Bước vào giai đoạn biến chuyển chiến lược đầy kịch tính, Đối thoại Shangri-La 2026 không còn là nơi của những tuyên bố đanh thép, mà trở thành bàn cờ ngoại giao thực dụng của các siêu cường. Từ sự chuyển dịch bất ngờ trong thông điệp "chủ nghĩa lý tưởng thực tiễn" của Hoa Kỳ, sự vắng bóng đầy tính toán của giới thượng tầng quốc phòng Trung Quốc, cho đến làn sóng tái vũ trang mạnh mẽ chưa từng có tại châu Á – Thái Bình Dương. Tất cả đang vẽ nên một cục diện an ninh khu vực mới: nơi các quốc gia tầm trung trỗi dậy với tư duy tự chủ chiến lược để tự quyết định vận mệnh của chính mình.
Đối thoại Shangri-La lần thứ 23 năm 2026 diễn ra tại Singapore từ ngày 29 đến 31/5 trong bối cảnh môi trường chiến lược tại Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương có nhiều biến động sâu sắc. Là diễn đàn an ninh hàng đầu khu vực quy tụ các bộ trưởng quốc phòng, lãnh đạo quân sự và chuyên gia từ hơn 40 quốc gia, hội nghị năm nay không hướng tới việc thiết lập các hiệp ước ràng buộc mà tập trung vào ngoại giao quốc phòng thực chất, định vị chiến lược và chia sẻ gánh nặng an ninh.
Sự chuyển dịch thông điệp từ phía Hoa Kỳ
So với diễn đàn năm 2025, Đối thoại Shangri-La 2026 chứng kiến những điều chỉnh chính sách đáng kể từ phía chính quyền Mỹ, phản ánh rõ nét tư duy thực tế trong quản lý cạnh tranh. Năm 2025, thông điệp của Bộ trưởng Chiến tranh Mỹ Pete Hegseth mang tính răn đe mạnh mẽ, tập trung cảnh báo các mối đe dọa quân sự đối với Đài Loan và nhấn mạnh hậu quả của xung đột.
Tuy nhiên, bước sang năm 2026, bầu không khí đã dịu bớt khi Hoa Kỳ hướng tới một “kỷ nguyên mới của chủ nghĩa lý tưởng thực tiễn”. Đáng chú ý, vấn đề Đài Loan không còn được đề cập trực tiếp trong bài phát biểu chính của ông Hegseth. Thay vào đó, người đứng đầu ngành quốc phòng Mỹ ghi nhận những cải thiện trong quan hệ Mỹ – Trung sau các cuộc tiếp xúc cấp cao, đồng thời đề cao vai trò của đối thoại quân sự nhằm giảm thiểu rủi ro tính toán sai lầm. Dù vẫn bày tỏ quan ngại về tốc độ hiện đại hóa quân sự của Bắc Kinh và tái khẳng định lập trường chống bá quyền, Washington hiện ưu tiên duy trì một thế cân bằng quyền lực bền vững và quản lý khủng hoảng thông qua các kênh ngoại giao kín đáo.
Xu hướng tái vũ trang và tăng tốc chi tiêu quốc phòng
Một trong những nội dung đạt được sự đồng thuận cao nhất tại hội nghị năm nay là yêu cầu nâng cao năng lực tự chủ quốc phòng. Phía Mỹ đưa ra lời kêu gọi thẳng thắn về việc các quốc gia đồng minh cần nâng mức chi tiêu quân sự lên tối thiểu 3,5% GDP, giảm thiểu tình trạng phụ thuộc an ninh đơn phương.
Đáp lại xu hướng này, nhiều quốc gia như Nhật Bản, Philippines, Hà Lan và New Zealand đang tăng tốc ngân sách quốc phòng trước một môi trường địa chính trị bất định. Số liệu từ các viện nghiên cứu chiến lược lớn (IISS và SIPRI) cho thấy chi tiêu quân sự tại khu vực châu Á – Thái Bình Dương đã tăng 8,1% trong năm 2025, đạt khoảng 681 tỷ USD và dự kiến tiếp tục tăng nhanh trong giai đoạn 12–24 tháng tới. Trọng tâm đầu tư tập trung mạnh mẽ vào năng lực hải quân, tàu ngầm, nhận thức tình huống trên biển và công nghệ quốc phòng tiên tiến. Các bài học từ xung đột Ukraine cũng thúc đẩy khu vực chú trọng hơn đến khả năng sẵn sàng chiến đấu và dự trữ hậu cần.
