Ngày 10 tháng 4 năm 2026, bầu không khí chính trị tại khu vực châu Á – Thái Bình Dương chứng kiến một sự kiện mang tính bước ngoặt: cuộc hội đàm giữa Tổng Bí thư Tập Cận Bình và Chủ tịch Đảng Quốc Dân Đài Loan (KMT) Trịnh Lệ Văn. Diễn ra tại Đại Lễ đường Nhân dân ở Bắc Kinh, đây là lần đầu tiên sau gần một thập kỷ, một lãnh đạo đương nhiệm của KMT có cuộc gặp trực tiếp với người đứng đầu Đảng Cộng sản Trung Quốc. Trong bối cảnh quan hệ hai bờ eo biển đang ở mức căng thẳng cao nhất kể từ năm 2016, sự kiện này không chỉ là một chuyến thăm ngoại giao đơn thuần mà còn là một ván cờ địa chính trị phức tạp với những tác động sâu rộng.
Hành trình vì hòa bình và thông điệp từ Bắc Kinh
Chuyến thăm kéo dài 6 ngày (từ 7 đến 12 tháng 4) của bà Trịnh Lệ Văn, đi qua Thượng Hải và Nam Kinh trước khi dừng chân tại Bắc Kinh, được KMT định danh là “hành trình vì hòa bình”. Tại Nam Kinh, hình ảnh bà Văn viếng lăng Tôn Trung Sơn – người sáng lập ra Trung Hoa Dân Quốc – mang ý nghĩa biểu tượng mạnh mẽ về sự kết nối lịch sử và di sản chung giữa hai bờ.
Tại cuộc hội đàm, ông Tập Cận Bình đã gửi đi những thông điệp cứng rắn nhưng cũng đầy tính mời gọi. Ông khẳng định: “Người dân hai bờ eo biển đều là người Trung Hoa, thuộc về một gia đình duy nhất”. Tuy nhiên, đi kèm với tinh thần “người một nhà” là lời cảnh báo đanh thép rằng “độc lập Đài Loan là thủ phạm chính gây bất ổn hòa bình, tuyệt đối không thể dung thứ”. Đáp lại, bà Trịnh Lệ Văn kêu gọi giảm thiểu rủi ro xung đột và đề xuất xây dựng một “cơ chế đối thoại tham vấn xuyên eo biển” nhằm tạo nền tảng lâu dài cho ổn định khu vực.
Sự kiện này đánh dấu sự trở lại của kênh đối thoại dựa trên “Đồng thuận 1992” – nguyên tắc mà chính quyền Đảng Dân Tiến (DPP) đương nhiệm tại Đài Bắc từ chối công nhận. Việc Bắc Kinh tiếp đón bà Văn với nghi thức cao nhất dành cho một lãnh đạo đảng phái cho thấy Trung Quốc đang nỗ lực khẳng định KMT là đối tác đối thoại duy nhất có khả năng duy trì hòa bình tại eo biển.
Động cơ chính trị và đích nhắm tới năm 2028
Phân tích sâu về động cơ, các chuyên gia quốc tế cho rằng chuyến đi của bà Trịnh Lệ Văn mang tính đa tầng. Một mặt, đây là nỗ lực thực chất nhằm giảm nhiệt căng thẳng quân sự đang leo thang với hàng chục chuyến bay quân sự của Trung Quốc quanh đảo Đài Loan mỗi tuần. Mặt khác, đây là bước đi chiến lược nhằm tái định vị KMT là “đảng của hòa bình và ổn định” trước thềm cuộc bầu cử địa phương cuối năm 2026 và đặc biệt là cuộc bầu cử tổng thống năm 2028.
Sau thất bại năm 2024, KMT đang nỗ lực lấy lòng giới kinh doanh Đài Loan – những người đang chịu thiệt hại lớn từ sự gián đoạn chuỗi cung ứng bán dẫn và các hạn chế thương mại. Bằng việc hứa hẹn khôi phục các thỏa thuận kinh tế, giảm thuế quan và tăng cường du lịch nếu giành lại quyền lực, KMT đang xây dựng một giải pháp thay thế cho chính sách đối đầu của DPP. Tuy nhiên, rủi ro chính trị là không nhỏ. Một bộ phận lớn cử tri, đặc biệt là giới trẻ – với hơn 80% tự nhận là “người Đài Loan” thuần túy – đang nhìn nhận chuyến thăm này với sự hoài nghi về việc nhượng bộ chủ quyền.
So sánh với lịch sử: Tương đồng và dị biệt
Để hiểu rõ tầm vóc của cuộc gặp năm 2026, cần so sánh với cuộc gặp lịch sử năm 2015 giữa ông Mã Anh Cửu và ông Tập Cận Bình tại Singapore. Dù cả hai sự kiện đều nhấn mạnh thông điệp “một gia đình”, bối cảnh đã thay đổi hoàn toàn. Năm 2015, cuộc gặp diễn ra khi KMT đang nắm quyền, mang tính chất “cấp nhà nước” trên đất trung lập. Ngược lại, cuộc gặp năm 2026 là giữa lãnh đạo đảng đối lập và người đứng đầu đại lục ngay tại Bắc Kinh, trong bối cảnh các kênh đối thoại chính thức giữa hai chính quyền đã bị cắt đứt hoàn toàn.
