Một bác sĩ nhi khoa người Úc từng gia nhập tổ chức Nhà nước Hồi giáo (IS), được cho là đã thiệt mạng tại Syria năm 2017, nay được xác nhận vẫn còn sống và đang bị giam giữ tại Iraq. Vụ này làm dấy lên tranh luận về việc liệu một công dân Úc từng liên quan đến tổ chức khủng bố có nên được phép trở về nước hay không.
Thông tin về việc gây chấn động khi bác sĩ Tareq Kamleh, người từng được biết đến với biệt danh “Doctor Jihad” và tên hoạt động trong IS là Abu Yusuf al-Australi, được phát hiện nằm trong nhóm các tay súng nước ngoài liên quan đến IS đang bị giam giữ tại Iraq.
Trước đó, gia đình ông Kamleh tin rằng ông đã thiệt mạng trong trận chiến cuối cùng tại Raqqa, Syria vào năm 2017 – thành trì cuối cùng của IS khi tổ chức này tự tuyên bố thành lập “vương quốc Hồi giáo” tại khu vực Trung Đông.
Tuy nhiên, các tài liệu từ cơ quan tư pháp Iraq cho thấy ông Kamleh không chết trong cuộc giao tranh như từng được tin tưởng, mà đã bị bắt giữ và chuyển từ Syria sang Iraq cùng với nhiều chiến binh nước ngoài khác.
Theo tài liệu của Hội đồng Tư pháp Tối cao Iraq, ông Kamleh khai với nhà chức trách rằng ông không trực tiếp tham gia chiến đấu mà làm việc trong bộ phận y tế của IS.
Tuy nhiên, phía Iraq cho rằng vai trò của ông không chỉ đơn thuần là một nhân viên y tế.
Tài liệu điều tra nêu rằng:
Ông ta cung cấp sơ cứu và điều trị cho các thành viên IS bị thương trong các hoạt động khủng bố và các trận chiến chống lại lực lượng an ninh.
Cơ quan tư pháp Iraq cũng cáo buộc ông Kamleh đã tham gia vào hoạt động tuyên truyền cho IS và ủng hộ tư tưởng cực đoan của tổ chức này.
Từ bác sĩ nhi khoa tại Úc đến thành viên IS
Trước khi gia nhập IS, Tareq Kamleh từng là một bác sĩ được đào tạo bài bản tại Úc.
Ông tốt nghiệp ngành y tại Đại học Adelaide, sau đó tiếp tục đào tạo tại Bệnh viện Hoàng gia Adelaide và Bệnh viện Phụ nữ và Nhi đồng Adelaide.
Ông từng làm việc trong lĩnh vực nhi khoa, chuyên chăm sóc trẻ em.
Nhưng vào năm 2015, ông rời Úc sang Syria và gia nhập IS.
Tên tuổi của Kamleh được nhiều người biết đến sau khi xuất hiện trong một đoạn video tuyên truyền của IS, trong đó ông mặc trang phục của tổ chức này và kêu gọi các nhân viên y tế khác tham gia hỗ trợ nhóm cực đoan.
Sau đoạn video đó, giấy phép hành nghề y của ông tại Úc đã bị đình chỉ.
Các cơ quan an ninh Úc từ lâu đã theo dõi trường hợp này. Hiện ông Kamleh đang bị Cảnh sát Liên bang Úc (AFP) truy nã với các cáo buộc liên quan đến khủng bố, bao gồm tham gia và tuyển mộ cho một tổ chức bị cấm.
Bộ trưởng Úc: “Không muốn ông ta quay lại Úc”
Việc phát hiện ông Kamleh còn sống lập tức gây phản ứng mạnh từ chính phủ liên bang.
Bộ trưởng Nhà ở Clare O’Neil nói rằng ông Kamleh phải chịu trách nhiệm cho những lựa chọn của mình.
“Ông ta rõ ràng đã quyết định tham gia vào một giáo phái chết chóc bạo lực, và ông ta cần phải chịu trách nhiệm về điều đó.”
Bà O’Neil cũng cho biết cá nhân bà không muốn ông Kamleh quay trở lại Úc.
Tôi không muốn ông ta trở lại đất nước này. Ông ta nên mục nát trong tù.Bộ trưởng Clare O'Neil
Những phát biểu mạnh mẽ này phản ánh quan điểm cứng rắn của chính phủ Úc đối với những công dân từng tham gia các tổ chức khủng bố ở nước ngoài.
Tuy nhiên, Bộ trưởng Murray Watt cho rằng chính phủ phải tuân thủ các giới hạn pháp lý, đặc biệt khi ông Kamleh vẫn là công dân Úc.
“Bất kỳ ai trở về Úc sau khi từng tham gia những tổ chức như vậy sẽ phải đối mặt với toàn bộ sức mạnh của pháp luật.”Ông Watt khẳng định chính phủ sẽ không hỗ trợ đưa những người như Kamleh trở về nước.
“Chúng tôi sẽ không cung cấp sự hỗ trợ, giống như chúng tôi đã không hỗ trợ những trường hợp khác trở về.”
Tranh luận về quyền công dân và an ninh quốc gia
Vụ này trở thành tâm điểm tranh luận giữa chính phủ và phe đối lập về cách xử lý những công dân Úc từng tham gia các nhóm cực đoan ở nước ngoài.
Lãnh đạo phe đối lập Angus Taylor kêu gọi chính phủ hành động mạnh hơn để ngăn ông Kamleh có thể quay lại Úc.
Ông cho rằng chính phủ nên sử dụng các biện pháp pháp lý để ngăn chặn việc hồi hương.
“Chính phủ cần làm nhiều hơn để ngăn những người có liên hệ với IS quay trở lại đất nước.”Ông cũng kêu gọi thông qua luật cho phép ngăn chặn bên thứ ba hỗ trợ những người như Kamleh trở về Úc.
Tuy nhiên, Bộ trưởng Watt phản bác rằng phe đối lập hiểu rõ những giới hạn của hiến pháp nhưng vẫn yêu cầu chính phủ thực hiện những điều không nằm trong quyền hạn.
Ông cho rằng nếu ông Kamleh trở về Úc, hệ thống tư pháp sẽ xử lý theo đúng quy định.
Trường hợp của Tareq Kamleh diễn ra trong bối cảnh Úc vẫn đang đối mặt với câu hỏi khó khăn: làm thế nào xử lý công dân từng tham gia hoặc có liên hệ với IS ở nước ngoài.
Kể từ năm 2022, ít nhất 16 phụ nữ Úc từng rời đất nước để kết hôn với các chiến binh IS đã được đưa trở về.
Một số người sau đó đã bị truy tố vì các hành vi liên quan đến thời gian họ sống dưới sự kiểm soát của IS.
Các chuyên gia an ninh cho rằng việc đưa những công dân này trở về đặt ra bài toán cân bằng giữa an toàn cộng đồng, trách nhiệm pháp lý và nghĩa vụ của một quốc gia đối với công dân của mình.
Đồng hành cùng chúng tôi tại SBS Vietnamese Facebook & SBS Vietnamese Instagram, và cập nhật tin tức ở sbs.com.au/vietnamese
Chúng tôi cũng có mặt trên YouTube
Nghe SBS Tiếng Việt trên ứng dụng miễn phí SBS Audio, tải về từ App Store hay Google Play
