AI đang ngày càng xuất hiện trong phòng khám GP tại Úc, giúp bác sĩ ghi chép và giảm thời gian làm giấy tờ. Nhưng khi một công cụ AI được dùng để “nghe” cuộc trò chuyện giữa bác sĩ và bệnh nhân, điều gì xảy ra với thông tin sức khỏe của bạn? Bạn có quyền từ chối hay không, và cần hỏi bác sĩ những gì trước khi trả lời?
Lần tới khi đi khám bác sĩ gia đình (GP), bạn có thể sẽ được hỏi:
“Bạn có đồng ý để tôi sử dụng một công cụ AI ghi lại cuộc khám bệnh này không?”
Đằng sau câu hỏi đó là một công nghệ đang nhanh chóng trở nên phổ biến trong các phòng khám tại Úc: AI scribe, hay còn gọi là digital scribe hoặc ambient scribe.
Công cụ này có thể “nghe” cuộc trò chuyện giữa bác sĩ và bệnh nhân, sau đó tạo bản ghi chú về cuộc khám, bản tóm tắt hoặc thư giới thiệu đến bác sĩ chuyên khoa.
Theo Tổ chức Bác sĩ Đa khoa Hoàng Gia Úc (RACGP), tỷ lệ GP sử dụng AI scribe đã tăng từ 22% vào tháng 8/2024 lên khoảng 40% vào tháng 11/2025.
AI scribe làm gì trong phòng khám?
Tiến sĩ Janice Tan, thuộc ủy ban chuyên môn của RACGP, cho biết AI scribe có thể lắng nghe cuộc trao đổi giữa bác sĩ và bệnh nhân rồi tạo một bản ghi chú nháp.
“Trong quá trình tư vấn, trợ lý ghi chép AI lắng nghe và soạn thảo ghi chú sau đó.”
AI cũng có thể hỗ trợ soạn thư giới thiệu, kế hoạch chăm sóc và đôi khi tạo bản tóm tắt bằng ngôn ngữ dễ hiểu cho bệnh nhân.
Tuy nhiên, Tiến sĩ Tan nhấn mạnh AI scribe không phải là người đưa ra quyết định điều trị.
Theo bà Tan, nếu một công cụ bắt đầu tự đưa ra chẩn đoán hoặc đề xuất điều trị mà bác sĩ chưa nói đến, nó đã bước sang một phạm vi khác và có thể thuộc diện quản lý như một thiết bị y tế.
Đây cũng là ranh giới mà Therapeutic Goods Administration (TGA) hiện đang sử dụng.
TGA cho biết những digital scribe chỉ chuyển cuộc trò chuyện thành văn bản, ghi chú hoặc bản tóm tắt mà không phân tích hay diễn giải thông tin thì không được xem là thiết bị y tế. Nhưng nếu công cụ phân tích cuộc trò chuyện và tạo ra chẩn đoán hoặc đề xuất điều trị mà bác sĩ chưa đưa ra, nó có thể được xem là thiết bị y tế và phải đáp ứng các yêu cầu quản lý tương ứng.
Vì sao bác sĩ thích AI scribe?
Lợi ích rõ nhất nằm ở việc giảm thời gian bác sĩ phải ghi chép.
Tiến sĩ Tan cho rằng AI có thể giúp giảm lượng giấy tờ phải hoàn thành sau giờ làm, vốn là một trong những yếu tố góp phần gây kiệt sức nghề nghiệp ở bác sĩ.
“Bác sĩ nhìn vào bạn chứ không phải nhìn vào bàn phím… có nhiều cuộc tư vấn tập trung vào bệnh nhân hơn, chứ không phải nhanh hơn.”
Nói cách khác, mục tiêu không nhất thiết là làm cho cuộc khám nhanh hơn, mà là giúp bác sĩ có thể tập trung vào bệnh nhân thay vì liên tục nhìn vào màn hình máy tính.
Một lợi ích khác là bản tóm tắt dành cho bệnh nhân, chẳng hạn những gì đã được trao đổi, thay đổi trong kế hoạch điều trị và thời điểm cần quay lại gặp bác sĩ.
Điều này có thể đặc biệt hữu ích với người lớn tuổi, người có nhiều bệnh cùng lúc hoặc người chăm sóc một thành viên trong gia đình.
Nhưng AI cũng có thể nghe hoặc ghi sai
Đối với bệnh nhân, lợi ích của AI scribe không phải lúc nào cũng rõ ràng.
Andrew Cullen, thuộc Khoa Máy tính và Hệ thống Thông tin, Đại học Melbourne, nói:
“Các bác sĩ đa khoa và bác sĩ lâm sàng rất thích trợ lý ghi chép, vì họ không cần phải ghi chép nữa - nên họ có thể dành nhiều thời gian hơn cho bệnh nhân của mình. Tuy nhiên, đối với bệnh nhân, lợi ích lại không rõ ràng lắm.”
Một trong những lo ngại lớn nhất là AI có thể tạo ra thông tin không chính xác, hay còn gọi là “hallucination”.
Nhưng vấn đề không chỉ nằm ở việc AI “bịa” ra thông tin.
Một nghiên cứu được công bố năm 2025, đánh giá bảy hệ thống AI scribe thương mại, cho thấy tất cả các hệ thống đều tạo ra ít nhất một lỗi.
Đáng chú ý, khoảng 83,8% tổng số lỗi là lỗi bỏ sót thông tin – tức những điều đã được nói trong cuộc khám nhưng không xuất hiện trong bản ghi chú.
Đây là loại lỗi đặc biệt khó phát hiện.
