Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) lần thứ 56 diễn ra từ ngày 19 đến 23 tháng 1 năm 2026 tại Davos-Klosters, Thụy Sĩ, đã khép lại, để lại một dấu ấn đậm nét về sự chuyển mình của lịch sử. Với chủ đề "Tinh thần đối thoại" (A Spirit of Dialogue), hội nghị năm nay không chỉ đơn thuần là nơi gặp gỡ của giới tinh hoa mà đã trở thành "phòng quan sát" cho một thế giới đang rạn nứt, nơi các cường quốc công khai phô diễn những mô hình phát triển đối lập và các công nghệ mới bắt đầu tái định nghĩa quyền lực quốc gia.
Những con số kỷ lục và bức tranh phân mảnh
Davos 2026 ghi nhận quy mô tham dự chưa từng có trong tiền lệ với gần 3.000 lãnh đạo đến từ hơn 130 quốc gia. Trong đó, hơn 60 nguyên thủ quốc gia và chính phủ đã biến thung lũng tuyết Thụy Sĩ thành trung tâm chính trị nóng bỏng nhất hành tinh. Sự hiện diện đông đảo này, trái ngược với kỳ vọng về sự đoàn kết, lại phản ánh một thực tế khắc nghiệt: các quốc gia đang lo sốt vó trước sự phân mảnh của hệ thống quốc tế và nỗ lực tìm kiếm đồng minh trong một trật tự mới.
Chương trình nghị sự tập trung vào 5 trụ cột sinh tử: hợp tác trong thế giới cạnh tranh, mở khóa nguồn tăng trưởng mới, đầu tư vào con người, triển khai đổi mới có trách nhiệm và xây dựng thịnh vượng trong giới hạn hành tinh. Tuy nhiên, bao trùm lên tất cả là nỗi lo về sự đứt gãy của các chuỗi cung ứng và sự trỗi dậy của chủ nghĩa bảo hộ.
Báo cáo rủi ro toàn cầu 2026: Kỷ nguyên bão tố
Ngay trước thềm diễn đàn, Báo cáo Rủi ro Toàn cầu 2026 đã được công bố, đưa ra một dự báo đầy ám ảnh. Khoảng 57% chuyên gia được khảo sát nhận định thập kỷ tới sẽ là giai đoạn "hỗn loạn hoặc bão tố". Báo cáo chính thức gọi tên thời đại này là "Kỷ nguyên cạnh tranh" (The Age of Competition).
Rủi ro ngắn hạn và dài hạn
Trong ngắn hạn (2 năm tới), đối đầu địa kinh tế đã vọt lên vị trí số 1 trong danh sách các mối đe dọa. Việc sử dụng thuế quan, cấm vận và kiểm soát xuất khẩu như những vũ khí kinh tế đang trở thành trạng thái bình thường mới. Theo sau đó là bóng ma của thông tin sai lệch (misinformation) và các hiện tượng thời tiết cực đoan.
Về dài hạn (10 năm tới), tâm điểm rủi ro chuyển dịch sang mặt trái của trí tuệ nhân tạo (AI) và sự sụp đổ của đa dạng sinh học. Sự kết hợp giữa nợ công tăng cao và lạm phát dai dẳng đang tạo ra một "cơn bão hoàn hảo" đe dọa sự ổn định của các nền kinh tế lớn.
Cuộc đối đầu của những "tín hiệu quyền lực"
Tâm điểm của Davos 2026 nằm ở ba bài phát biểu mang tính định hình của các nhà lãnh đạo Mỹ, Trung Quốc và Liên minh Châu Âu (EU). Đây không chỉ là những thông điệp chính sách mà còn là lời khẳng định về vị thế trong một thế giới đa cực.
Mỹ: "America First" và những nước cờ táo bạo
Tổng thống Mỹ Donald Trump đã mang đến Davos một tinh thần thực dụng đến mức "giao dịch hóa" ngoại giao. Ông không ngần ngại khoe thị trường chứng khoán bùng nổ và năng lượng giá rẻ của Mỹ, đồng thời khẳng định sẽ dùng thuế quan như một công cụ tối thượng để bảo vệ lợi ích quốc gia. Đáng chú ý, sáng kiến "Board of Peace" và những thảo luận về việc sở hữu Greenland vì lý do an ninh chiến lược cho thấy Mỹ dưới thời ông Trump đang ưu tiên các thỏa thuận song phương hơn là các cơ chế đa phương truyền thống.
Trung Quốc: Thông điệp ổn định và đa phương hóa
Ngược lại, Phó Thủ tướng Trung Quốc Hà Lập Phong đại diện cho một nỗ lực duy trì toàn cầu hóa theo cách tiếp cận của Bắc Kinh. Trung Quốc kêu gọi chống lại chủ nghĩa bảo hộ, sẵn sàng mở cửa thị trường khổng lồ và mời gọi các quốc gia bước lên "con tàu toàn cầu hóa". Đây được xem là chiến lược nhằm thu hút các đối tác đang lo ngại về chính sách thuế quan của Mỹ.
