Áp lực chi phí sinh hoạt đè nặng và giá năng lượng không ngừng leo thang đã khiến việc tìm kiếm các giải pháp cắt giảm chi tiêu hộ gia đình trở thành ưu tiên hàng đầu của người dân Úc.
Trong bối cảnh đó, các chương trình hỗ trợ từ chính phủ liên bang, tiểu bang và vùng lãnh thổ đang mở ra cơ hội để người dân tiếp cận công nghệ xanh với chi phí ban đầu thấp hơn đáng kể.
Tuy nhiên, việc tiếp cận các nguồn lực này không giống nhau ở mọi nơi. Một thực tế quan trọng mà người tiêu dùng cần lưu ý là: "Các khoản hoàn tiền và ưu đãi này của chính phủ có thể giúp cắt giảm chi phí — nhưng những gì bạn có thể tiếp cận còn tùy thuộc vào nơi bạn sinh sống."
Bức tranh tổng thể về năng lượng tái tạo hộ gia đình
Từ năm 2011, Chính phủ liên bang đã đặt nền móng cho quá trình chuyển đổi năng lượng tại gia với Đề án Năng lượng tái tạo quy mô nhỏ. Đây là một khung chính sách bền vững, cung cấp giá lắp đặt ưu đãi cho một loạt các thiết bị từ hệ thống điện mặt trời, pin mặt trời cho đến máy nước nóng năng lượng mặt trời, tuabin gió và bơm nhiệt nguồn không khí.
Điểm hấp dẫn nhất của hệ thống này không chỉ dừng lại ở việc tiết kiệm hóa đơn điện. Các hộ gia đình lắp đặt hệ thống điện mặt trời còn có khả năng trở thành những "nhà cung cấp năng lượng" nhỏ lẻ. Theo quy định hiện hành, "Các hộ gia đình lắp đặt hệ thống điện mặt trời có thể bán lượng điện dư thừa tạo ra từ hệ thống cho lưới điện."
Cơ chế này được vận hành thông qua biểu giá mua điện mặt trời (feed-in tariff). Đây là khoản thanh toán trực tiếp từ các nhà bán lẻ năng lượng cho người dùng đối với lượng điện bổ sung mà họ đóng góp vào mạng lưới quốc gia. Hiện tại, chương trình này đang được triển khai rộng rãi tại các tiểu bang trọng điểm bao gồm New South Wales (NSW), Queensland, Nam Úc và Victoria.
Bước đột phá từ các chương trình lưu trữ năng lượng
Một trong những rào cản lớn nhất đối với việc tự chủ năng lượng trước đây là chi phí đắt đỏ của pin lưu trữ. Để giải quyết vấn đề này, "Chính phủ liên bang cũng đã triển khai chương trình Pin gia đình giá rẻ hơn vào năm ngoái, cho phép các hộ gia đình và doanh nghiệp lắp đặt các loại pin quy mô nhỏ đủ điều kiện với mức giảm giá 30%." Bước đi này được kỳ vọng sẽ làm thay đổi thói quen sử dụng điện, cho phép người dân tích trữ năng lượng vào ban ngày để sử dụng cho các khung giờ cao điểm ban đêm.
Đối với những người sống tại các khu đô thị đông đúc, nơi diện tích áp mái bị hạn chế, Chính phủ liên bang cũng đã giới thiệu Chương trình Ngân hàng điện mặt trời cộng đồng. Đây là giải pháp dành riêng cho các tòa nhà chung cư, giúp cư dân tại đây không bị bỏ lại phía sau trong cuộc đua năng lượng sạch. Hiện nay, các tiểu bang như NSW, Tây Úc, Victoria, ACT, Vùng lãnh thổ phía Bắc và Nam Úc đã chính thức ký kết hợp tác với liên bang để hiện thực hóa mô hình này.
Những đặc quyền riêng biệt theo từng khu vực
Mỗi tiểu bang tại Úc lại có những chính sách bổ trợ riêng, tạo nên một "ma trận" ưu đãi đa dạng:
New South Wales: Bên cạnh các gói hỗ trợ của liên bang, chính quyền tiểu bang đã thúc đẩy Sáng kiến Nhà máy điện ảo. Chương trình này khuyến khích cư dân kết nối pin lưu trữ của họ vào một mạng lưới chung để hỗ trợ ổn định lưới điện tiểu bang. "Số tiền thanh toán trả trước sẽ được xác định bởi dung lượng sử dụng được của pin, trong đó pin lớn hơn sẽ nhận được ưu đãi lớn hơn."
Vùng lãnh thổ Thủ đô (ACT): Thủ đô Canberra tiếp tục khẳng định vị thế dẫn đầu về bền vững với Chương trình Hỗ trợ năng lượng gia đình. Tại đây, một số chủ sở hữu nhà có thể tiếp cận các khoản vay không lãi suất để lắp đặt điện mặt trời. Đặc biệt, "một số khác có thể đủ điều kiện nhận khoản hoàn tiền 50% tổng chi phí cung cấp và lắp đặt điện mặt trời áp mái, lên đến 2.500 đô la."
