Các nhà lãnh đạo NATO đang nhóm họp tại Thổ Nhĩ Kỳ trong một hội nghị thượng đỉnh, bị lu mờ bởi yêu cầu của Tổng thống Mỹ Donald Trump, về việc giảm bớt can thiệp, trong khi châu Âu cần tăng cường lực lượng. Sau các cuộc tấn công lớn của Nga vào Ukraine và các vụ thử tên lửa từ Trung Quốc, các đồng minh châu Âu đang chịu áp lực, phải đáp ứng yêu cầu của Mỹ và tăng cường khả năng phòng thủ.
Các nhà lãnh đạo NATO đã tập trung tại thủ đô Ankara của Thổ Nhĩ Kỳ, để dự hội nghị thượng đỉnh năm 2026 của khối.
Họ đã nhanh chóng đưa ra một số thông báo quan trọng, công bố một loạt các thỏa thuận vũ khí trị giá hàng chục tỷ đô la, trong đó có thỏa thuận cho nhà sản xuất Thụy Điển Saab, cung cấp tới 10 máy bay giám sát GlobalEye mới, cho một liên minh gồm 10 quốc gia.
Tổng thư ký NATO Mark Rutte cho biết, các nước NATO cũng sẽ nhanh chóng phát triển các năng lực tinh vi.
"Chúng tôi đang xây dựng hệ thống phòng thủ, chống máy bay không người lái mạnh mẽ để phát hiện, nhận dạng và vô hiệu hóa máy bay không người lái. Đó là cách bảo vệ 1 tỷ người dân của chúng ta, trước toàn bộ các mối đe dọa từ máy bay không người lái. Và hôm nay, chúng tôi đang khởi động sáng kiến NATO Drone Edge. Thông qua sáng kiến này, các đồng minh đang đầu tư hơn 40 tỷ đô la, để tăng cường khả năng của máy bay không người lái, trong 5 năm tới”, Mark Rutte.
Ông Mark Rutte nói rằng, các dự án này là khoản đầu tư xứng đáng.
"Chúng ta không thể tiếp tục như trước đây, quá phụ thuộc vào Hoa Kỳ. Chúng ta cần một châu Âu mạnh mẽ hơn trong một NATO mạnh mẽ hơn, và chúng ta chỉ có thể đạt được điều đó, khi cùng nhau làm việc một cách liền mạch, sử dụng và tận dụng thế mạnh của nhau. Và đó là những gì chúng ta đang làm”, Mark Rutte.
Được biết Hội nghị thượng đỉnh NATO năm 2026 diễn ra, sau một năm khó khăn đối với liên minh, với những rạn nứt lộ rõ do cuộc chiến tranh Iran và sự thất vọng của Tổng thống Mỹ Donald Trump, đối với các thành viên khác.
Ông Tổng thư ký cho biết liên minh, vốn là nền tảng an ninh của phương Tây kể từ khi kết thúc Thế chiến thứ hai, hiện đang đối mặt với một sự thay đổi cần thiết, trong đó châu Âu phải chịu trách nhiệm lớn hơn về quốc phòng của chính mình, và không còn phụ thuộc quá nhiều vào Hoa Kỳ về an ninh nữa.
Ông nói rằng, bối cảnh thế giới hiện nay đòi hỏi điều đó.
"Chúng ta không thể ngây thơ về Trung Quốc, các bạn biết điều này. Và đây là lý do tại sao chúng ta có sự hợp tác chặt chẽ này, bởi vì các chiến trường ngày càng đan xen và kết nối với nhau. Những gì xảy ra ở Thái Bình Dương, có liên quan đến những gì đang xảy ra ở xuyên Đại Tây Dương. Và chúng ta cũng thấy điều đó trong cuộc chiến với Ukraine, nơi Trung Quốc, Triều Tiên và Iran, là những nhân tố chủ chốt, hỗ trợ cuộc chiến tranh xâm lược vô cớ của Nga, chống lại Ukraine”, Mark Rutte.
Tuy nhiên, nhà lãnh đạo Ukraine là Volodymyr Zelenskyy vẫn muốn dựa vào Mỹ càng nhiều càng tốt.
Ukraine đã mở rộng sản xuất vũ khí trong nước, kể từ khi Trump nhậm chức, nhưng quốc gia bị chiến tranh tàn phá này, vẫn phụ thuộc vào sự hỗ trợ của Mỹ, về hệ thống phòng không.
Ông sẽ gặp Tổng Thống Trump bên lề cuộc họp hôm nay, nơi ông dự kiến sẽ thúc đẩy việc tiếp tục nhận được sự hỗ trợ.
"Trong khi cuộc chiến này vẫn tiếp diễn, xin hãy giúp chúng tôi có thêm tên lửa phòng không. Đây là ưu tiên hàng đầu của chúng tôi hiện nay. Chúng tôi có khả năng tự làm mọi việc khác. Nhưng khi nói đến phòng không, chúng tôi cần sự quyết tâm của các đối tác. Xin hãy để sự quyết tâm và những quyết định quan trọng hơn nữa về phòng không, trở thành một trong những kết quả chính, của hội nghị thượng đỉnh NATO tại Ankara này”, Volodymyr Zelenskyy.
Thế nhưng trong khi các thành viên NATO châu Âu, phần lớn đã chấp nhận ý tưởng giảm sự phụ thuộc vào Mỹ, Tổng thống Donald Trump vẫn thể hiện sự hiện diện của mình sau khi đến Ankara.
