Sự kiện Tổng thống Donald Trump khép lại chuyến công du ba ngày tới Bắc Kinh đã đánh dấu một nỗ lực lớn nhằm định hình lại thế ổn định mới cho quan hệ Mỹ–Trung trong kỷ nguyên đầy biến động. Giữa bối cảnh khủng hoảng địa chính trị leo thang tại Trung Đông và làn sóng cạnh tranh công nghệ gắt gao, cuộc đối thoại thượng đỉnh giữa hai thực thể kinh tế chiếm gần 40% GDP toàn cầu không chỉ là một màn trình diễn nghi lễ, mà còn là bàn cờ chiến lược đầy thực dụng. Từ đòn bẩy kinh tế của phái đoàn doanh nghiệp nghìn tỷ USD cho đến những lằn ranh đỏ được vạch sẵn, cục diện “quản lý cạnh tranh” này đang trực tiếp tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu và thổi một luồng gió mới vào bức tranh địa chính trị châu Á.
Chuyến công du ba ngày của Tổng thống Donald Trump tới Bắc Kinh từ ngày 13 đến 15/5/2026 đã khép lại, thu hút toàn bộ sự chú ý của truyền thông toàn cầu. Được khởi động từ sau cuộc gặp bên lề APEC Busan tháng 10/2025 và phải lùi lại do xung đột Iran bùng phát vào cuối tháng 2/2026, đây là chuyến thăm thứ hai của ông Donald Trump trên cương vị Tổng thống, đồng thời cũng là chuyến thăm đầu tiên của một Tổng thống Mỹ tới Bắc Kinh sau gần một thập kỷ. Trong bối cảnh địa chính trị toàn cầu đầy biến động, sự kiện này được đánh giá là một trong những cột mốc ngoại giao quan trọng nhất trong quan hệ Mỹ–Trung thời hiện đại.
Nghi lễ thượng đỉnh và thông điệp chiến lược
Bắc Kinh đã tổ chức nghi lễ đón tiếp ở cấp độ cao nhất với sự hiện diện của Phó Chủ tịch Hàn Chính, Đại sứ Tạ Phong cùng nhiều quan chức cấp cao. Tổng thống Donald Trump được chào đón bằng nghi thức danh dự quân sự, quốc thiều, 21 loạt đại bác và các hoạt động mang tính biểu tượng tại Đền Thiên Đàn và Trung Nam Hải – trung tâm quyền lực của Trung Quốc, nơi Chủ tịch Tập Cận Bình trực tiếp tiếp đón và tiến hành các cuộc trao đổi riêng.
Ý nghĩa lịch sử của chuyến thăm nằm ở bối cảnh địa chính trị đặc biệt phức tạp: xung đột tại Iran, căng thẳng tại eo biển Đài Loan, cạnh tranh công nghệ và những đứt gãy trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Cuộc gặp trực tiếp giữa hai nhà lãnh đạo của hai nền kinh tế lớn nhất thế giới – chiếm gần 40% GDP toàn cầu – mang ý nghĩa then chốt trong việc duy trì ổn định chiến lược.
Thông điệp lớn nhất mà cả Washington và Bắc Kinh muốn gửi đi có thể tóm gọn trong hai từ: “ổn định” và “hợp tác”. Hai bên cùng nhấn mạnh việc quản lý khác biệt, tránh đối đầu theo logic “zero-sum” và thúc đẩy một mối quan hệ mang tính xây dựng, có thể dự đoán được. Từ góc độ Mỹ, chuyến thăm phản ánh cách tiếp cận thực dụng của Tổng thống Trump, tập trung vào lợi ích kinh tế, hỗ trợ doanh nghiệp Mỹ và tìm kiếm phối hợp trong các điểm nóng toàn cầu. Trong khi đó, Trung Quốc tận dụng cơ hội để khẳng định vị thế siêu cường và thể hiện vai trò dẫn dắt trong đối thoại toàn cầu. Yếu tố quan hệ cá nhân giữa hai nhà lãnh đạo tiếp tục đóng vai trò quan trọng, góp phần tạo dựng bầu không khí đối thoại tích cực, giúp gia tăng khả năng dự báo và giảm thiểu nguy cơ leo thang xung đột.
Ngoại giao kinh tế và đòn bẩy từ phái đoàn doanh nghiệp nghìn tỷ USD
Điểm nhấn đặc biệt của chuyến công du lần này là phái đoàn doanh nghiệp hùng hậu tháp tùng Tổng thống Mỹ. Bên cạnh các quan chức cấp cao như Ngoại trưởng Marco Rubio, Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth, Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent, phái đoàn còn có sự góp mặt của nhiều CEO hàng đầu trong các lĩnh vực công nghệ, tài chính, nông nghiệp, hàng không, năng lượng và xe điện như Elon Musk (Tesla), Tim Cook (Apple), Larry Fink (BlackRock), David Solomon (Goldman Sachs), Kelly Ortberg (Boeing), và đặc biệt là sự tham gia phút chót của Jensen Huang (Nvidia) ngay trên chuyên cơ Không lực Một. Tổng giá trị tài sản của các CEO này ước tính lên tới 1,07 nghìn tỷ USD, phản ánh rõ nét trọng tâm “ưu tiên doanh nghiệp” trong chính sách đối ngoại thực dụng của Tổng thống Trump.
