانی کنید