Ngày 20 tháng 7 đánh dấu 50 năm kể từ khi đảo Síp bị chia đôi sau một cuộc đảo chính bất thành dẫn đến một cuộc xâm chiếm. Người dân trên đảo vẫn còn mang những vết sẹo trong lòng từ ngày định mệnh đó.
Ngày 20 tháng 7 năm 1974 với một buổi sáng tương đối yên tĩnh ở Síp đột nhiên trở nên hỗn loạn, khi mọi người bị đánh thức bởi âm thanh của máy bay quân sự, súng máy và xe tăng.
Họ mang biểu ngữ Thổ Nhĩ Kỳ, với việc quốc gia láng giềng xâm lược Síp trong nỗ lực sáp nhập quốc gia nhỏ bé này, sau nhiều thập niên căng thẳng giữa Hy Lạp và Thổ.
Chris Koulinos, chủ tịch Ủy ban Công lý Liên Úc cho Síp, hay PASEKA, đã có mặt trên đảo vào thời điểm xảy ra cuộc xâm lược.
Ông nhớ lại những khoảnh khắc đó.
"Tôi đã ở trong quân đội".
"Thực ra, vào ngày 20 tháng 7, lẽ ra tôi phải kết thúc 2 năm trong quân đội và đi học" R
"ồi chiến tranh đã xảy ra, mà trước hết là cuộc đảo chính diễn ra và sau đó là chiến tranh đã xảy ra”, Chris Koulinos.
Với từ 'đảo chính', ông Koulinos đề cập đến nỗ lực của Lực lượng vũ trang Hy Lạp, nhằm giải phóng hòn đảo khỏi chế độ độc tài quân sự được thành lập như một chính phủ chăm sóc ở Hy Lạp và Síp vào năm 1963, sau khi Đức Quốc xã chiếm đóng hai quốc gia này trong Thế chiến thứ hai.
Cuộc đảo chính được Hy Lạp lên kế hoạch và thực hiện, như một cách nhằm lật đổ giới lãnh đạo bị áp đặt và kết nối Síp với phần còn lại của Hy Lạp.
Trong khi đó Thổ nhận thấy sự bối rối và xâm lược hòn đảo, vi phạm luật pháp quốc tế, cố gắng biến nó thành một phần đất đai của mình.
Ông Michael Kyriakou, Chủ tịch Cộng đồng Síp ở New South Wales, cung cấp thêm thông tin chi tiết.
"Chính phủ quân sự ở Hy Lạp, đã cố gắng lật đổ chính phủ Cộng hòa Síp, nó đã thất bại".
"Nhưng nó đã tạo cớ cho người hàng xóm, gửi quân đội của họ và chiếm khoảng 39% diện tích hòn đảo”, Michael Kyriakou.
Cuộc tấn công gây đau thương và khốn khổ cho cả đôi bên.
Người dân bị rời bỏ nhà cửa, trong khi hàng ngàn người khác thiệt mạng, hoặc phải chịu những vết thương mà họ mang theo suốt cuộc đời.
Yalcin Oytam là một người Síp gốc Thổ Nhĩ Kỳ, làm việc với tư cách là nhà khoa học sưu tập dữ liệu ở Sydney.
Ông nói rằng lý do thực sự đằng sau cuộc xâm lược Síp, nằm trong sử sách.
"Để hiểu chuyện gì đã xảy ra với Síp, bạn thực sự cần phải quay lại và hiểu sự sụp đổ của Đế chế Ottoman và những sự kiện diễn ra".
"Sự phân cực, sự hình thành của Thổ Nhĩ Kỳ hiện đại (Turkiye) và Hy Lạp hiện đại, dựa trên bản sắc dân tộc".
"Sự chia rẽ tàn bạo, qua việc trục xuất phía Hy Lạp-Anatolian của Thổ Nhĩ Kỳ (Turkiye), cùng quá trình tàn bạo đó”, Yalcin Oytam,.
Các báo cáo cho biết, có khoảng 4.500 đến 6.000 người Síp gốc Hy Lạp thiệt mạng trong cuộc xâm lược, trong khi phía Thổ Nhĩ Kỳ chịu thương vong từ 1.500 đến 3.800 người.
Evripides Mouxouris là một cụ ông 103 tuổi, sinh ra ở thị trấn Morphou, ở miền bắc Síp.
Ông di cư sang Úc do bị xâm lược, nhớ lại thử thách mà ông đã trải qua ngày hôm đó.
"Đêm đó tôi đau khổ rất nhiều, vì bệnh viện ở Nicosia chật cứng người bị thương, máu khắp nơi".
"Thật tình cờ là vợ tôi không thể chuyển dạ bình thường mà phải sinh mổ, nhưng không có bác sĩ gây mê để giúp cô ấy sinh con”, Evripides Mouxouris.
Ông tiếp tục kể rằng ông đã vào vùng giao tranh để tìm bác sĩ, nhằm cứu vợ và đứa con trong bụng.
"Họ cho tôi biết không biết phải làm gì, vì không có thuốc gây mê khi sinh con".
"Tôi nói với họ 'Tôi sẽ đi lấy thuốc từ bệnh viện khác.' Tôi tóm lấy một người khác trong họ và đưa vào xe".
"Trời tối, nhưng chúng tôi không được phép bật đèn".
"Tôi đi rất chậm và tôi bị chặn lại, hỏi tôi đang đi đâu".