Tiến sĩ Tan nói:
“Khó phát hiện ra các lỗi đó nhất, vì bạn phải nhận thấy điều gì đó không ổn.”
Một bản ghi chú sai có thể được bác sĩ phát hiện khi đọc lại. Nhưng nếu AI hoàn toàn bỏ sót một thông tin quan trọng, bác sĩ có thể không biết rằng thông tin đó đã từng được nói đến.
Điều này quan trọng vì hồ sơ bệnh án được sử dụng lâu dài để theo dõi sức khỏe và có thể được chia sẻ với các bác sĩ hoặc chuyên gia khác.
AI có hiểu đúng giọng nói của bạn?
Một vấn đề khác là khả năng nhận diện giọng nói.
Các công cụ AI có thể gặp khó khăn hơn trong môi trường nhiều tiếng ồn, khi nhiều người cùng nói, hoặc với những người có giọng nói, phát âm hay giọng địa phương khác với dữ liệu mà hệ thống đã được huấn luyện.
Điều này đặc biệt đáng lưu ý trong một quốc gia đa văn hóa như Úc, nơi nhiều bệnh nhân sử dụng tiếng Anh như ngôn ngữ thứ hai.
Vì vậy, với người Việt tại Úc, có thêm một câu hỏi đáng quan tâm: "AI có thực sự nghe và hiểu đúng những gì tôi nói không?"
Nếu bạn cảm thấy bản ghi chú của bác sĩ không phản ánh đúng những gì mình đã trao đổi, bạn có thể yêu cầu bác sĩ kiểm tra và chỉnh sửa thông tin.
Thông tin sức khỏe của bạn sẽ đi đâu?
Đây có lẽ là câu hỏi quan trọng nhất.
Cuộc trò chuyện trong phòng khám có thể chứa những thông tin rất riêng tư: bệnh tật, thuốc đang sử dụng, sức khỏe tâm thần, đời sống gia đình hoặc những vấn đề mà bạn không muốn người khác biết.
Andrew Cullen đặt câu hỏi về việc dữ liệu được lưu trữ và sử dụng như thế nào:
“Chúng ta không biết những ghi chú này đang được sử dụng như thế nào, chúng ta không biết chúng được lưu giữ an toàn ra sao…”
TGA cho biết các digital scribe có thể phải tuân thủ nhiều khuôn khổ pháp lý khác nhau, trong đó có Đạo luật về Quyền riêng tư năm 1988, Đạo luật An ninh mạng năm 2024 và các quy định liên quan đến trách nhiệm nghề nghiệp của nhân viên y tế.
TGA cũng yêu cầu các chuyên gia y tế phải cân nhắc các biện pháp bảo vệ dữ liệu và quyền riêng tư trước khi sử dụng phần mềm AI trong chăm sóc bệnh nhân.
Bạn có quyền từ chối AI scribe không?
Câu trả lời là 'có'.
Theo hướng dẫn hiện hành của TGA, nhân viên y tế phải thông báo cho bệnh nhân khi dự định sử dụng digital scribe trong quá trình chăm sóc.
Bệnh nhân phải được cung cấp đủ thông tin để đưa ra informed consent – sự đồng ý có hiểu biết.
Bạn có thể hỏi:
- Thông tin cá nhân của tôi được bảo vệ như thế nào?
- Dữ liệu được lưu trữ ở đâu?
- File âm thanh có được lưu lại không?
- Nếu có, trong bao lâu?
- Ai có thể truy cập dữ liệu?
- Thông tin của tôi có được chia sẻ với bên thứ ba không?
- Công cụ này chỉ ghi chép hay còn đưa ra đề xuất về chẩn đoán và điều trị?
TGA cũng nói rõ rằng bệnh nhân có thể rút lại sự đồng ý bất cứ lúc nào và yêu cầu một phương thức khác để ghi lại cuộc khám. Người bệnh cũng có quyền yêu cầu xem thông tin cá nhân được thu thập trong các cuộc tư vấn.
Bạn có nên đồng ý không?
Không có câu trả lời giống nhau cho tất cả mọi người.
AI scribe có thể giúp bác sĩ giảm gánh nặng hành chính và dành nhiều sự chú ý hơn cho bệnh nhân.
Nhưng nó cũng đặt ra những câu hỏi về độ chính xác, quyền riêng tư, bảo mật dữ liệu và cách công nghệ này được quản lý.
Điều quan trọng là bạn biết mình đang đồng ý với điều gì.
Tiến sĩ Janice Tan cho rằng việc bác sĩ hỏi xin sự đồng ý là một dấu hiệu tích cực.
“Việc được hỏi ý kiến là một dấu hiệu tốt, và việc hỏi bác sĩ đa khoa của bạn về điều gì xảy ra với bản ghi âm là một câu hỏi hợp lý.”
Vì vậy, nếu lần tới GP hỏi “Bạn có đồng ý để tôi sử dụng AI trong cuộc khám này không?”
Bạn không cần phải ngại hỏi lại rằng: "AI sẽ nghe gì? Thông tin của tôi sẽ đi đâu? Nếu tôi không đồng ý thì sao?"
Đó không chỉ là những câu hỏi hợp lý.
Theo quy định hiện hành của Úc, đó là những câu hỏi mà bạn có quyền được giải thích trước khi đưa ra lựa chọn.
Đồng hành cùng chúng tôi tại SBS Vietnamese Facebook và cập nhật tin tức ở sbs.com.au/vietnamese
Chúng tôi cũng có mặt trên YouTube
Nghe SBS Tiếng Việt trên ứng dụng miễn phí SBS Audio, tải về từ App Store hay Google Play
