Quan hệ giữa Úc và Ấn Độ đang ở giai đoạn gần gũi nhất từ trước đến nay. Tuy nhiên, đằng sau những hình ảnh thân mật giữa Thủ tướng Anthony Albanese và người đồng cấp Narendra Modi là nhiều khác biệt về chính sách đối ngoại, nhân quyền và di cư. Chuyến thăm Úc lần thứ ba của ông Modi kể từ khi nhậm chức được xem là phép thử cho khả năng biến quan hệ chiến lược giữa hai nước thành những kết quả cụ thể.
Khi Thủ tướng Anthony Albanese ví người đồng cấp Ấn Độ Narendra Modi với huyền thoại nhạc rock Bruce Springsteen trong chuyến thăm Sydney năm 2023, câu nói ấy nhanh chóng trở thành tâm điểm chú ý.
Phát biểu trước hàng nghìn người tại sân vận động Qudos Bank Arena, ông Albanese nói Bruce Springsteen là người gần đây nhất ông từng thấy biểu diễn trên sân khấu này, nhưng "ông ấy không nhận được sự chào đón như Thủ tướng Modi".
Với nhiều người, đó là hình ảnh cho thấy quan hệ Úc - Ấn đã vượt xa giai đoạn chỉ được xem là "đầy tiềm năng". Nhưng với một số tổ chức nhân quyền và một bộ phận cộng đồng người gốc Ấn, sự tiếp đón nồng nhiệt này cũng làm dấy lên câu hỏi về cách Úc ứng xử với một nhà lãnh đạo vẫn đang đối mặt với nhiều chỉ trích liên quan đến nhân quyền và quyền tự do dân sự tại Ấn Độ.
Hai năm sau, ông Modi trở lại Úc trong chuyến công du thứ ba kể từ khi lên nắm quyền. Lần này, tâm điểm là Melbourne, nơi dự kiến diễn ra một sự kiện lớn với cộng đồng người gốc Ấn.
Nhưng bên cạnh những lá cờ, các cuộc gặp gỡ cộng đồng và những hình ảnh ngoại giao thân mật, chuyến thăm lần này diễn ra trong một bối cảnh phức tạp hơn. Quan hệ Úc - Ấn hiện không chỉ xoay quanh thương mại hay giao lưu nhân dân, mà còn gắn với quốc phòng, chuỗi cung ứng, khoáng sản chiến lược, công nghệ, di cư và cách hai nền dân chủ xử lý khác biệt trong một thế giới nhiều biến động.
Từ tiềm năng đến hợp tác chiến lược
Úc và Ấn Độ thiết lập quan hệ ngoại giao trước khi Ấn Độ giành độc lập năm 1947, nhưng trong nhiều thập niên, quan hệ song phương phát triển khá chậm do khác biệt về chính sách đối ngoại, hạt nhân, thương mại và cách tiếp cận khu vực châu Á.
Chuyến thăm Úc của ông Modi năm 2014, lần đầu tiên của một thủ tướng Ấn Độ sau hơn 30 năm, được xem là bước ngoặt quan trọng.
Kể từ đó, hợp tác giữa hai nước mở rộng nhanh chóng trên nhiều lĩnh vực, từ thương mại, quốc phòng đến khoáng sản quan trọng và công nghệ. Hai bên cũng phối hợp chặt chẽ hơn trong khuôn khổ Bộ Tứ, gồm Úc, Ấn Độ, Nhật Bản và Hoa Kỳ, nhằm thúc đẩy một khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương ổn định và rộng mở.
Theo các chuyên gia, nếu chuyến thăm đầu tiên của ông Modi chủ yếu nhằm tái thiết lập quan hệ, thì chuyến thăm lần này được kỳ vọng sẽ tập trung vào việc biến các cam kết đã có thành kết quả cụ thể.
Những lĩnh vực đáng chú ý bao gồm quốc phòng, công nghiệp quốc phòng, khoáng sản quan trọng, an ninh năng lượng, công nghệ và tăng cường khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng.
Thương mại, quốc phòng và những điểm nghẽn
Quan hệ kinh tế sẽ tiếp tục là một trọng tâm lớn trong chuyến thăm.
Hiệp định Hợp tác Kinh tế và Thương mại Úc - Ấn, có hiệu lực từ cuối năm 2022, đã giúp giảm thuế quan và mở rộng khả năng tiếp cận thị trường cho doanh nghiệp hai nước. Canberra và New Delhi hiện vẫn đang đàm phán một hiệp định kinh tế toàn diện hơn.
Tuy nhiên, nông nghiệp vẫn là một trong những vấn đề nhạy cảm nhất. Úc muốn mở rộng xuất khẩu nông sản sang Ấn Độ, trong khi New Delhi tiếp tục bảo vệ các ngành như sữa, lúa mì, gạo và đường, với lý do đây là sinh kế của hàng triệu nông dân quy mô nhỏ.
Bên cạnh thương mại, quốc phòng cũng là lĩnh vực được theo dõi sát. Trong những năm gần đây, Úc và Ấn Độ đã tăng cường tập trận chung, hợp tác trên biển và phối hợp nhiều hơn trong khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.
