Diễn đàn lớn nhất của Liên Hiệp Quốc từng chứng kiến đủ mọi chuyện, từ những lời đe dọa, những màn trình diễn đầy kịch tính, các cuộc bỏ ra khỏi hội trường để phản đối, cho đến những thời khắc hiếm hoi thể hiện sự đoàn kết của cộng đồng quốc tế.
Lời đe dọa mới nhất của ông Trump đối với Iran, nối tiếp một danh sách dài những khoảnh khắc đầy kịch tính, tại Đại hội đồng Liên Hiệp Quốc. Trong số đó có những cuộc bỏ ra khỏi hội trường, chuyện đập giày xuống bàn và cả những lời đe dọa, nhắm vào các quốc gia khác.
Các bài diễn văn tại Đại hội đồng Liên Hiệp Quốc, UNGA, thường theo một khuôn mẫu quen thuộc, đó là cảnh báo về những cuộc xung đột trên thế giới, kêu gọi hợp tác quốc tế, đồng thời cổ võ hòa bình và nhân quyền.
Thế nhưng, diễn đàn ngoại giao hàng đầu thế giới tại thành phố New York, cũng từng chứng kiến không ít khoảnh khắc khác thường.
Hôm thứ Ba, Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump lại ghi thêm một chương vào lịch sử đó, khi trong bài diễn văn trước Đại hội đồng, ông công khai đề cập đến việc liệu Hoa Kỳ có nên “tiêu diệt” Iran hay không, một quốc gia vốn cũng là thành viên Liên Hiệp Quốc.
Những lời tuyên bố của ông Trump gây sửng sốt, nhưng không phải là chưa từng có tiền lệ.
Trong suốt 80 năm lịch sử Liên Hiệp Quốc, hội trường Đại hội đồng từng chứng kiến chuyện một lãnh tụ Liên Xô được cho là đã dùng giày đập xuống bàn, một Thủ tướng giơ cao hình vẽ một quả bom, và các nguyên thủ quốc gia công khai đe dọa đối thủ. Nhưng nơi đây cũng từng chứng kiến những thời khắc thể hiện tinh thần đoàn kết của thế giới.
Đầu tiên là chuyện Gaddafi xé Hiến chương Liên Hiệp Quốc.
Vốn nổi tiếng với những màn xuất hiện đầy kịch tính, cựu lãnh tụ Libya Muammar Gaddafi đã xé một bản Hiến chương Liên Hiệp Quốc, trong bài diễn văn gay gắt vào năm 2009.
Phát biểu gần 100 phút, lâu hơn rất nhiều so với thời gian 15 phút được dành cho mỗi diễn giả, ông Gaddafi gọi Hội đồng Bảo an Liên Hiệp Quốc là một “cơ quan khủng bố”, đòi hàng ngàn tỷ đô-la bồi thường cho chủ nghĩa thực dân tại Phi Châu, đồng thời đặt câu hỏi ai là người đã ám sát cựu Tổng thống Hoa Kỳ John F Kennedy.
Vài tuần trước đó, ông Gaddafi còn đệ trình một đề nghị lên Liên Hiệp Quốc, yêu cầu chia lãnh thổ Thụy Sĩ cho Đức, Pháp và Ý, sau khi con trai ông bị bắt tại Geneva, vì bị cáo buộc hành hung một người giúp việc.
Đến chuyện Khrushchev đập giày xuống bàn, có thật hay không?
Cho đến ngày nay vẫn còn tranh luận liệu một trong những biến cố nổi tiếng nhất trong lịch sử Đại hội đồng Liên Hiệp Quốc có thực sự xảy ra hay không.
Năm 1960, lãnh tụ Liên Xô Nikita Khrushchev được cho là đã nổi giận, trong lúc đại biểu Philippines là Lorenzo Sumulong phát biểu.
Ông Sumulong cáo buộc Liên Xô áp dụng tiêu chuẩn kép, khi một mặt lên án chủ nghĩa thực dân Tây phương, nhưng mặt khác lại tước đoạt nhân quyền tại Đông Âu.
Theo câu chuyện được truyền lại, ông Khrushchev tháo chiếc giày bên phải, đứng dậy rồi giận dữ đập chiếc giày xuống bàn.
Không khí sôi động sau đó, khiến cả hội trường trở nên hỗn loạn.
Chủ tịch Đại hội đồng lúc ấy là Frederick Boland, thậm chí vô tình làm gãy chiếc búa chủ tọa, trong lúc cố gắng vãn hồi trật tự.
Tuy nhiên, không có đoạn phim hay hình ảnh nào cho thấy, ông Khrushchev thực sự dùng giày đập xuống bàn. Một bức ảnh nổi tiếng về sự việc, sau đó cũng được xác định là đã bị sửa đổi.
Đến nay vẫn tồn tại nhiều lời kể trái ngược nhau. Có người cho rằng, ông Khrushchev chỉ tháo giày và đặt lên bàn vì chiếc giày quá chật.
