Trong lúc thế giới say mê nói về trí tuệ nhân tạo, tăng trưởng kinh tế và cuộc đua công nghệ không ngừng nghỉ, tại Hàn Quốc, một hiện tượng xã hội âm thầm đang làm dấy lên những lo ngại sâu sắc về tương lai của cả một thế hệ. Hàng trăm nghìn thanh niên được giáo dục bài bản, sở hữu bằng cấp và kỹ năng công nghệ, lại đang lựa chọn đứng ngoài thị trường lao động. Họ không đi làm, không đi học, cũng không tích cực tìm việc. Hiện tượng được gọi là “Chiyang” hay “chỉ nghỉ ngơi” ấy không đơn thuần phản ánh khó khăn tìm việc của người trẻ, mà còn hé lộ những rạn nứt ngày càng lớn giữa giáo dục, công nghệ, kỳ vọng xã hội và thực tế của nền kinh tế hiện đại. Đây là câu chuyện đang buộc Hàn Quốc phải nhìn lại chính mô hình phát triển từng được xem là niềm tự hào của mình.
Giữa những tòa nhà chọc trời của Seoul, giữa nhịp phát triển công nghệ thuộc hàng nhanh nhất thế giới và những tập đoàn toàn cầu như Samsung, Hyundai hay LG, một hiện tượng xã hội đang âm thầm lan rộng tại Hàn Quốc. Đó là sự xuất hiện của một nhóm thanh niên được gọi bằng thuật ngữ “Chiyang” (쉬었음), tạm dịch là “chỉ nghỉ ngơi”.
Họ không đi làm. Không đi học. Không tham gia các khóa đào tạo nghề. Cũng không tích cực tìm kiếm việc làm.
Đây không còn là câu chuyện của những cá nhân chọn nghỉ ngơi sau giai đoạn căng thẳng. Với quy mô ngày càng lớn, hiện tượng này đang trở thành một thước đo đáng lo ngại về sức khỏe của thị trường lao động và những biến động sâu sắc trong xã hội Hàn Quốc hiện đại.
Một thế hệ đang đứng ngoài nền kinh tế
Theo số liệu được dẫn lại từ các báo cáo và khảo sát tại Hàn Quốc, số lượng thanh niên thuộc nhóm “chỉ nghỉ ngơi” đã có thời điểm vượt mốc 400.000 người trong độ tuổi 15 đến 29. Nếu mở rộng phạm vi sang những người ở đầu độ tuổi 30, con số này có thời điểm tiệm cận hoặc vượt 700.000 người.
Điều đáng chú ý là phần lớn những người này không được tính vào lực lượng thất nghiệp chính thức. Theo định nghĩa thống kê, họ thuộc nhóm “không hoạt động kinh tế”, nghĩa là không đi làm nhưng cũng không chủ động tìm việc. Điều đó khiến tỷ lệ thất nghiệp quốc gia không phản ánh đầy đủ áp lực mà thế hệ trẻ đang phải đối mặt.
Trong khi đó, thị trường lao động thanh niên tiếp tục phát đi những tín hiệu đáng lo ngại. Tỷ lệ việc làm của người trẻ sụt giảm kéo dài, còn cơ hội tuyển dụng dành cho sinh viên mới tốt nghiệp ngày càng thu hẹp. Những chỉ số này cho thấy vấn đề không còn mang tính ngắn hạn hay chu kỳ kinh tế thông thường, mà đang phản ánh một sự thay đổi có tính cấu trúc trong nền kinh tế.
Cái giá khổng lồ của sự “nghỉ ngơi”
Thoạt nhìn, việc một bộ phận thanh niên tạm thời nghỉ ngơi có thể được xem là lựa chọn cá nhân. Nhưng khi hiện tượng này xuất hiện ở quy mô hàng trăm nghìn người, tác động của nó vượt xa phạm vi mỗi gia đình.
Các nghiên cứu được truyền thông Hàn Quốc dẫn lại cho thấy nền kinh tế nước này đang phải gánh chịu những tổn thất lớn từ lực lượng lao động trẻ đứng ngoài thị trường việc làm. Khi những cử nhân, kỹ sư và người lao động có trình độ chuyên môn không tham gia sản xuất, nền kinh tế mất đi nguồn năng suất và giá trị gia tăng đáng kể. Đồng thời, nguồn thu thuế thu nhập và các khoản đóng góp cho hệ thống an sinh xã hội cũng suy giảm. Trong bối cảnh Hàn Quốc là một trong những quốc gia già hóa nhanh nhất thế giới, áp lực lên các quỹ hưu trí và phúc lợi càng trở nên nặng nề hơn.
Một hệ quả khác là sự gia tăng hiện tượng được truyền thông mô tả là “con cái toàn thời gian”, những người trưởng thành sống phụ thuộc vào cha mẹ thay vì tự tạo ra thu nhập. Điều này làm gia tăng gánh nặng tài chính lên các hộ gia đình trung niên và cao tuổi, đồng thời ảnh hưởng đến sức tiêu dùng của toàn xã hội.
Không phải lười biếng mà là bế tắc
Điều dễ dẫn đến ngộ nhận nhất trong câu chuyện Chiyang là cho rằng người trẻ từ bỏ việc làm vì thiếu động lực hoặc không muốn lao động.