Sự xích lại gần nhau giữa hai nước phản ánh những thay đổi lớn hơn trong môi trường chiến lược khu vực. Ảnh hưởng ngày càng lớn của Trung Quốc, cạnh tranh giữa các cường quốc và những bài học từ đại dịch COVID-19 về sự mong manh của chuỗi cung ứng toàn cầu đã khiến Canberra và New Delhi có thêm lý do để hợp tác chặt chẽ hơn.
Dù hai chính phủ thường nhấn mạnh các giá trị dân chủ chung, giới phân tích cho rằng nền tảng thực tế của quan hệ Úc - Ấn hiện nay vẫn là lợi ích chiến lược và kinh tế đang ngày càng hội tụ.
Vai trò của cộng đồng người gốc Ấn
Ngoài các cuộc gặp chính thức, một điểm nhấn quen thuộc trong các chuyến công du của ông Modi là tiếp xúc với cộng đồng người gốc Ấn ở nước ngoài.
Việc ông chọn Melbourne trong chuyến thăm lần này phản ánh sự thay đổi trong phân bố dân cư của cộng đồng người Ấn tại Úc. Victoria hiện là một trong những nơi có số người sinh ra tại Ấn Độ đông nhất cả nước.
Theo Cục Thống kê Úc, người sinh tại Ấn Độ hiện đã trở thành cộng đồng sinh ở nước ngoài lớn nhất tại Úc, vượt qua cộng đồng sinh tại Anh. Điều này khiến quan hệ nhân dân trở thành một phần ngày càng quan trọng trong quan hệ song phương.
Tuy nhiên, câu chuyện di cư cũng đang trở nên nhạy cảm hơn. Chính phủ Albanese đã siết chặt quy định đối với thị thực du học và tìm cách giảm lượng người nhập cư ròng sau giai đoạn tăng mạnh hậu đại dịch.
Dù chính sách nhập cư là vấn đề thuộc chủ quyền của mỗi quốc gia, đây vẫn có thể là một chủ đề khó trong đối thoại giữa hai nhà lãnh đạo, đặc biệt khi nhiều sinh viên và lao động Ấn Độ xem Úc là điểm đến quan trọng.
Những khác biệt chưa dễ hóa giải
Quan hệ gần gũi hơn không có nghĩa là các khác biệt đã biến mất.
Các tổ chức nhân quyền quốc tế nhiều lần bày tỏ lo ngại về tình hình tự do báo chí, quyền tự do dân sự và cách đối xử với các cộng đồng thiểu số tại Ấn Độ dưới thời chính phủ do đảng Bharatiya Janata lãnh đạo.
Một trong những vấn đề thường được nhắc lại là vụ bạo loạn tại bang Gujarat năm 2002, xảy ra khi ông Modi còn là thủ hiến bang. Hơn 1.000 người thiệt mạng trong ba tháng bạo lực, phần lớn là người Hồi giáo. Ông Modi từng bị chỉ trích về cách xử lý cuộc khủng hoảng, nhưng sau đó các cơ quan điều tra và tòa án Ấn Độ kết luận không có bằng chứng cho thấy ông phải chịu trách nhiệm cá nhân.
Những tranh luận này tiếp tục thu hút chú ý quốc tế sau khi BBC phát hành phim tài liệu India: The Modi Question vào năm 2023. Bộ phim bị cấm tại Ấn Độ, trong khi chính phủ nước này bác bỏ nội dung và cho rằng phim thiếu khách quan.
Ngoài nhân quyền, Úc và Ấn Độ cũng có khác biệt về chính sách đối ngoại. Ấn Độ vẫn duy trì quan hệ quốc phòng và năng lượng với Nga, đồng thời không tham gia các lệnh trừng phạt của phương Tây sau cuộc xung đột tại Ukraine. New Delhi cũng tiếp tục quan hệ với Iran vì lợi ích năng lượng và khu vực.
Đối với Canberra, đây là những khác biệt cần được quản lý, thay vì để chúng trở thành rào cản cho hợp tác.
Sau những tràng pháo tay
Một thập niên trước, quan hệ Úc - Ấn chủ yếu được nhìn qua lăng kính thương mại, giáo dục và cộng đồng. Ngày nay, phạm vi hợp tác đã mở rộng sang quốc phòng, công nghệ, năng lượng sạch, khoáng sản chiến lược, chuỗi cung ứng và an ninh khu vực.
Chuyến thăm của ông Modi vì thế không chỉ là dịp thể hiện sự gần gũi giữa hai nhà lãnh đạo hay sức mạnh của cộng đồng người gốc Ấn tại Úc.
Điều quan trọng hơn là liệu hai nước có thể tiếp tục mở rộng một mối quan hệ ngày càng có ý nghĩa chiến lược, đồng thời quản lý được những khác biệt về thương mại, di cư, nhân quyền và chính sách đối ngoại.
Tương lai của quan hệ Úc - Ấn sẽ không chỉ được quyết định bởi những tràng pháo tay trong các sự kiện cộng đồng, mà bởi những gì diễn ra sau khi các biểu tượng ngoại giao lắng xuống.
Đồng hành cùng chúng tôi tại SBS Vietnamese Facebook và cập nhật tin tức ở sbs.com.au/vietnamese
Chúng tôi cũng có mặt trên YouTube
Nghe SBS Tiếng Việt trên ứng dụng miễn phí SBS Audio, tải về từ App Store hay Google Play