So với các chuyến thăm cá nhân của ông Mã Anh Cửu vào năm 2024, bà Trịnh Lệ Văn có vị thế chính thức hơn và được tiếp đón với nghi thức ngoại giao trọng thị hơn. Điều này phản ánh chiến lược “chia để trị” của Bắc Kinh, khi họ chọn cách bỏ qua chính quyền Lại Thanh Đức để làm việc trực tiếp với lực lượng đối lập.
Phản ứng gay gắt từ Đài Bắc và sự chia rẽ dư luận
Phản ứng từ chính phủ Đài Loan không nằm ngoài dự đoán. Tổng thống Lại Thanh Đức đã đưa ra lập trường sắc bén trên mạng xã hội, khẳng định rằng “nhượng bộ với chế độ độc tài không mang lại hòa bình thực sự”. Chính quyền DPP coi chuyến thăm là hành động làm suy yếu vị thế quốc tế của Đài Loan và kêu gọi Quốc hội nhanh chóng thông qua ngân sách quốc phòng đặc biệt trị giá 40 tỷ USD để củng cố sức mạnh tự vệ.
Dư luận Đài Loan hiện đang chia rẽ sâu sắc. Các khảo sát từ Đại học Chengchi (NCCU) và các hãng tin quốc tế cho thấy:
Khoảng 38-45% người dân: Ủng hộ hoặc chấp nhận chuyến thăm với hy vọng giảm căng thẳng quân sự và phục hồi kinh tế.
Khoảng 40-42% người dân: Phản đối gay gắt, lo ngại đây là bước đi tạo điều kiện cho Bắc Kinh can thiệp sâu hơn vào nội bộ đảo quốc.
Sự chia rẽ này không chỉ dừng lại ở quan điểm chính trị mà còn thể hiện rõ qua khoảng cách thế hệ và khu vực địa lý, đặt Đài Loan trước thử thách lớn về sự đoàn kết nội bộ.
Tác động địa chính trị: Nước cờ trước thượng đỉnh Mỹ-Trung
Từ góc nhìn khu vực, cuộc gặp Trịnh - Tập là một phần trong chiến lược ngoại giao tinh vi của Bắc Kinh nhằm giảm thiểu ảnh hưởng của Washington. Việc đẩy nhanh lịch trình chuyến thăm ngay trước hội nghị thượng đỉnh Trump-Tập dự kiến vào tháng 5/2026 gửi đi thông điệp: Vấn đề Đài Loan có thể được giải quyết bởi chính “người Trung Hoa” mà không cần sự can thiệp của Mỹ.
Bắc Kinh hy vọng hình ảnh đối thoại hòa bình này sẽ thuyết phục Washington giảm bớt hỗ trợ quân sự cho Đài Loan. Tuy nhiên, chính quyền Mỹ vẫn giữ thái độ thận trọng và cảnh giác cao độ. Mỹ coi đây là nỗ lực “chia rẽ nội bộ” Đài Loan và có xu hướng đẩy mạnh hơn nữa việc chuyển giao vũ khí tiên tiến cho chính quyền dân cử để duy trì cán cân quyền lực tại Tây Thái Bình Dương.
Triển vọng 12-24 tháng tới: Sự bình lặng tạm thời?
Các chuyên gia dự báo quan hệ hai bờ trong 12-24 tháng tới sẽ phụ thuộc vào hai yếu tố chính:
Kết quả các cuộc bầu cử tại Đài Loan: Đây là phép thử quan trọng nhất cho hướng đi mà KMT đang theo đuổi.
Phản ứng của Mỹ: Liệu Washington có điều chỉnh chính sách “mơ hồ chiến lược” trước những diễn biến mới này hay không.
Trong ngắn hạn, cuộc gặp có thể tạo ra một “khoảng lặng” tạm thời, giảm bớt các hoạt động quân sự trực tiếp. Tuy nhiên, về dài hạn, các hình thức chiến tranh không đối xứng như tấn công mạng, thông tin và áp lực kinh tế được dự báo sẽ tiếp tục gia tăng. Khoảng cách về giá trị dân chủ và bản sắc dân tộc giữa hai bờ vẫn là rào cản cốt lõi mà những cuộc đối thoại đảng phái khó có thể san lấp trong một sớm một chiều.
Cuộc gặp ngày 10/4/2026 tại Tòa Bạch Ốc phương Đông – Đại Lễ đường Nhân dân – đã khép lại, nhưng những dư chấn của nó đối với bàn cờ địa chính trị thế giới mới chỉ bắt đầu. Liệu đây là khởi đầu của một kỷ nguyên hòa bình mới hay chỉ là một bước đệm cho những cơn bão lớn hơn trong tương lai? Câu trả lời vẫn còn nằm ở phía trước.
READ MORE
Á châu Ngày nay
Đồng hành cùng chúng tôi tại SBS Vietnamese Facebook và cập nhật tin tức ở sbs.com.au/vietnamese
Chúng tôi cũng có mặt trên YouTube
Nghe SBS Tiếng Việt trên ứng dụng miễn phí SBS Audio, tải về từ App Store hay Google Play
Phần "Transcript" do AI tạo ra. Đọc thêm về việc SBS sử dụng AI: https://www.sbs.com.au/aboutus/sbs-guiding-principles-for-use-of-ai/
