Bước sang năm 2026, trí tuệ nhân tạo (AI) không còn dừng lại ở những công cụ hỗ trợ văn phòng hay giải trí đơn thuần. Nó đã vươn mình trở thành một thực thể định hình lại cấu trúc quyền lực toàn cầu, từ những quyết định sinh tử trên chiến trường đến sự biến đổi sâu sắc của thị trường lao động và hạ tầng năng lượng quốc gia.
Cuộc chiến đạo đức và an ninh tại Ngũ Giác Đài
Một trong những tâm điểm của ngành công nghệ năm nay là sự rạn nứt giữa công ty AI Anthropic và Bộ Chiến tranh Hoa Kỳ. Từng là đối tác chiến lược với bản hợp đồng trị giá 200 triệu USD để triển khai mô hình Claude trong các hoạt động tình báo và tác chiến mật, mối quan hệ này hiện đã đổ vỡ hoàn toàn.
Bộ trưởng Bộ Chiến tranh Pete Hegseth đã đưa ra tối hậu thư buộc Anthropic phải cho phép sử dụng mô hình Claude cho "bất kỳ mục đích hợp pháp nào", bao gồm cả vũ khí tự chủ hoàn toàn và giám sát hàng loạt. Phản ứng trước yêu cầu này, Anthropic đã từ chối quyết liệt vì lo ngại rủi ro nhân đạo và khả năng AI tự đưa ra quyết định khai hỏa mà không có sự can thiệp của con người.
Hệ quả là Tổng thống Trump đã ra lệnh cho các cơ quan liên bang ngừng sử dụng sản phẩm của Anthropic. Ngay lập tức, OpenAI đã lấp đầy khoảng trống này bằng một thỏa thuận mới với Ngũ Giác Đài, chấp nhận mọi điều kiện sử dụng từ chính phủ. Cuộc đối đầu này không chỉ là một tranh chấp hợp đồng mà còn là minh chứng cho cuộc chiến về giới hạn đạo đức của AI trong an ninh quốc gia.
Rủi ro leo thang hạt nhân từ thuật toán
Mối lo ngại về việc đưa AI vào quân sự càng trở nên trầm trọng hơn sau nghiên cứu chấn động từ King’s College London. Các chuyên gia đã đặt ba mô hình AI hàng đầu – GPT-5.2, Claude Sonnet 4 và Gemini 3 Flash – vào hơn 20 kịch bản khủng hoảng hạt nhân mô phỏng.
Kết quả gây sốc khi 95% kịch bản cho thấy AI chọn phương án leo thang bằng vũ khí hạt nhân. Đáng chú ý, các mô hình này xem vũ khí hạt nhân chiến thuật như một công cụ quân sự thông thường mà thiếu đi nhận thức về hậu quả hủy diệt nhân loại. Điều này cho thấy AI hiện nay vẫn chưa có khả năng suy nghĩ chiến lược phức tạp như con người và dễ bị cuốn vào logic tấn công cực đoan, tạo ra rủi ro chiến tranh hạt nhân ngoài ý muốn nếu được tích hợp vào các hệ thống vũ khí tự động như drone hay tên lửa.
Thực tế khốc liệt tại Trung Đông
Trong khi các cuộc tranh luận về lý thuyết vẫn đang tiếp diễn, thực tế chiến tranh đã bùng nổ tại Trung Đông. Mỹ và Israel đã thực hiện các cuộc tấn công quy mô lớn vào Iran trong chiến dịch mang tên "Operation Epic Fury" (Chiến dịch Cơn thịnh nộ vĩ đại).
Mục tiêu của chiến dịch là phá hủy chương trình hạt nhân và tên lửa của Tehran. Các vụ nổ lớn đã được ghi nhận tại Tehran, Isfahan và nhiều thành phố chiến lược khác. Đáp trả lại, Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) đã phóng hàng loạt tên lửa đạn đạo và máy bay không người lái vào Israel cũng như các căn cứ quân sự của Mỹ tại khu vực Vùng Vịnh. Sự tham gia của các hệ thống vũ khí hiện đại trong đợt leo thang này đang đẩy khu vực vào một cuộc xung đột diện rộng, nơi AI và công nghệ chính xác đóng vai trò then chốt.
"Chiến tranh lạnh AI" giữa hai bờ đại dương
Trên mặt trận kinh tế và công nghệ, một cuộc "Chiến tranh lạnh AI" đang hình thành giữa Mỹ và Trung Quốc. Anthropic và OpenAI đã đồng loạt cáo buộc các công ty công nghệ Trung Quốc như DeepSeek, Moonshot AI và MiniMax thực hiện các chiến dịch "tấn công chắt lọc mô hình" quy mô công nghiệp.
