Báo cáo Chilcot: Cuộc xâm lược Iraq là một cuộc chiến phi lý

Cụ thể, cuộc điều tra cho thấy không nhất thiết Anh phải nhảy vào với Mỹ vì sự tham gia của quân đội Anh không phải là phương sách cuối cùng; rằng đã không có đủ những luận cứ luật pháp để đáp ứng việc tham gia; và hơn nữa toàn bộ kế hoạch trù bị hậu chiến hoàn toàn bị bỏ ngỏ.

Cuộc điều tra này được đã lật lại hồ sơ từ suốt 13 năm qua với báo cáo cuối cùng dài hơn 2.5 triệu chữ tập trung vào cuộc tấn công của Phương Tây vào Iraq, một cuộc chiến mà Úc cũng có dự phần.

Cuộc điều tra với tên gọi là Chilcot được khởi động cách nay bảy năm nhằm xác định vai trò của Anh trong cuộc chiến Iraq.

Đồng thời cũng là để xem xét về tính pháp lý từ quyết định của cựu Thủ tướng Tony Blair trong việc tham gia với Mỹ tại cuộc chiến Iraq nằm 2003 dẫn đến sự hy sinh của 179 binh lính Anh.

Lý do chính để Mỹ cầm đầu tiến hành cuộc đổ bộ chiến tranh Iraq là vì cho rằng người đứng đầu Iraq lúc đó là Saddam Hussein có tàng trữ vũ khí hủy diệt hàng loạt nhưng cuối cùng thông tin đó làkhông thật.

Sir John Chilcot, người phụ trách cuộc điều tra đã đưa ra thông điệp mà ông gọi là một cuộc đánh giá nhất trí cao:

"Chúng tôi đã có kết luận rằng việc UK quyết định tham gia vào cuộc xâm lược Iraq trước khi xem xét những biện pháp giải giáp hòa bình là một hành động vội vã. Hành động quân sự vào thời điểm đó không phải là giải pháp cuối cùng. Chúng tôi cũng kết luận rằng những đánh giá về sự nguy hại của các vũ khí hủy diệt hàng loạt của Iraq gọi tắt là WMD đã được đưa ra mà đã không được kiểm định."

Bản báo cáo nói, chừng nào những biện pháp cấm vận còn hiệu lực thì Iraq không thể nào sản xuất được vũ khí hạt nhân.

Và chuyện cũng chưa kết thúc ở đây.

"Bất kể những cảnh báo rõ ràng thì hậu quả của cuộc xâm lược vẫn đã không được đánh giá đúng mức."

"Kế hoạch và sự chuẩn bị cho việc hậu Saddam Hussein hoàn toàn không thỏa đáng."

"Chính phủ đã không đạt được những mục tiêu đã đề ra "

Một trong những vấn đề chính của cuộc điều tra Chilcot là để lý giải quyết vấn đề pháp lý của việc Anh tham gia vào Iraq mà không có sự thông qua của Hội đồng bảo an LHQ.

Bản báo cáo đưa ra những bất cập trong quá trình tiến hành cuộc chiến và đã không có được một chứng cứ mạnh mẽ để ủng hộ.

Sir John Chilcot giải thích việc này như sau.

"Cuộc điều tra không nhằm đi diễn giải việc liệu hành động quân sự là có hợp pháp hay không."

"Việc này chỉ có thể kết luận bởi một tòa án quốc tế uy tín."

"Chúng tôi chỉ có thể kết luận rằng những hoàn cảnh mà từ đó dẫn tới quyết định tham chiến là hoàn toàn không thỏa đáng."

Báo cáo Chilcot tìm thấy sau cuộc xâm lược, thì Anh và Mỹ đã trở nên là lực lượng liên minh chiếm đóng Iraq.

Cuộc điều tra cũng cho xoáy vào mối quan hệ giữa ông cựu thủ tướng Anh Tony Blair và cựu Tổng thống Mỹ George W Bush, như Sir John cho biết.