EU: Khát vọng độc lập chiến lược
Chủ tịch Ủy ban Châu Âu Ursula von der Leyen đã đưa ra một tuyên bố đanh thép về "Sự độc lập của Châu Âu". Trong bối cảnh bị kẹp giữa hai cực Mỹ - Trung, EU đang nỗ lực tự chủ về quốc phòng, năng lượng và số hóa. Bà nhấn mạnh rằng thế giới đã thay đổi vĩnh viễn và Châu Âu không thể dựa dẫm vào bất kỳ ai khác ngoài chính mình.
"Siêu thỏa thuận" EU - Ấn Độ: Cú hích cho đa cực hóa
Một trong những kết quả thực chất nhất tại diễn đàn là việc ký kết Hiệp định Thương mại Tự do (FTA) giữa EU và Ấn Độ sau gần 20 năm bế tắc. Được ví như "mẹ của mọi thỏa thuận", hiệp định này tạo ra một thị trường tự do rộng lớn với 2 tỷ người, chiếm 1/4 GDP toàn cầu.
Việc Ấn Độ vượt qua Nhật Bản để trở thành nền kinh tế lớn thứ 4 thế giới vào năm 2026 đã khiến EU không thể đứng ngoài cuộc. Thỏa thuận này giúp Ấn Độ giảm bớt thiệt hại từ các chính sách thuế quan khắt khe của Mỹ, đồng thời giúp EU đa dạng hóa chuỗi cung ứng, giảm sự phụ thuộc vào Trung Quốc. Đây là một minh chứng rõ nét cho xu hướng "re-globalization" (tái toàn cầu hóa) có chọn lọc.
Trí tuệ nhân tạo: Từ "thổi phồng" đến hạ tầng quyền lực
Nếu như các năm trước AI chỉ dừng lại ở mức độ tiềm năng, thì tại Davos 2026, công nghệ này đã trở thành "hạ tầng nền tảng" của nền kinh tế toàn cầu. Các cuộc thảo luận không còn xoay quanh việc AI có thể làm gì, mà là làm thế nào để quản trị nó một cách có trách nhiệm.
Những tác động thực tế
Kinh tế: AI đóng góp từ 0,1% đến 0,8% vào tăng trưởng toàn cầu, tạo ra hiệu quả đo lường được tại hơn 30 quốc gia.
Việc làm: Nhu cầu nhân lực AI tăng vọt khiến mức lương ngành này tăng 27%. Dù vậy, lo ngại về sự thay thế lao động quy mô lớn vẫn là một bóng đen bao trùm.
Chủ quyền AI: Khái niệm "AI chủ quyền" (Sovereign AI) chính thức được công nhận. Mỗi quốc gia hiện nay coi việc sở hữu năng lực tính toán và dữ liệu riêng là yếu tố sống còn cho an ninh quốc gia.
Tương lai của Châu Á trong trật tự mới
Hội nghị khép lại với cái nhìn lạc quan nhưng thận trọng về Châu Á, đặc biệt là Đông Nam Á và Ấn Độ. Trong một thế giới phân mảnh, các quốc gia như Việt Nam, Indonesia và Ấn Độ đang nổi lên như những "cầu nối" chiến lược.
Việc thế giới chuyển dịch từ ngoại giao đa phương sang ngoại giao "giao dịch" mang lại cả cơ hội và thách thức. Các quốc gia Châu Á đang đứng trước cơ hội hưởng lợi từ sự chuyển dịch chuỗi cung ứng, nhưng cũng phải đối mặt với rủi ro bị cuốn vào vòng xoáy thuế quan và cạnh tranh công nghệ giữa các siêu cường.
Davos 2026 chính thức đánh dấu sự kết thúc của trật tự thế giới hậu Chiến tranh Lạnh. Chúng ta đang bước vào một thời đại mà sức mạnh được định đoạt bởi ba yếu tố: khả năng tự chủ công nghệ (đặc biệt là AI), sự linh hoạt trong các liên minh kinh tế và năng lực thích ứng với các cú sốc địa chính trị. Tinh thần đối thoại tại Davos vẫn tồn tại, nhưng đó là một cuộc đối thoại thực tế, sòng phẳng và đôi khi khốc liệt để định vị lại vị thế của mỗi quốc gia trên bản đồ quyền lực mới.
READ MORE
Á châu Ngày nay
Đồng hành cùng chúng tôi tại SBS Vietnamese Facebook & SBS Vietnamese Instagram, và cập nhật tin tức ở sbs.com.au/vietnamese
Nghe SBS Tiếng Việt trên ứng dụng miễn phí SBS Audio, tải về từ App Store hay Google Play
Phần "Transcript" do AI tạo ra. Đọc thêm về việc SBS sử dụng AI: https://www.sbs.com.au/aboutus/sbs-guiding-principles-for-use-of-ai/
