Sau 25 năm, các tài liệu mật của Nội các Úc vừa được công bố cho thấy mối lo ngại về sự trỗi dậy của các nhóm thánh chiến cực đoan bắt nguồn từ Trung Đông, hoạt động ở Đông Nam Á trong thập niên 1990.
Vào ngày đầu tiên của năm 2016, sau 25 năm lưu trữ các tài liệu mật, nay Cơ quan Lưu trữ Quốc gia Úc đã công bố các hồ sơ mật của Nội các Úc từ năm 1990 - 1991.
Dấu ấn quan trọng nhất trên chính trường Úc, phải kể đến chiến thắng của Đảng Lao động trong cuộc bầu cử năm 1990. Lao động chính thức lập kỷ lục vô tiền khoáng hậu với nhiệm kỳ thứ tư liên tiếp nắm giữ chính quyền Úc. Đảng Lao động tiếp tục cải cách kinh tế và thể chiến liên bang mới.
"Tôi rất biết ơn Paul Keating vì nếu ông ấy không đẩy tôi ra khỏi vị trí đó thì đời tôi đã chẳng bao giờ có cơ hội kết hôn được với người phụ nữ của đời mình,” Cựu Thủ tướng Úc Bob Hawke
Thủ tướng lúc bấy giờ, ông Bob Hawke khẳng định, ông muốn bãi bỏ chế độ chính quyền tiểu bang và vùng lãnh thổ để thay bằng một chính phủ tập trung, nhằm đơn giản hóa các hoạt động chính trị.
“Tôi đã tranh luận rằng nên xóa bỏ cơ chế chính trị ở các tiểu bang và thay bằng một chính phủ tập quyền và được hỗ trợ bởi các chính quyền địa phương.”
“Mọi người có tin được điều này không? Các chính trị gia của lưỡng đảng đều không thích thú gì chuyện đó bởi họ yêu những cái ghế đại diện cho các khu vực trên toàn quốc hơn, họ đâu có muốn mất đi những vị trí thoải mái như thế,” ông Bob Hawke nói.
Trong khi đó, tỷ lệ thật nghiệp tại Úc năm 1991 đã tăng lên 11% và lãi suất cao. Tổng trưởng ngân khố giai đoạn đó, ông Paul Keating khẳng định, thời kỳ đó là lúc vô cùng khó khăn đối với cá nhân ông và kinh tế Úc.
“Các chỉ số đều cho thấy nước Úc đã rơi vào khủng hoảng. Điều quan trọng nhất đó là chúng ta phải nhận thức rằng đây là cuộc khủng hoảng không thể nào trách được,” ông Keating nói.
Nền kinh rơi vào khủng hoảng chưa phải là thứ tồi tệ duy nhất đối với Úc trong thập niên 1990. Là một trong những đồng minh của Phương Tây, Úc tham chiến ở Vùng Vịnh trong cuộc chiến Iraq. Đây cũng là dấu ấn đầu tiên cho sự hội nhập vào hoạt động an ninh quốc tế của Úc.
Tuy nhiên, một lần nữa người ta lại chứng kiến các cuộc biểu tình lớn như đã từng xảy ra trong thời chiến tranh Việt Nam.
Tài liệu được giải mật của Nội các Úc cũng đã hé lộ, rằng cũng trong thời gian này, chính phủ rất lo lắng trước mối đe dọa không thể tiên đoán trước, đó là chủ nghĩa khủng bố.
Giáo sư Đại học Quốc gia Úc (ANU) Nicholas Brown, chuyên gia nghiên cứu các tài liệu mật của chính phủ đã nhận thấy một mô hình đáng lo ngại nổi lên sau thời kỳ chiến tranh lạnh.
“Những gì chúng ta thấy từ các tài liệu mật của Nội các, đó là giai đoạn này chính là thời kỳ hậu Chiến tranh lạnh. Thế giới bắt đầu cở mở hơn, tự do hơn.”