Sau đó là bài diễn văn “khẩu súng và cành ô-liu” của Arafat.
Năm 1974, Yasser Arafat, khi đó là lãnh tụ Tổ chức Giải phóng Palestine, đã đọc bài diễn văn lịch sử về khẩu súng và cành ô-liu, trước Đại hội đồng Liên Hiệp Quốc.
Đội chiếc khăn keffiyeh đặc trưng và mang theo một bao súng không, ông Arafat nói về quyền tự quyết của người Palestine và viễn ảnh của ông về một quốc gia dân chủ duy nhất, nơi người Do Thái và người Hồi giáo có thể chung sống bình đẳng.
Ông đưa ra lời tuyên bố sau này trở nên nổi tiếng.
“Hôm nay tôi đến đây, mang theo một cành ô-liu và khẩu súng của một chiến sĩ tự do. Xin đừng để cành ô-liu rơi khỏi tay tôi", Yasser Arafat.
Sau đó là sự xuất hiện lịch sử của Nelson Mandela.
Năm 1994, nhà lãnh đạo chống chế độ kỳ thị chủng tộc Nelson Mandela, phát biểu trước Đại hội đồng trong tư cách vị tổng thống đầu tiên của Nam Phi, được bầu lên qua một cuộc tuyển cử dân chủ, đánh dấu sự xuất hiện của một quốc gia dân chủ và không còn phân biệt chủng tộc.
Qua nhiều thập niên tranh đấu, ông Mandela góp phần chấm dứt chế độ apartheid, hệ thống kỳ thị chủng tộc và quyền lực tối thượng của người da trắng, được thi hành chính thức tại Nam Phi, từ năm 1948 đến năm 1994.
Trong 27 năm bị cầm tù, ông trở thành biểu tượng của cuộc tranh đấu chống apartheid.
Trong bài diễn văn, ông cảm tạ cộng đồng quốc tế vì đã gây áp lực lên Nam Phi, qua sự cô lập ngoại giao và các biện pháp chế tài, góp phần đưa chế độ apartheid đến hồi kết.
Ông nói.
“Hàng triệu người trên khắp địa cầu, đang đứng chờ trước ngưỡng cửa hy vọng và trông đợi tổ chức này đem lại cho họ hòa bình, đem lại cho họ sự sống, đem lại cho họ một cuộc đời đáng sống. Chúng tôi cầu mong rằng một nước Nam Phi mới, mà quí vị đã góp phần hình thành và đã nồng nhiệt, đón nhận vào cộng đồng các quốc gia, sẽ vì quyền lợi của chính mình cũng như quyền lợi rộng lớn hơn, đóng góp phần của mình, dù nhỏ bé đến đâu, để những niềm hy vọng ấy trở thành sự thật", Nelson Mandela.
Đến chuyện Trump đe dọa Bắc Hàn.
Ông Donald Trump từng nhiều lần tạo ra những khoảnh khắc gây xôn xao tại Đại hội đồng, từ việc chỉ trích các quốc gia khác cho đến đặt câu hỏi về chính vai trò của Liên Hiệp Quốc.
Trong bài diễn văn đầu tiên vào năm 2017, ông Trump cảnh báo Hoa Kỳ sẽ “hoàn toàn tiêu diệt” Bắc Hàn, nếu nước này đe dọa Hoa Kỳ, đồng thời gọi lãnh tụ Kim Jong-un là “người hỏa tiễn”.
Năm 2018, hội trường bật cười khi ông Trump tuyên bố chính phủ của ông, đã đạt được “nhiều thành quả hơn gần như bất cứ chính phủ nào trong lịch sử đất nước chúng tôi". Trước phản ứng đó, ông đáp.
“Tôi không ngờ lại nhận được phản ứng như vậy, nhưng cũng không sao", Donald Trump.
Trong những lần khác, ông từng nói với các quốc gia Âu Châu rằng họ đang “đi xuống địa ngục”, gọi biến đổi khí hậu là một “trò lừa đảo”, đồng thời đặt câu hỏi về công dụng của Liên Hiệp Quốc.
Năm rồi, ông nói.
“Đây là hai thứ tôi nhận được từ Liên Hiệp Quốc, một chiếc thang cuốn hư và một máy nhắc chữ cũng hư", Donald Trump.
Một sự kiện đặc biệt khác là em bé của Jacinda Ardern tại Liên Hiệp Quốc,
Năm 2018, Thủ tướng New Zealand lúc bấy giờ là Jacinda Ardern đã làm nên lịch sử, khi đưa cô con gái Neve, mới ba tháng tuổi, vào hội trường Đại hội đồng Liên Hiệp Quốc.
Bà Ardern được chụp hình, đang bồng và ru con trong hội trường chính, bên cạnh người bạn đời Clarke Gayford, trong phiên họp toàn thể mang tên’ Hội nghị Thượng đỉnh Hòa bình Nelson Mandel’a, nơi bà cũng có bài phát biểu.