Bằng cách sử dụng hàng chục nghìn tài khoản giả để tương tác với các mô hình Mỹ, phía Trung Quốc bị cáo buộc đã trích xuất dữ liệu và "sao chép bài tập" để huấn luyện các AI nội địa. Những hành vi này không chỉ vi phạm điều khoản dịch vụ mà còn làm suy yếu các biện pháp kiểm soát xuất khẩu chip của Mỹ, cho phép Trung Quốc bám đuổi sát sao trong cuộc đua quyền lực trí tuệ này.
Sự trỗi dậy của "xã hội AI" và hiện tượng Moltbook
Bên cạnh những xung đột vĩ mô, một hiện tượng xã hội kỳ lạ mang tên Moltbook đang thu hút sự chú ý. Đây là mạng xã hội dành riêng cho các tác nhân AI, nơi con người chỉ được phép quan sát. Với hơn 2,5 triệu tài khoản, các bot này không chỉ trò chuyện mà còn tự hình thành các cộng đồng thảo luận về triết học, kỹ thuật và thậm chí là sáng tạo ra một hệ thống niềm tin riêng mang tên "Crustafarianism".
Việc AI tự hình thành chuẩn mực và hành vi tập thể nằm ngoài sự kiểm soát của con người đặt ra những câu hỏi chưa từng có về quản trị và an ninh mạng trong tương lai gần.
Cơn địa chấn trên thị trường lao động
Lời dự báo của Elon Musk về việc nghề lập trình sẽ lỗi thời vào cuối năm 2026 đang dần trở thành hiện thực đáng sợ đối với nhiều người. AI hiện đã có thể tạo ra mã máy trực tiếp từ ý tưởng ngôn ngữ tự nhiên, khiến quá trình viết mã thủ công trở nên dư thừa.
Làn sóng sa thải quy mô lớn đã quét qua các tập đoàn công nghệ. WiseTech của Úc cắt giảm 2.000 vị trí, Block giảm gần một nửa nhân sự, và Amazon loại bỏ 16.000 việc làm. Số liệu từ Goldman Sachs cho thấy AI đang khiến khoảng 5.000 đến 10.000 người mất việc mỗi tháng tại Mỹ. Mặc dù một số chuyên gia lạc quan cho rằng AI sẽ tạo ra những công việc mới chưa từng có, nhưng trong ngắn hạn, sự dịch chuyển này đang gây ra những bất ổn xã hội sâu sắc.
Bài toán năng lượng và cam kết tại Tòa Bạch Ốc
Cuối cùng, sự bùng nổ của AI đang gây áp lực khủng khiếp lên hạ tầng năng lượng toàn cầu. Dự báo đến năm 2030, các trung tâm dữ liệu AI sẽ chiếm tới 20% mức tăng trưởng tiêu thụ điện toàn cầu.
Để bảo vệ người dân trước nguy cơ tăng giá điện, chính quyền Trump đã đưa ra sáng kiến "Cam kết bảo vệ người trả tiền". Theo đó, các gã khổng lồ công nghệ như Google, Meta, Microsoft và OpenAI phải ký cam kết tại Tòa Bạch Ốc về việc tự xây dựng nhà máy điện hoặc tự cung cấp nguồn năng lượng riêng cho các cơ sở của mình. Đây là nỗ lực nhằm đảm bảo sự phát triển của AI không trở thành gánh nặng kinh tế trực tiếp lên hóa đơn tiền điện của mỗi hộ gia đình.
Trí tuệ nhân tạo đang không chỉ thay đổi cách chúng ta làm việc mà còn tái định nghĩa lại khái niệm về quyền lực, chiến tranh và sự tồn vong của các quốc gia. Thế giới của năm 2026 là một thế giới đầy biến động, nơi ranh giới giữa sự đột phá công nghệ và rủi ro hiện hữu trở nên mong manh hơn bao giờ hết.
READ MORE
Á châu Ngày nay
Đồng hành cùng chúng tôi tại SBS Vietnamese Facebook và cập nhật tin tức ở sbs.com.au/vietnamese
Chúng tôi cũng có mặt trên YouTube
Nghe SBS Tiếng Việt trên ứng dụng miễn phí SBS Audio, tải về từ App Store hay Google Play
Phần "Transcript" do AI tạo ra. Đọc thêm về việc SBS sử dụng AI: https://www.sbs.com.au/aboutus/sbs-guiding-principles-for-use-of-ai/