Bên cạnh đó, các thách thức an ninh phi truyền thống như chiến thuật “vùng xám” và bảo vệ hạ tầng dưới đáy biển nhận được sự quan tâm đặc biệt. Sáng kiến “Nguyên tắc chỉ đạo về trao đổi quốc phòng đối với cơ sở hạ tầng dưới nước” (GUIDE) do Singapore đề xuất đã nhận được sự ủng hộ rộng rãi của các phái đoàn.
Tự chủ chiến lược và vai trò trung tâm của ASEAN
Trước sự vắng mặt của Bộ trưởng Quốc phòng Trung Quốc Đổng Quân – khi Bắc Kinh chỉ cử phái đoàn cấp thấp hơn gồm các học giả và sĩ quan hải quân tham dự năm thứ hai liên tiếp – ASEAN và các quốc gia tầm trung đã chủ động thể hiện vai trò trung tâm trong việc định hình chương trình nghị sự khu vực.
Tại diễn đàn, Việt Nam trở thành điểm nhấn nổi bật với phát biểu của Tổng bí thư – Chủ tịch nước Tô Lâm. Việt Nam tái khẳng định cam kết về tự chủ chiến lược, thúc đẩy đối thoại hòa bình, phát triển bền vững và thượng tôn luật pháp quốc tế, đặc biệt là Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển (UNCLOS) 1982. Quan điểm nhất quán là khu vực cần củng cố vai trò trung tâm của ASEAN và không để bất kỳ cường quốc nào chi phối.
Cùng với Việt Nam, các quốc gia thành viên khác như Philippines và Malaysia cũng can dự tích cực. Philippines tiếp tục nêu bật các thách thức trên Biển Đông và thúc đẩy hợp tác thực chất bảo vệ chủ quyền, trong khi Malaysia nhấn mạnh khả năng tự cường tập thể và quan hệ láng giềng ổn định. Xu hướng chung của các quốc gia tầm trung tại khu vực là kiên trì lập trường không chọn bên, linh hoạt đa dạng hóa đối tác để kiểm soát rủi ro leo thang.
Sự tham gia bổ trợ từ châu Âu
Cấu trúc an ninh Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương năm 2026 ghi nhận sự can dự ngày càng rõ nét của các quốc gia châu Âu như Đức, Pháp, Hà Lan cùng đại diện Liên minh châu Âu (EU). Cao ủy EU Kaja Kallas khẳng định an ninh giữa hai khu vực có mối liên kết chặt chẽ. Dù vai trò của châu Âu chủ yếu mang tính chất bổ trợ trong lĩnh vực chuyển giao công nghệ cao, đầu tư và hỗ trợ đa dạng hóa quan hệ đối tác, sự hiện diện này góp phần giúp các nước châu Á giảm thiểu rủi ro phụ thuộc vào một bên duy nhất.
Triển vọng an ninh khu vực trong giai đoạn mới
Kết quả từ Đối thoại Shangri-La 2026 mở ra triển vọng về một “cạnh tranh chiến lược được quản lý” trong khuôn khổ có kiểm soát hơn giữa các siêu cường. Cơ hội ổn định khu vực được củng cố nhờ năng lực răn đe tự thân của các nước tầm trung, sự phát triển của các cơ chế hợp tác nhóm nhỏ (minilateral) linh hoạt và tiến triển trong đối thoại Mỹ – Trung.
Tuy nhiên, rủi ro vẫn hiện hữu khi áp lực lạm phát và biến động giá năng lượng có thể làm chậm tiến độ triển khai các chương trình quốc phòng tại một số nền kinh tế đang phát triển. Ngoài ra, các hoạt động “vùng xám” âm thầm và sự phức tạp của cấu trúc an ninh đa tầng nấc sẽ là những thách thức đòi hỏi nỗ lực chuyển hóa các cam kết tại Shangri-La thành hành động thực địa trong 12 đến 24 tháng tới.
Đồng hành cùng chúng tôi tại SBS Vietnamese Facebook và cập nhật tin tức ở sbs.com.au/vietnamese
Chúng tôi cũng có mặt trên YouTube
Nghe SBS Tiếng Việt trên ứng dụng miễn phí SBS Audio, tải về từ App Store hay Google Play
Phần "Transcript" do AI tạo ra. Đọc thêm về việc SBS sử dụng AI: https://www.sbs.com.au/aboutus/sbs-guiding-principles-for-use-of-ai/