"Tôi nói với họ 'Hoặc là tôi tìm bác sĩ gây mê, hoặc vợ và con tôi sẽ chết tối nay”, Evripides Mouxouris.
Sau một cuộc chiến tranh khủng khiếp, cuộc giao tranh kết thúc gần một tháng sau đó vào ngày 18 tháng 8 năm 1974, khiến Síp bị chia đôi.
Lực lượng Thổ Nhĩ Kỳ đã chiếm một phần lớn ở phía bắc hòn đảo, nơi vẫn bị chia cắt cho đến ngày nay.
Cộng hòa Thổ Nhĩ Kỳ tự xưng ở miền bắc Síp, tuyên bố độc lập vào năm 1983.
Thế nhưng nó chưa được bất kỳ quốc gia nào chính thức công nhận kể cả Úc, ngoại trừ Thổ.
Lãnh đạo nước cộng hòa tự xưng là ông Ersin Tatar cho biết, các cuộc thảo luận để tìm ra giải pháp có thể tiếp tục, một khi chủ quyền quốc gia của ông được tái khẳng định.
"Tôi muốn chủ quyền của tôi được tái khẳng định, nó đã không được công nhận, dù thực tế đã ở đó rồi".
"Bạn sẽ tái khẳng định hoặc thừa nhận lại chủ quyền của tôi, để tôi có cơ hội ngồi thảo luận với bạn một lần nữa về vấn đề Síp, với tất cả các khía cạnh của nó".
"Để chúng ta có thể tìm ra giải pháp, công bằng và bền vững cho vấn đề Síp”, Ersin Tatar.
Đây là lãnh thổ châu Âu bị chia cắt cuối cùng và tôi hy vọng rằng, vấn đề này cuối cùng sẽ được giải quyết và các cuộc thảo luận nối lại quan hệ giữa hai cộng đồng dưới sự bảo trợ của Liên Hiệp Quốc, luôn phù hợp với các nghị quyết của Hội đồng Bảo an, nhằm xác định giải pháp khả thi cho vấn đề tồn tại lâu dài này,Kyriakos Mitsotakis
Ông Tatar gần đây đã có chuyến thăm Úc, nhưng không gặp bất kỳ thành viên nào của chính phủ liên bang, tiểu bang hoặc vùng lãnh thổ.
Mặc dù cuộc xâm lược này có vẻ là kết quả của sự đối lập về niềm tin tôn giáo và sắc tộc, nhưng các bằng chứng cho thấy, điều đó có thể không nhất thiết phải như vậy.
Ông Mouxouris nói rằng, ông đã có quan hệ với nhiều người Thổ Nhĩ Kỳ trong những năm lớn lên ở Síp.
"Với người Thổ Nhĩ Kỳ chẳng hạn, trước những sự kiện này, chúng tôi rất thân thiện với nhau".
"Ví dụ tôi ở Morphou, tôi có qua lại với 5 hoặc 6 gia đình Thổ".
"Chúng tôi lớn lên cùng nhau, tôi có một thợ may người đã ở đó cùng chúng tôi, anh ấy lớn lên cùng chúng tôi và anh ấy trở thành một phần của ngành may và đảng viên AKEL, hay đảng Lao động Cấp tiến Síp”, Evripides Mouxouris.
Trong khi đó nhà khoa học về sưu tập dữ liệu Yalcin Oytam, sống ở cùng thị trấn nhỏ nơi ông Mouxouris sinh ra.
Ông nói rằng hai dân tộc sống hài hòa bên cạnh nhau, cho đến khi các lợi ích chính trị bị cản trở.
"Tôi lớn lên trong một ngôi nhà thuộc về người Síp gốc Hy Lạp, tôi đến trường của người Síp gốc Hy Lạp".
"Vì vậy, toàn bộ quá trình đó sẽ chính trị hóa bạn".
"Bạn có thể không biết về điều đó, nhưng một khi bạn biết về nó, bạn không thể nhưng sẽ bị chính trị hóa và ảnh hưởng”, Yalcin Oytam.
Thế nhưng vết thương từ ngày đó, vẫn còn tươi mới.
Người dân đang kêu gọi một giải pháp để đưa hòn đảo trở lại bình đẳng và giải quyết vấn đề tồn tại lâu nay, trong khi các cuộc đàm phán trong nhiều năm qua đã đi vào ngõ cụt.
Phát biểu từ Vương quốc Anh, Thủ tướng Hy Lạp Kyriakos Mitsotakis đã kêu gọi các cơ quan quốc tế can thiệp và thống nhất Síp.
"Ngày 20 tháng 7 năm nay đánh dấu kỷ niệm 50 năm ngày Thổ Nhĩ Kỳ xâm lược Síp, dẫn đến việc chiếm đóng một phần ba hòn đảo".
"Đây là lãnh thổ châu Âu bị chia cắt cuối cùng và tôi hy vọng rằng, vấn đề này cuối cùng sẽ được giải quyết và các cuộc thảo luận nối lại quan hệ giữa hai cộng đồng dưới sự bảo trợ của Liên Hiệp Quốc, luôn phù hợp với các nghị quyết của Hội đồng Bảo an, nhằm xác định giải pháp khả thi cho vấn đề tồn tại lâu dài này”, Kyriakos Mitsotakis.
Tuy nhiên hiện tại, có vẻ như người dân từ khắp đảo quốc sẽ tiếp tục thương tiếc những mất mát của họ, khi vấn đề vẫn chưa được giải quyết.