“Tuy nhiên, việc đánh giá tình hình an ninh cũng bắt đầu được quan tâm và giám sát trước sự trỗi dậy của các nhóm Hồi giáo, đặc biệt là Abu Nidal ở Đông Nam Á, với cách hoạt động rất khác so với các nhóm khủng bố trước đó.”
“Vào lúc đó, họ chưa có ý thức tổ chức như kiểu Nhà nước Hồi giáo như hiện nay mà chỉ nhằm phục vụ cho các hoạt động đối lập chính trị và gây mất an ninh cho công chúng,” ông Brown nói.
Cũng kể từ thập niên 1990, một mặt nước Úc quan tâm hơn đến chính sách nhập cư nhằm tăng cường nguồn lực đóng góp cho nền kinh tế, mặt khác chính phủ duy trì những mối quan hệ chặt chẽ với các cộng đồng sắc tộc và thiểu số tại Úc.
Ông Bob Hawke khẳng định một nước Úc đa văn hóa đã thay đổi từ thời điểm đó.
“Rõ ràng, sự thay đổi lớn nhất đó là mối băng khoăn về cộng đồng Hồi giáo tại đây. Những thành viên trong cộng đồng Hồi giáo tại Úc chịu nhiều áp lực và cả thành kiến của xã hội hơn thời trước đó.”
“Nhưng đến bây giờ thì quan điểm đó là sai lầm, không có gì phủ nhận được rằng chính sách đa văn hóa đã làm cho nước Úc thịnh vượng hơn, đó là một trong những yếu tố giúp tăng trưởng kinh tế và xã hội,” ông Bob Hawke nói.
Tài liệu mật của Nội các cũng đề cập đến một mối quan ngại khác trong thập niên 1990, đó là tình trạng được gắn với cụm từ "illegal immigration" (Nhập cư bất hợp pháp).
Nước Úc đã chứng kiến những chiếc thuyền chở lậu người đến từ Campuchia vào cuối thập niên 1980, và rất nhiều người nhập cư sống trên đất Úc không hề có giấy tờ gì trong những năm đầu thập niên 1990.
Trong khi đó, ngay tại nước Úc, vấn đề người Thổ dân cũng gây nhiều tranh cãi trong nội các Úc. Chính phủ đã phải tiến hành một cuộc điều tra liên bang về những cái chết trong cảnh nghèo khó túng quẫn của người Thổ dân vào đầu thập niên 1990.
Giáo sư Brown cho rằng vấn đề thổ dân cũng bắt được được quan tâm nhiều hơn từ giai đoạn đó.
“Một trong những vấn đề đáng chú ý trong giai đó là chuyện của người Thổ dân. Báo cáo kết luận của Ủy ban điều tra liên bang được đưa ra năm 1991. Theo đó, thành lập một Hội đồng Hòa giải với Thổ dân.”
“Hồ sơ mật của Nội các vừa được công bố đã cho thấy mối quan tâm của chính phủ đối với đời sống của người Thổ dân tại Úc. Theo Nội các đã đề xuất, sẽ xuất hiện một thế hệ lãnh đạo Thổ dân mới mà mọi người cần phải quan tâm,” ông Brown nói.
Cuối năm 1991, sự kiện chính trị gây chấn động nước Úc đó là cuộc lật đổ ngoạn mục thủ tướng Bob Hawke của ông Paul Keating.
Sau biến cố chính trị này, ông Bob Hawke sau đó từng viết trong cuốn hồi ký của mình rằng, nhìn ở góc độ khác thì sự kiện chính trị đó đã đưa ông đến với người vợ hiện nay của mình, bà Blanche d'Alpuget. Ông nói không bao giờ hối tiếc về cái kết trong sự nghiệp chính trị của mình.
“Đơn giản, tôi chỉ chấp nhận thực tế thôi. Năm 1991 chỉ là một con số và tôi kết thúc bằng những dòng về thời điểm đó.”
"Tôi rất biết ơn Paul vì nếu ông ấy không đẩy tôi ra khỏi vị trí đó thì đời tôi đã chẳng bao giờ có cơ hội kết hôn được với người phụ nữ của đời mình,” ông Bob Hawke nói.
