Các công nhân xây dựng mái vòm khổng lồ, trên lò nguyên tử bị hư hại Chernobyl ở Ukrain cho biết, họ đã đóng lại một vết thương về tai nạn nguyên tử đã 30 năm.
Nhà máy điện nguyên tử nầy là trung tâm của tai nạn nguyên tử tệ hại nhất thế giới, diễn ra hồi năm 1986.
Thế nhưng chính phủ Ukrain hiện hứa hẹn, sẽ xây dựng một kiến trúc mới che chắn trị giá 2 tỷ đô la, nhằm giữ an toàn cho các tia phóng xạ trong thế kỷ tới.
Công trình được ca ngợi là một kiến trúc tuyệt tác và là một một dự án có thể chuyển dịch, chưa từng được xây dựng.
Đám đông tại buổi lễ chính thức ở Chernobyl vỗ tay khen ngợi.
Có hơn 40 quốc gia và 10 ngàn công nhân tham gia trong việc xây dựng mái vòm che chắn cho lò nguyên tử Chernobyl, nay đi vào giai đoạn kết thúc bên trên nhà máy nguyên tử có số phận hẩm hiu.
Tổng thống Ukrain, ông Petro Poroshenko khó ngăn được cảm xúc.
"Hôm nay, tổ hợp xây dựng bảo đảm việc xử dụng nguyên tử an toàn cả trăm năm nữa, nhiều người nghi ngờ và không tin vào chuyện nầy, tuy nhiên xin chúc mừng, vâng chúng tôi đã làm được điều đó".
Người đứng đầu Quỹ Che Chắn Chernobyl, cựu Giám Sát Viên Vũ khí của Liên hiệp quốc là ông Hans Blix người Thụy điển, cho đám đông biết về những đau thương và tổn thất vẫn tồn tại, 30 năm sau khi tai nạn xảy ra.
Ông cho rằng tình trạng hàn gắn vết thương nầy đã diễn ra trong một thời gian lâu dài.
"Hai nửa vòng cung khổng lồ được cho tiến lại gần nhau và trượt vào vị trí bên trên lò phản ứng lịch sử, như là khép lại một vết thương nguyên tử, vốn liên quan đến tất cả chúng ta".
"Xin cho tôi bày tỏ sự thán phục và cảm ơn đến Novarka và các công ty lớn khác, hàng trăm kỷ sư và các nhà quản lý, hàng ngàn công nhân Ukrain và ngoại quốc, vốn đã vẽ kiểu và thiết lập kiến trúc độc đáo nầy, ở đàng sau lưng tôi". Người đứng đầu Quỹ Che Chắn Chernobyl, cựu Giám Sát Viên Vũ khí của Liên hiệp quốc là ông Hans Blix nói.
Vào ngày 26 tháng 4 năm 1986, một cuộc thử nghiệm bị thất bại tại lò phản ứng nguyên tử thời Liên Xô, đã phóng những đám mây đầy phóng xạ lan rộng lên nhiều vùng rộng lớn của Âu châu.
Nó khiến cho hơn 50 ngàn người phải di tản khỏi khu vực và khiến một số không rõ công nhân bị trúng độc, khi họ tìm cách dọn dẹp nơi nầy.
Thảm hoạ nguyên tử Chernobyl xảy rakhi nhà máy điện nguyên tử Chernobyl ở Pripyat, Ukrain, khi ấy còn là một phần của Liên bang Xô viết bị nổ.
Đây được coi là vụ tai nạn hạt nhân trầm trọng nhất, trong lịch sử năng lượng nguyên tử.
Do không có tường chắn, đám mây bụi phóng xạ tung lên từ nhà máy lan rộng ra nhiều vùng phía tây Liên bang Xô viết, Đông và Tây Âu, Scandinavia, Anh quốc, và đông Hoa Kỳ.
Nhiều vùng rộng lớn thuộc Ukrain, Belarus và Nga bị ô nhiễm nghiêm trọng, dẫn tới việc phải di tản và tái định cư cho hơn 336.000 người.
Khoảng 60% đám mây phóng xạ đã rơi xuống Belarus.
Theo bản báo cáo năm 2006, một nửa lượng phóng xạ đã rơi xuống bên ngoài lãnh thổ ba nước cộng hoà Xô viết.
Thảm hoạ này phát ra lượng phóng xạ lớn gấp bốn trăm lần so với quả bom nguyên tử được ném xuống Hiroshima.
Vụ tai nạn làm dấy lên những lo ngại về sự an toàn trong ngành kỷ nghệ năng lượng hạt nhân Xô viết, làm đình trệ sự phát triển của ngành này trong nhiều năm, đồng thời buộc chính phủ Xô viết phải công bố một số thông tin.