Kinh tế là ưu tiên xuyên suốt trong chương trình nghị sự. Hai bên đã thảo luận về việc thành lập các diễn đàn hợp tác thương mại và đầu tư mới (Board of Trade và Board of Investment). Các CEO Mỹ cũng có các cuộc gặp riêng với Chủ tịch Tập Cận Bình, nơi nhà lãnh đạo Trung Quốc khẳng định “cánh cửa” đối với doanh nghiệp Mỹ sẽ tiếp tục rộng mở hơn.
Dù vậy, các kết quả cụ thể đạt được nhìn chung mang tính khiêm tốn nhưng thực tiễn:
Hàng không: Trung Quốc cam kết mua khoảng 200 máy bay Boeing, dù con số này thấp hơn kỳ vọng ban đầu (từ 500–700 chiếc) nhưng vẫn giúp hãng tăng năng lực cạnh tranh và hỗ trợ hàng chục nghìn việc làm tại Mỹ.
Nông nghiệp và năng lượng: Bắc Kinh tái mở cửa thị trường đối với nông sản và năng lượng Mỹ, bao gồm việc tái phê duyệt nhiều lò mổ của Mỹ để nhập khẩu đậu nành và thịt bò.
Khoáng sản hiếm: Hai bên nhất trí duy trì các thỏa thuận liên quan đến chuỗi cung ứng khoáng sản hiếm.
Tổng thống Trump nhiều lần ca ngợi các “thỏa thuận thương mại tuyệt vời” trong các phát biểu trước công chúng. Tuy nhiên, truyền thông quốc tế nhận định chưa có thỏa thuận lớn mang tính ràng buộc toàn diện về thuế quan hay cải cách cấu trúc; phần lớn các cam kết vẫn mang tính tiếp nối và biểu tượng. Vai trò của phái đoàn doanh nghiệp mang tính then chốt khi họ trực tiếp tham gia thúc đẩy đàm phán, như Jensen Huang tập trung vào chip AI, Tim Cook chú trọng chuỗi cung ứng Apple, còn Elon Musk thúc đẩy các dự án xe điện. Các thỏa thuận này giúp mang lại lợi ích ngắn hạn cho xuất khẩu Mỹ, ổn định chuỗi cung ứng toàn cầu và giảm áp lực lạm phát.
Lằn ranh đỏ địa chính trị và cục diện "đồng sàng dị mộng"
Đài Loan và cuộc khủng hoảng Trung Đông liên quan đến Iran là hai chủ đề nhạy cảm nhất được thảo luận thẳng thắn trong các cuộc họp kín.
Về vấn đề Đài Loan, Chủ tịch Tập Cận Bình khẳng định đây là “vấn đề quan trọng và nhạy cảm nhất” trong quan hệ song phương, đồng thời coi đây là “lằn ranh đỏ” không thể thỏa hiệp. Nhà lãnh đạo Trung Quốc cảnh báo bất kỳ sự xử lý sai lầm nào cũng có thể đẩy hai nước vào nguy cơ xung đột, nhắc tới “bẫy Thucydides” như một lời cảnh báo chiến lược về nguy cơ chiến tranh khi một cường quốc đang trỗi dậy thách thức vị thế của một cường quốc đang thống trị. Phía Tổng thống Donald Trump thừa nhận đã có thảo luận về việc cung cấp vũ khí cho Đài Loan nhưng không đưa ra cam kết cụ thể nào, đồng thời duy trì lập trường nhất quán với chính sách “một Trung Quốc”.
Đối với khủng hoảng Iran, hai bên đạt được một số điểm đồng thuận cơ bản: nhất trí rằng Iran không nên sở hữu vũ khí hạt nhân và tuyến vận tải chiến lược qua eo biển Hormuz cần được đảm bảo thông suốt để duy trì tự do hàng hải. Tổng thống Trump cho biết Chủ tịch Tập Cận Bình đã cam kết không cung cấp vũ khí cho Iran, trong khi phía Trung Quốc kêu gọi chấm dứt xung đột và khôi phục lưu thông hàng hải sau chuyến thăm của Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi. Dù vậy, các cam kết cụ thể về việc cắt giảm hỗ trợ vẫn chưa được công bố rõ ràng.
Tổng thể, cục diện đối thoại vẫn mang sắc thái “đồng sàng dị mộng”. Bề ngoài là không khí tích cực với những phát biểu mang tính thiện chí, nhưng bên dưới vẫn tồn tại những khác biệt chiến lược sâu sắc. Chuyến thăm chủ yếu mang lại mức độ ổn định hạn chế và quản lý rủi ro hơn là giải quyết tận gốc các bất đồng cấu trúc.