Nhiều khảo sát tại Hàn Quốc lại chỉ ra điều ngược lại.
Phần lớn thanh niên trong nhóm này từng trải qua quá trình học tập khắc nghiệt, đầu tư nhiều năm cho giáo dục và đặt kỳ vọng rất cao vào tương lai nghề nghiệp. Tuy nhiên, khi bước vào thị trường lao động, họ phải đối mặt với khoảng cách ngày càng lớn giữa kỳ vọng và thực tế.
Hàn Quốc từ lâu vận hành dưới sức hút mạnh mẽ của các Chaebol, tức những tập đoàn gia đình khổng lồ như Samsung, Hyundai, SK hay LG. Khoảng cách về thu nhập, chế độ phúc lợi và vị thế xã hội giữa các tập đoàn này với nhiều doanh nghiệp vừa và nhỏ là rất lớn.
Với nhiều người trẻ, công việc lý tưởng đồng nghĩa với việc được tuyển dụng vào Chaebol hoặc khu vực công. Tuy nhiên, số lượng vị trí lại có hạn. Sau nhiều lần thi tuyển và thất bại, không ít người chọn tiếp tục chờ đợi thay vì chấp nhận những công việc mà họ cho rằng không đáp ứng kỳ vọng nghề nghiệp. Theo thời gian, các cú sốc tâm lý, sự mệt mỏi và cảm giác mất phương hướng khiến họ dần rút lui khỏi thị trường lao động.
Khi AI chặn mất nấc thang đầu tiên
Nếu áp lực cạnh tranh là một nguyên nhân quan trọng, thì làn sóng trí tuệ nhân tạo đang trở thành nhân tố mới làm thay đổi sâu sắc thị trường lao động.
Trong nhiều thập niên, các doanh nghiệp lớn của Hàn Quốc thường tuyển dụng sinh viên mới tốt nghiệp và đào tạo họ từ đầu. Mô hình này tạo ra những “nấc thang đầu tiên” giúp người trẻ tích lũy kinh nghiệm và phát triển sự nghiệp.
Thế nhưng, sự bùng nổ của AI và tự động hóa đang khiến nhiều doanh nghiệp thay đổi chiến lược tuyển dụng. Thay vì đầu tư đào tạo nhân sự mới, họ ngày càng ưu tiên tuyển những người đã có kinh nghiệm và có thể làm việc ngay.
Những công việc đầu vào vốn dành cho sinh viên mới tốt nghiệp như xử lý dữ liệu, lập trình cơ bản, biên tập nội dung, kiểm thử phần mềm hay các tác vụ văn phòng giờ đây chịu ảnh hưởng ngày càng lớn từ các công nghệ tự động hóa. Điều đó khiến cơ hội tích lũy kinh nghiệm của người trẻ bị thu hẹp đáng kể.
Một vòng luẩn quẩn xuất hiện: doanh nghiệp yêu cầu kinh nghiệm để tuyển dụng, nhưng người mới tốt nghiệp lại không có cơ hội để tích lũy kinh nghiệm đó.
Bài học cho châu Á trong kỷ nguyên AI
Trước sự gia tăng của hiện tượng Chiyang, Chính phủ Hàn Quốc đã triển khai nhiều giải pháp như mở rộng đào tạo kỹ năng AI, phát triển các chương trình thực tập có trả lương, hỗ trợ khởi nghiệp công nghệ và tăng cường tư vấn tâm lý cho thanh niên.
Tuy nhiên, giới chuyên gia nhận định rằng những biện pháp ngắn hạn sẽ khó giải quyết triệt để một vấn đề mang tính cấu trúc.
Bài học lớn nhất từ Hàn Quốc là tốc độ thay đổi của thị trường lao động hiện nay đang diễn ra nhanh hơn khả năng thích ứng của hệ thống giáo dục và xã hội. Khi AI có thể đảm nhiệm nhiều công việc khởi đầu, những kỹ năng truyền thống từng giúp sinh viên tìm được việc làm không còn là bảo chứng cho tương lai.
Câu chuyện của “thế hệ nghỉ ngơi” vì thế không chỉ là vấn đề riêng của Hàn Quốc. Đó là lời cảnh báo đối với nhiều nền kinh tế châu Á đang bước vào cuộc chuyển đổi số mạnh mẽ. Nếu không chuẩn bị cho người trẻ những kỹ năng phù hợp với kỷ nguyên mới, đồng thời tạo ra nhiều con đường nghề nghiệp đa dạng và linh hoạt hơn, hiện tượng thanh niên rời khỏi thị trường lao động có thể trở thành một thách thức chung của cả khu vực.
Đồng hành cùng chúng tôi tại SBS Vietnamese Facebook và cập nhật tin tức ở sbs.com.au/vietnamese
Chúng tôi cũng có mặt trên YouTube
Nghe SBS Tiếng Việt trên ứng dụng miễn phí SBS Audio, tải về từ App Store hay Google Play
Phần "Transcript" do AI tạo ra. Đọc thêm về việc SBS sử dụng AI: https://www.sbs.com.au/aboutus/sbs-guiding-principles-for-use-of-ai/