"Sự thay đổi đáng kể nhất theo ý kiến của chúng tôi là kiến trúc có tên là New Safe Confinement, khi hoàn toàn vận hành sẽ bảo vệ môi trường và con người và sẽ cho phép nhà cầm quyền Ukrain có những hoạt động khác, mà nếu không sự bảo vệ nầy, quí vị sẽ không thể làm được việc gì với mức độ nguy hiểm hiện tại". Nhân viên về an toàn nguyên tử của Ngân hàng Tái thiết, ông Vince Novak nói.
Các quốc gia như Nga, Ukrain, Belarus, ngày nay là các quốc gia độc lập, đã phải chịu chi phí cho nhiều chiến dịch khử độc và chăm sóc sức khoẻ cho những người bị ảnh hưởng từ vụ Chernobyl.
Rất khó để kiểm kê chính xác số người đã thiệt mạng trong tai nạn này, bởi vì sự che đậy thông tin thời Xô viết gây khó khăn cho việc truy ra những nạn nhân.
Danh sách này không đầy đủ, và chính quyền Xô viết sau đó đã cấm các bác sĩ được ghi chữ "phóng xạ" trong giấy chứng tử.
Tuy nhiên, đa số những căn bệnh nguy hiểm về lâu dài có thể dự đoán trước như ung thư, trên thực tế vẫn chưa xảy ra, và sẽ rất khó để gắn nó có nguyên nhân trực tiếp với vụ tai nạn.
Những ước tính và những con số đưa ra khác nhau rất xa. Một bản báo cáo năm 2005 do Hội nghị Chernobyl, dưới quyền lãnh đạo của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) và Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), đưa ra cho rằng có 56 người chết ngay lập tức; 47 công nhân và 9 trẻ em bị ung thư tuyến giáp, và ước tính rằng có khoảng 9.000 người, trong số gần 6.6 triệu, cuối cùng sẽ chết vì một loại bệnh ung thư nào đó.
Riêng tổ chức GreenPeace ước tính, tổng số người chết là 93.000, nhưng đã ghi trong bản báo cáo của họ rằng, những con số được đưa ra gần đây nhất cho thấy rằng, chỉ riêng ở Belarus, Nga và Ukrain,tai nạn có thể đã dẫn tới cái chết thêm của khoảng 200.000 người, trong giai đoạn từ 1990 đến 2004.
Nhà máy điện hạt nhân Chernobyl vẫn tiếp tục sản xuất điện thêm 14 năm sau thảm hoạ và chỉ đóng cửa hoàn toàn vào năm 2000 do áp lực của quốc tế.
Một vùng cách ly có bán kính 30 kiểu mẫu, được thiết lập quanh Chernobyl và đây là một trong những điểm nhiễm phóng xạ đậm đặc nhất, trên hành tinh hiện nay.
Trong khi đó, Chủ tịch của Ngân hàng Tái Thiết và Phát triển Âu châu, ông Suma Chakrabati nói rằng việc xây dựng là một tuyên ngôn của Ukrain về tình liên đới của thế giới, đối với vấn đề an toàn nguyên tử của nước nầy.
"Thưa quí vị, có hơn 40 chính phủ đã đóng góp và Quỹ Che Chắn cho Chernobyl. Ngân hàng Tái Thiết và Phát triển Âu châu đã đồng thanh chấp thuận ngân khoản 750 triệu đồng euro cho các kế hoạch cuả Chernobyl, trích từ tiền lời của ngân hàng".
Một nhân viên về an toàn nguyên tử của Ngân hàng Tái thiết là ông Vince Novak cho biết, dự án là chưa từng có trong lịch sử về kế hoạch và xây dựng.
"Đó là một trong các dự án quan trọng nhất đã từng thực hiện tại Ukrain và không chỉ có Ukrain, mà trên khắp Âu châu cũng như nhiều nơi khác trên thế giới".
"Tôi vẫn còn nhớ tai nạn hồi năm 1986, việc sửa chữa là một thành tựu kỷ thuật lớn lao".
"Sự thay đổi đáng kể nhất theo ý kiến của chúng tôi là kiến trúc có tên là New Safe Confinement, khi hoàn toàn vận hành sẽ bảo vệ môi trường và con người và sẽ cho phép nhà cầm quyền Ukrain có những hoạt động khác, mà nếu không sự bảo vệ nầy, quí vị sẽ không thể làm được việc gì với mức độ nguy hiểm hiện tại". Nhân viên về an toàn nguyên tử của Ngân hàng Tái thiết, ông Vince Novak nói.
Được biết chiếc vòm mới được hoạch định trong hơn 6 năm, sẽ thay thế cho chiếc quan tài bằng bê tông được đổ vội vàng trên địa điểm nầy trước đó, nhằm kềm chế mức độ tai hại do phóng xạ gây ra.