Bước đi có tính toán trong cuộc đua trí tuệ nhân tạo
Công nghệ và trí tuệ nhân tạo (AI) nổi lên như một điểm sáng mang tính thực tiễn cao. Hai nhà lãnh đạo đã thảo luận về việc thiết lập các “hàng rào bảo vệ” (guardrails) – tức những khung quy tắc hoặc giới hạn nhằm kiểm soát rủi ro trong phát triển AI, đặc biệt liên quan đến vũ khí tự động và các mô hình tiên tiến có thể gây mất ổn định an ninh.
Một diễn biến đáng chú ý ngay trong chuyến thăm là việc Washington phê duyệt xuất khẩu dòng chip NVIDIA H200 – dòng chip AI mạnh thứ hai của hãng – cho khoảng 10 tập đoàn công nghệ lớn của Trung Quốc, bao gồm cả Alibaba và Tencent. Giới phân tích nhận định đây không phải là một sự “nhượng bộ” hay đảo chiều chính sách, mà là một bước đi có tính toán trong chiến lược “quản lý cạnh tranh” của Mỹ. Thay vì cấm tuyệt đối, Mỹ lựa chọn cho phép xuất khẩu có điều kiện nhằm vừa bảo vệ lợi ích an ninh quốc gia, vừa duy trì vị thế dẫn đầu của các doanh nghiệp công nghệ Mỹ trên thị trường toàn cầu.
Các hợp đồng này đi kèm với những ràng buộc nghiêm ngặt như giới hạn công nghệ, cơ chế giám sát và kiểm tra chặt chẽ. Mỹ vẫn tiếp tục duy trì lệnh cấm đối với những dòng chip tiên tiến hơn như H100 hoặc các thế hệ mới hơn, dù quyết định này vẫn vấp phải sự chỉ trích từ một số nghị sĩ cứng rắn tại Quốc hội Mỹ. Ở cấp độ rộng hơn, động thái này góp phần giảm gián đoạn chuỗi cung ứng AI toàn cầu, hỗ trợ hoạt động của các công ty Mỹ như Apple hay Tesla, đồng thời mở ra một nền tảng đối thoại lâu dài về quản trị AI giữa hai cường quốc.
Định hình cục diện tương lai và tác động tới châu Á
Sau khi hội nghị kết thúc, giới quan sát quốc tế đưa ra nhiều đánh giá trái chiều. Một số ý kiến gọi đây là một “hội nghị bế tắc” (stalemate summit) khi thiếu các đột phá lớn mang tính ràng buộc. Tuy nhiên, nhìn nhận một cách thực chất, đây rõ ràng là một “thượng đỉnh thực dụng”. Dù thiên về biểu tượng và nghi lễ hơn là các nội dung chính sách sâu rộng, hội nghị đã đạt được những kết quả cụ thể trong việc củng cố kênh tiếp xúc cấp cao, ổn định quan hệ cá nhân giữa hai nhà lãnh đạo, thúc đẩy các cơ chế hợp tác thương mại, năng lượng, nông nghiệp và đạt bước tiến giới hạn trong kiểm soát công nghệ. Tổng thống Trump mô tả chuyến thăm là “rất thành công”, trong khi phía Trung Quốc coi đây là một “cột mốc lịch sử”.
Đối với khu vực châu Á, đặc biệt là Đông Nam Á, tác động từ chuyến thăm chủ yếu mang tính gián tiếp nhưng rất đáng kể. Việc giảm nhiệt căng thẳng giữa hai thực thể kinh tế lớn nhất hành tinh giúp ổn định chuỗi cung ứng toàn cầu, mang lại lợi ích trực tiếp cho các nền kinh tế có độ mở cao và có quan hệ thương mại sâu rộng với cả hai bên trong khu vực. Việc hai cường quốc cùng nhấn mạnh tầm quan trọng của hòa bình tại eo biển Đài Loan và kiểm soát khủng hoảng tại Trung Đông cũng góp phần giảm thiểu rủi ro an ninh, tạo điều kiện để các tổ chức khu vực như ASEAN tiếp tục duy trì vai trò trung tâm trong cấu trúc an ninh và phát triển.
Dù các rủi ro chiến lược và khác biệt cấu trúc vẫn hiện hữu, một mối quan hệ Mỹ–Trung ổn định hơn – dù chỉ ở mức tương đối và mang tính kiểm soát – vẫn là một tín hiệu tích cực cho môi trường tăng trưởng kinh tế, củng cố thương mại quốc tế và thúc đẩy hợp tác đa phương tại các diễn đàn toàn cầu như APEC hay G20 trong thời gian tới.
Đồng hành cùng chúng tôi tại SBS Vietnamese Facebook và cập nhật tin tức ở sbs.com.au/vietnamese
Chúng tôi cũng có mặt trên YouTube
Nghe SBS Tiếng Việt trên ứng dụng miễn phí SBS Audio, tải về từ App Store hay Google Play
Phần "Transcript" do AI tạo ra. Đọc thêm về việc SBS sử dụng AI: https://www.sbs.com.au/aboutus/sbs-guiding-principles-for-use-of-ai/
