Ngày mai (10/10) diễn ra phiên điều trần về Hiệp định Thương mại Tự do Việt Nam – Liên hiệp Âu châu (tức EVFTA) tại Ủy ban Thương mại Quốc tế thuộc Quốc hội châu Âu ở Brussels, Bỉ. Trước phiên điều trần, bên cạnh nhiều ý kiến phản đối hiệp định này, cũng có ý kiến cho rằng, nên lấy EVFTA như một công cụ buộc Việt Nam cải thiện tình hình nhân quyền.
EVFTA là tên viết tắt của Hiệp định Thương mại Tự do giữa liên hiệp Âu châu và Việt Nam, mà khi có hiệu lực sẽ miễn thuế hàng hoá xuất nhập khẩu giữa Việt Nam và toàn bộ 28 nước thành viên của khối này.
Theo lời Đại sứ Bruno Angelet, Trưởng đại diện Phái đoàn Liên minh châu Âu tại Hà Nội thì khi đó, thương mại hai chiều giữa Việt Nam và Liên hiệp Âu châu sẽ sớm vượt qua mốc hơn 50 tỉ Mỹ kim của năm 2017.
Đây cũng được xem là hiệp định tiếp cận thị trường toàn diện nhất kể cả thương mại. Facebooker Nguyễn Anh Tuấn từ Đà Nẵng dẫn một nghiên cứu đánh giá tác động của EVFTA hồi tháng 2 năm 2018 cho thấy, Việt Nam là quốc gia hưởng lợi lớn nhất trong các nước ASEAN với mức tăng 35% về xuất khẩu, 15% về GDP và 13% về lương bổng cho người lao động (so với không có EVFTA).
Ở phía bên kia, Liên hiệp Âu châu có lẽ không kỳ vọng vào lợi ích kinh tế trực tiếp từ Hiệp định, mà nhắm vào mục tiêu xa hơn, EVFTA sẽ là bước đầu tiên để khối này có thể thiết lập một hiệp định thương mại tự do với toàn vùng ASEAN.
Phía Việt Nam vẫn kỳ vọng, EVFTA sẽ được ký vào cuối năm nay và kịp phê chuẩn vào đầu năm 2019.
Phiên điều trần ngày mai là dịp quan trọng để cân nhắc những vấn đề quan trọng nhất còn lại của EVFTA, trước khi đi đến quyết định có trình ra Quốc hội châu Âu phê chuẩn trong kỳ họp cuối cùng vào tháng 3/2019 hay không.
Luật sư Trịnh Hội, từ tổ chức Voice hiện có mặt tại London, Anh, vận động cho vấn đề nhân quyền Việt Nam, nêu quan điểm ủng hộ việc các nước ký hiệp định thương mại với Việt Nam, nhưng phải đi đôi với bảo đảm các quyền cơ bản và hơn nữa là việc Việt Nam thực thi các quy định đó như thế nào.
Luật sư Trịnh Hội nói với BBC rằng, Liên hiệp Âu châu và Việt Nam cần lập nhóm xem xét những điều khoản nhân quyền sẽ được thực thi như thế nào, trong đó bao gồm các tổ chức xã hội dân sự độc lập.
Cũng cần nhắc lại, trước đó, ngày 6/6, 90 tổ chức dân sự và chính trị đã cùng ký kiến nghị đòi bác bỏ hiệp định Thương mại tự do giữa Liên hiệp Âu châu và Việt Nam vì lý do nhân quyền.
Và đến ngày 17/9, 32 nghị sĩ từ các đảng lớn của Liên hiệp Âu châu cũng viết thư gửi Cao ủy Thương mại của khối này để đề nghị không thông qua hiệp định nếu tình hình nhân quyền của Việt Nam không được cải thiện.
Và mới đây nhất, ngày 8/10, nhóm Văn Lang tại Praha, Ba Lan cũng đã gửi thư ngỏ đến các nghị sĩ cộng hòa Séc tại Nghị viện Liên minh Châu Âu bày tỏ sự lo ngaị đối với việc ký Hiệp định này.
Nhóm này viện dẫn việc Việt Nam tuy đã ký kết nhiều công ước quốc tế về Nhân quyền, trong đó có Công ước về các Quyền dân sự và chính trị nhưng vẫn tiếp tục bắt giam và kết án tù rất nhiều nhà hoạt động nhân quyền ôn hòa.
Nhóm này yêu cầu các nghị sĩ cộng hòa Séc lên tiếng cảnh báo về tình trạng nhân quyền và tự do ngôn luận bị xâm hại nghiêm trọng tại Việt Nam; yêu cầu Việt nam trả tự do cho những tù nhân lương tâm tại Việt Nam và yêu cầu Việt nam đảm bảo lợi ích của công nhân vốn là đối tượng chịu ảnh hưởng trực tiếp bởi Hiệp định này bằng cách đưa quyền thành lập công đoàn độc lập trở thành một điều kiện trong Hiệp định.
Về vấn đề khối xã hội dân sự độc lập Việt Nam nên lên tiếng và hành động thế nào để tối đa hóa lợi ích cả về mặt kinh tế lẫn nhân quyền, trong bài trả lời phỏng vấn trang mạng baotiengdan.com, TS. Nguyễn Quang A, người vừa đến Bỉ tham dự cuộc điều trần vào ngày mai với tư cách là một người nghiên cứu về xã hội dân sự ở Việt Nam, cho biết:
“Theo tôi, các tổ chức xã hội dân sự Việt Nam nói chung nên ủng hộ EVFTA bằng cách gây áp lực lên chính phủ Việt Nam để họ phê chuẩn EVFTA và nhất là 3 công ước lõi của Tổ chức Lao động quốc tế, gây áp lực trong việc thực thi và giám sát việc thực hiện (cả với chính phủ Việt Nam và EU); nhưng quan trọng nhất giáo dục, động viên nhân dân Việt Nam thực thi quyền của mình mà không chờ chính phủ hay quốc hội cho phép. Quyền ta ta cứ làm, đấy mới là chính; còn tất cả các thứ khác kể cả EVFTA chỉ tạo cơ hội thuận lợi hơn mà thôi (và đừng kỳ vọng quá vào chúng, hãy hỏi chính chúng ta quyền của chúng ta đấy sao không thực thi?’.