Phát biểu với POLITICO, ông Mark Rutte lập luận rằng Trump đã đúng, khi yêu cầu NATO chi tiêu nhiều hơn và thúc đẩy họ hiện đại hóa.
Bản thân Trump nói rằng, ông đã nói chuyện với Tổng thống Nga Vladimir Putin và Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelenskyy, trước hội nghị thượng đỉnh về việc chấm dứt cuộc chiến, bắt đầu vào tháng 2 năm 2022, khi Nga xâm lược nước láng giềng.
Và ông một lần nữa, thúc đẩy ý tưởng Mỹ kiểm soát Greenland, một ý tưởng năm ngoái đã vấp phải sự chỉ trích mạnh mẽ, từ các đồng minh NATO và làm sâu sắc thêm căng thẳng trong liên minh.
"Greenland không giúp đỡ Đan Mạch. Đan Mạch không chi tiền để thực sự giúp đỡ Greenland. Nhưng nó là một phần quan trọng đối với Hoa Kỳ. Và nó bị bao vây bởi các tàu của Trung Quốc và Nga. Và điều đó sẽ không xảy ra - việc các tàu này bị bao vây sẽ không xảy ra - chính Greenland mới là đối tượng mà tôi cho là quan trọng, và vẫn tiếp tục như vậy. Nó nên được kiểm soát bởi Hoa Kỳ, chứ không phải bởi Đan Mạch. Và khi họ không hợp tác, và với tất cả số tiền chúng ta chi để giúp họ chống lại Nga, chúng ta không cần phải chi thêm tiền nữa. Chúng ta có thể rút toàn bộ binh lính của mình khỏi châu Âu”, Donald Trump.
Một vấn đề căng thẳng khác, giữa Hoa Kỳ và các thành viên NATO khác là cuộc chiến ở Iran, mà Donald Trump đã nhiều lần chỉ trích các đồng minh, vì không hỗ trợ đủ.
Trong khi nhắc lại rằng, ông không cần hoặc thậm chí không muốn sự giúp đỡ của họ, Tổng thống Hoa Kỳ nói rằng ông vẫn cảm thấy thất vọng.
"Chúng tôi giúp họ, nhưng tôi không chắc họ sẽ giúp chúng tôi. Ý đã từ chối chúng tôi, Đức đã từ chối chúng tôi, và Pháp cũng từ chối chúng tôi - và điều đó không sao cả. Nhưng, bạn biết đấy, tại sao chúng ta lại chi hàng trăm tỷ đô la, mà họ lại không giúp chúng ta? Chúng ta luôn luôn giúp đỡ họ”, Donald Trump.
Ông Trump có những lời lẽ ấm áp hơn dành cho Thổ Nhĩ Kỳ, tuyên bố rằng Hoa Kỳ sẽ dỡ bỏ các lệnh trừng phạt đối với nước này, vốn được áp đặt vào năm 2020 sau khi Ankara mua tên lửa phòng không của Nga.
Trong một cử chỉ quan trọng khác, nhà lãnh đạo Mỹ cũng bày tỏ sự sẵn lòng bán máy bay chiến đấu F-35 cho Ankara.
"Đó là một quyết định mà chúng ta sẽ đưa ra. Chúng ta có mối quan hệ rất tốt. Tôi nghĩ rằng nhiều người, tôi có thể nói với các bạn, nhiều người, kể cả những người đang ngồi ngay đây, đều nghĩ rằng, tại sao chúng ta lại không làm điều đó? Chúng ta có mối quan hệ tốt hơn với Thổ Nhĩ Kỳ, và Thổ Nhĩ Kỳ về nhiều mặt, trung thành hơn nhiều so với các quốc gia khác, mà chúng ta nghĩ sẽ trung thành. Vì vậy, chắc chắn đó là điều chúng ta sẽ xem xét. Đó là một kế hoạch tuyệt vời. Đó là kế hoạch tốt nhất, hiện tại là kế hoạch tốt nhất cho đến nay. Và chắc chắn, đó là điều chúng ta sẽ xem xét”, Donald Trump.
Thông báo này đã bị Israel phản đối, quốc gia này đã trải qua căng thẳng kéo dài với Thổ Nhĩ Kỳ, về các vấn đề bao gồm Gaza và Syria hậu Assad.
Chỉ vài ngày trước hội nghị thượng đỉnh NATO vào ngày 3 tháng 7, Ngoại trưởng Thổ Nhĩ Kỳ là Hakan Fidan, đã kêu gọi trừng phạt quốc tế đối với Israel và mô tả quốc gia này, là một "gánh nặng không thể chịu đựng được".
Còn Thủ tướng Israel là Benjamin Netanyahu đã nói với Fox News rằng, quyết định bán máy bay F-35 cho Thổ Nhĩ Kỳ, sẽ làm gián đoạn ưu thế quân sự của Israel.
"Tôi không nghĩ, họ nên được cấp F-35 hoặc động cơ cho máy bay chiến đấu của họ, bởi vì điều đó sẽ phá vỡ cán cân quyền lực ở Trung Đông, vốn cuối cùng được bảo đảm bởi ưu thế trên không của Israel”, Benjamin Netanyahu.
Chúng tôi cũng có mặt trên YouTube
Đồng hành cùng chúng tôi tại SBS Vietnamese Facebook và cập nhật tin tức ở sbs.com.au/vietnamese
Nghe SBS Tiếng Việt trên ứng dụng miễn phí SBS Audio, tải về từ App Store hay Google Play