Queensland: Cuối năm ngoái, tiểu bang này đã ra mắt chương trình Điện mặt trời siêu cấp cho người thuê nhà. Đây là một chính sách nhân văn nhằm giải quyết xung đột lợi ích giữa chủ nhà và người thuê. Theo đó, các chủ nhà đủ điều kiện sẽ nhận được khoản hoàn tiền lên đến 3.500 đô la khi lắp đặt hệ thống điện mặt trời cho bất động sản cho thuê của mình.
Victoria: Chương trình Nhà ở năng lượng mặt trời Victoria vẫn là một trong những cột trụ hỗ trợ mạnh mẽ nhất với mức hoàn tiền lên đến 1.400 đô la. Đáng chú ý, chính sách này còn mở rộng cho cả các chủ sở hữu nhà cho thuê (tối đa hai bất động sản mỗi năm tài chính) nếu tổng thu nhập của người thuê nhà dưới ngưỡng 210.000 đô la/năm. Tại các khu vực phía Bắc Melbourne như Coburg hay Brunswick, cư dân còn có thể nhận thêm hỗ trợ từ hội đồng Merri-Bek với mức lên đến 3.000 đô la.
Tây Úc và Nam Úc: Trong khi Adelaide tập trung vào những nhóm đối tượng yếu thế và cư dân cộng đồng với mức hoàn tiền từ 1.000 đến 5.000 đô la, thì Tây Úc lại đưa ra con số ấn tượng từ 5.000 đến 7.500 đô la cho các hộ gia đình đăng ký lắp đặt pin dung lượng 10KWh.
Thị trường xe điện: Giai đoạn chuyển giao đầy thách thức
Trái ngược với sự bùng nổ của các ưu đãi điện mặt trời, thị trường xe điện (EV) đang bước vào một giai đoạn điều chỉnh mang tính chiến lược và có phần khắt khe hơn. "Sự hỗ trợ của liên bang cho việc mua xe điện là có hạn." Mặc dù các phương tiện phát thải thấp vẫn được miễn thuế lợi ích ngoài lương (fringe benefits tax), nhưng một cột mốc quan trọng đã bị bỏ lỡ khi "việc miễn thuế cho các phương tiện điện hybrid cắm điện (PHEV) đã kết thúc vào tháng 4 năm 2025."
Hiện tại, tương lai của các ưu đãi xe điện vẫn còn là một dấu hỏi lớn khi Chính phủ đang xem xét lại toàn bộ đề án, bao gồm cả việc cân nhắc áp dụng khoản phí người dùng đường bộ quốc gia dựa trên khoảng cách di chuyển. Tại các tiểu bang lớn như Queensland, NSW và Victoria, các chương trình hoàn tiền mua xe điện trực tiếp đã chính thức khép lại từ năm 2024.
Tuy nhiên, tại Vùng lãnh thổ Thủ đô (ACT), cánh cửa vẫn mở ra thông qua Đề án Hộ gia đình bền vững. Cư dân có thể vay từ 2.000 đến 15.000 đô la với lãi suất ưu đãi 3% để mua xe hoặc lắp đặt trạm sạc. Dù thị trường xe cũ đang ở mức giá cao, nhưng "đề án này cũng cho phép tài xế sử dụng khoản vay để đặt cọc mua xe điện." Đối với các doanh nghiệp, ACT cũng hỗ trợ tới 50% chi phí lắp đặt bộ sạc tại cơ sở, tối đa 3.000 đô la.
Tầm nhìn cho người tiêu dùng
Sự thay đổi liên tục trong các chính sách ưu đãi đòi hỏi người dân phải cực kỳ nhạy bén với thông tin. Một đính chính quan trọng từ các nhà hoạch định chính sách cần được lưu ý là gì?
"Chính phủ liên bang đã chấm dứt việc miễn thuế lợi ích ngoài lương đối với xe điện hybrid cắm điện", trong khi các dòng xe thuần điện vẫn giữ được một số quyền lợi nhất định.
Cuộc cách mạng năng lượng tại Úc đang chuyển dịch từ giai đoạn hỗ trợ đại trà sang giai đoạn hỗ trợ có mục tiêu và tối ưu hóa hiệu quả sử dụng. Việc tận dụng tối đa các khoản hoàn tiền hiện có không chỉ là bài toán kinh tế cá nhân, mà còn là sự đóng góp thiết thực vào mục tiêu giảm phát thải quốc gia.
READ MORE
SBS Việt ngữ
Đồng hành cùng chúng tôi tại SBS Vietnamese Facebook và cập nhật tin tức ở sbs.com.au/vietnamese
Chúng tôi cũng có mặt trên YouTube
Nghe SBS Tiếng Việt trên ứng dụng miễn phí SBS Audio, tải về từ App Store hay Google Play