"Ông Blair nghĩ rằng bằng việc liên kết với Mỹ thì đó là cách để có ảnh hưởng lên Tổng thống Bush."

"Ông đưa ra một tối hậu thư LHQ tới cho Iraq yêu cầu phải chấp nhận lại các chuyên gia điều tra nếu không muốn lãnh hậu quả."

"Vào ngày 28 tháng Bảy (2002), ông Blair viết thư cho ông Mr Bush rằng ông sẽ ủng hộ ông Bush bằng bất cứ giá nào."

Sir John nói cuộc điều tra cũng cho thấy hành động quân sự không phaỉ là chọn lựa cuối cùng của chính phủ trong vấn đề Iraq.

"Không nghi ngờ gì Saddam Hussein rõ ràng là một nhà độc tài bạo ngược, kẻ đã ra lệnh tấn công các nước láng giềng Iraq, đàn áp và giết hại rất nhiều người dân và đã vi phạm những quy định của Hội đồng bảo an LHQ áp đặt lên nước này."

"Thế nhưng vấn đề để tiến hành cuộc điều tra đó là liệu có đúng có cần thiết hay không khi phải xâm lược Iraq vào tháng Ba 2003, và liệu Anh có thể và nên được chuẩn bị tốt hơn cho những điều kéo theo sau đó."

"Chúng tôi đã có kết luận rằng Anh đã chọn để tham gia vào cuộc chiến xâm lược trước khi xem xét các giải pháp hòa bình cho việc giaỉ giáp đã làm cho nước Anh bị kiệt quệ."

"Hành động quân sự vào thời điểm đó đã không được sử dụng như là giải pháp cuối cùng."

Ông nói cuộc điều tra cũng xem xét các thông tin tình báo đã được chia xẻ giũa ông Blair và Ủy ban tình báo liên kết của nội các ông Blair.

"Giờ thì rõ ràng là chính sách về vấn đề Iraq đã được đưa ra dựa trên những đánh giá và thông tin tình báo sai lệch. Những thông tin này lý ra phải được kiểm chứng nhưng chúng đã bị bỏ qua."

Sir John nói cuộc điều tra cũng cho thấy chính phủ Anh nên tiênk liệu trước những sự hỗn loạn và tính bất ổn mà cuộc xâm lược có thể gây ra cho đất nước Iraq và khu vực.

"Khi tiến hành cuộc xâm lược, các chính sách mà Anh đưa ra là dựa trên một sư mặc định cho rằng cuộc chiến sẽ diễn ra như kế hoạch, US dẫn đầu và những cuộc tấn công được sự chấp thuận của UN trong một sự liên đới mà sẽ không làm ảnh hưởng đến sự an ninh của vùng đất."

"Ông  Blair nói với ban điều tra rằng biến động sau đó đã không đuợc nhìn thấy trước."

"Chúng không đồng ý với điều này. Mối nguy cơ của cuộc xung đột nội bộ tại Iraq, dẫn tới việc Iran theo đuổi những mưu lược của họ,  sự bất ổn khu vực, và hoạt động của al-Qaeda tại Iraq tất cả đã đuợc xác định rõ ràng trước cuộc xâm lược."

Và để rút ra bài học về những gì đã diễn ra, Sir John cho biết bản báo cáo có đưa ra một số kiến nghị.

"Bài học đó là tất cả những khía cạnh của bất kỳ một cuộc can thiệp nào cũng cần phải được tính toán tranh luận và kiểm chứng một cách kỹ càng nhất có thể với."

"Và một khi quyết định đã được đưa ra thì chúng cần phải được thi hành toàn diện."

"Nhưng thật buồnthay những điều này đã không được áp dụng đầy đủ trong cuộc xâm lược Iraq mà Anh có dự phần."

Ước tính có khoản 150,000 người Iraqis đã thiệt mạng và hơn một triệu người phải bỏ nhà cửa đi nơi khác trong thời gian bảy năm chiến tranh từ 2003-2009.

Và như báo cáo của Chilcot cho thấy hậu quả của nó vẫn còn nhận thấy tới tận những ngày hôm nay.