Liên Hiệp Quốc thậm chí, còn cấp cho bé Neve một thẻ ngoại giao và thẻ an ninh mang tính tượng trưng, chính thức ghi chức danh là “Đệ nhất Em bé New Zealand”.
Sau đó là quả bom hoạt họa của Netanyahu.
Năm 2012, Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu sử dụng một hình vẽ quả bom, để nhấn mạnh điều ông cho là, mối đe dọa từ chương trình nguyên tử của Iran.
Ông vẽ một đường màu đỏ gần đỉnh quả bom để minh họa rằng, Iran đang tiến gần đến khả năng chế tạo võ khí nguyên tử, đồng thời kêu gọi cộng đồng quốc tế thiết lập một “lằn ranh đỏ”, mà Iran không được phép vượt qua, trước khi có hành động đáp trả.
Trong bài diễn văn năm 2024, ông Netanyahu giơ cao hai tấm bảng với hàng chữ “phước lành” và “lời nguyền”, tượng trưng cho hai viễn ảnh khác nhau của tương lai: một bên là hòa bình tại Trung Đông, bên kia là một cuộc xung đột do Iran dẫn đầu.
Năm 2025, Israel và Hoa Kỳ phối hợp tấn công các cơ sở nguyên tử của Iran, trước khi một cuộc chiến rộng lớn hơn, bùng phát vào tháng Hai năm nay.
Năm ngoái, hàng chục đại biểu Liên Hiệp Quốc đã đồng loạt rời khỏi hội trường, trong lúc ông Netanyahu phát biểu, để phản đối cách Israel tiến hành cuộc chiến tại Gaza.
Kế tiếp Chávez gọi Bush là “ma quỷ”.
Cựu lãnh tụ Venezuela Hugo Chávez từng gây tiếng vang lớn, khi gọi Tổng thống Hoa Kỳ lúc bấy giờ, George W Bush, là “ma quỷ” vào năm 2006.
Ông dùng bài diễn văn, để chỉ trích chánh sách ngoại giao của Hoa Kỳ và cảnh báo rằng, chánh sách này là một mối đe dọa đối với hòa bình thế giới.
Phát biểu bằng tiếng Tây Ban Nha, ông nói.
“Hôm qua, ma quỷ đã đến đây, ngay tại chỗ này, và đến hôm nay nơi đây vẫn còn mùi diêm sinh", Hugo Chávez.
Câu nói gây ra nhiều phản ứng khác nhau trong hội trường, từ tiếng cười, những tiếng sửng sốt cho đến những ánh mắt nhìn nhau đầy ngạc nhiên.
Ông Bush lúc đó không có mặt trong hội trường, nhưng các giới chức Hoa Kỳ thuộc cả hai đảng, đều lên án lời tuyên bố của Chávez.
Ông Chávez qua đời vì bệnh ung thư vào năm 2013. Người kế nhiệm do ông lựa chọn, Nicolás Maduro, bị lực lượng Hoa Kỳ bắt, trong một cuộc đột kích tại thủ đô Caracas hồi tháng Giêng, sau đó được đưa sang Hoa Kỳ và đang chờ xét xử về cáo buộc “khủng bố ma túy”.
Một điểm đặc biệt khác là khoảnh khắc đoàn kết quanh Thỏa ước Khí hậu Paris.
Không phải mọi khoảnh khắc đáng nhớ tại Liên Hiệp Quốc, đều liên quan đến tranh cãi hay đối đầu.
Mặc dù được thương thuyết tại Hội nghị Liên Hiệp Quốc về Biến đổi Khí hậu, thay vì tại Đại hội đồng, Thỏa ước Paris, được 195 quốc gia ký kết, nhằm hạn chế tác động của biến đổi khí hậu, bằng cách cắt giảm khí gây hiệu ứng nhà kính, đã tạo nên một trong những biểu hiện mạnh mẽ nhất, về sự đoàn kết quốc tế trong nhiều thập niên.
Năm 2016, các nhà lãnh đạo thế giới tụ họp tại Liên Hiệp Quốc, để ký kết thỏa ước lịch sử này. Các đại biểu đã vỗ tay vang dội, ôm lấy nhau, và có người rơi nước mắt.
Tổng Thư ký Liên Hiệp Quốc lúc bấy giờ, ông Ban Ki-moon nói.
“Hôm nay là một ngày lịch sử. Đây là con số quốc gia lớn nhất từ trước đến nay, cùng ký kết một thỏa ước quốc tế trong một ngày", Ban Ki-moon.
Đồng hành cùng chúng tôi tại SBS Vietnamese Facebook và cập nhật tin tức ở sbs.com.au/vietnamese
Chúng tôi cũng có mặt trên YouTube
Nghe SBS Tiếng Việt trên ứng dụng miễn phí SBS Audio, tải về từ App Store hay Google Play
