Tổng thống Mỹ Donal Trump thình lình tuyên bố ông có ý định rút ra khỏi Hiệp ước Phi đạn Nguyên tử Tầm trung (INF) bởi vì Moscow vi phạm hiệp ước hai nước ký kết thời chiến tranh lạnh.
Nhà vật lý học, Giáo sư Tilm Ruff ở Melbourne là cha đẻ của phong trào phi vũ khí nguyên tử gọi tắt là ICAN khởi đầu từ năm 2007, và được trao giải Nobel Hòa Bình nhờ giúp nâng cao nhận thức của công chúng về hậu quả tàn khốc của vũ khí nguyên tử, và có công vận động các chính phủ hãy ký kết một hiệp ước ngăn chấm sử dụng loại vũ khí giết người hàng loạt này.
Giáo sư Ruff rất lo lắng khi Hoa Kỳ dọa rút ra khỏi một hiệp ước nước này đã ký với Liên Xô ngày trước.
"Phía Nga cho biết họ chưa từ bỏ hiệp ước, vẫn còn khả năng để đàm phán, nhưng rút lui đơn phương như vậy, và quan trọng là không hề có ý muốn duy trì hiệp ước thì quả là một hành động chưa có tiền lệ với Mỹ kể từ khi họ rút khỏi hiệp ước phi đạn đạn đạo vào năm 2001."
"Đây là một điều kiện quan trọng dẫn đến hiệp ước ngăn cấm sử dụng vũ khí nguyên tử. Hơn 90 phần trăm vũ khí nguyên tử trên thế giới nằm trong tay Nga và Mỹ."
Ba mươi năm trước, năm 1987, Tổng thống Ronald Reagon đã ký Hiệp ước Phi đạn Nguyên tử Tầm trung với Chủ tịch Xô Viết, Mikhail Gorbachev. Nay Tổng thống Donald Trump tốc cáo Nga đã vi phạm hiệp ước và cho biết ông có ý định hủy bỏ hiệp ước này.
"Nga đã vi phạm hiệp ước. Họ đã vi phạm nó trong nhiều năm nay, tôi không hiểu tại sao Tổng thống Barack Obama không tái đàm phán hoặc rút ra khỏi hiệp ước."
"Chúng ta sẽ không để cho họ vi phạm một hiệp ước nguyên tử, và chế tạo vũ khí nguyên tử trong khi chúng ta thì không được phép."
"Chúng ta tôn trọng hiệp ước nhưng phía Nga thì không, vì vậy chúng ta sẽ hủy bỏ hiệp ước," ông Trump nói.
Hiệp ước Phi đạn Nguyên tử Tầm trung ngăn cấm Nga và Mỹ thủ đắc, sản xuất hoặc thử nghiệm phi đạn nguyên tử trên bộ có tầm hoặc động từ 500 đến 5 ngàn 500 cây số.
Nhưng giáo sư chính trị người Nga, Dmitry Oreshkinnói ông tin rằng Nga đang sản xuất loại phi đạn này, và Moscow hành xử rất là Xô Viết khi ký kết các hiệp ước nhưng không tuân thủ.
"Chúng ta đang từ từ quay lại thời chiến tranh lạnh hồi còn Liên Xô với những hậu quả tương tự. Nhưng nay có vẻ trầm trọng hơn, bởi vì Tổng thống Putin thuốc thế hệ chưa bao giờ tham gia vào chiến tranh. Họ không sợ chiến tranh như các thế hệ trước. Họ nghĩ rằng nếu dọa đúng cách thì phương Tây sẽ khiếp sợ."
Moscow lên án ý định của tổng thống Trump. Thứ trưởng Ngoại giao Nga Sergei Ryabkov nói đây sẽ là một bước đi rất nguy hiểm. Phát biểu với Interfax hôm Chủ Nhật (21/10), ông Gorbachev mô tả quyết định của ông Trump là một sai lầm và cảnh báo nó sẽ làm ảnh hưởng đến các nỗ lực giải giáp vũ khí.
Nước Anh tuyên bố hoàn toàn sát cánh bên Mỹ. Chuyên gia về chiến lược ở Anh Malcolm Chalmers, nói từ lâu Moscow đã cảm thấy bị hiệp ước INF trói tay.
"Người Nga, nhất là quân đội Nga đều không thích hiệp ước này. Họ cho rằng đây là cách để kềm chế quân đội Nga."
Bộ trưởng Quốc phòng Anh, ông Gavin Williamson hiện đang ở Mỹ, đúng vào lúc chiếc hàng không mẫu hạm của Hải quân Hoàng gia Anh HMS Elizabeth đang có chuyến thăm New York, được báo chí trích dẫn cho biết tất nhiên Anh quốc muốn thấy hiệp định này tiếp tục được duy trì.
"Nhưng điều đó đòi hỏi cam kết từ cả hai phía tham gia ký kết và vào lúc này thì Nga là bên đã phớt lờ nó," ông Williamson nói.
Theo các phân tích gia, có thể có những yếu tố khác khiến Tổng thống Trump đi đến quyết định này. Đây là hiệp định song phương giữa Washington và Moscow. Trung Quốc không tham gia ký kết hiệp định, cho nên có thể phát triển các tên lửa tầm trung mà không bị hạn chế gì.
