Một vụ kiện khá phức tạp liên quan đến điều mà Liên Hiệp Quốc gọi là 'một thí dụ hết sức rắc rối về tình trạng vô tổ quốc' hiện diễn ra trước tòa án tối cao của Úc.
Said Imasi đã bị giam giữ trong nhà tù Úc kể từ năm 2010.
Các luật sư biện hộ cho anh nầy hy vọng họ có thể dùng trường hợp nầy để thách thức phán quyết của tòa án tối cao theo đó đã giữ người không quốc tịch vô thời hạn trong tù.
Said Imasi là một người vô tổ quốc, anh ta cũng không biết mình sanh ra ở đâu, chẳng biết ngày tháng năm sanh, cùng với tên họ của mình lúc sinh ra.
Anh nầy tin rằng đã được sinh ra trên quần đảo Canary, một lãnh thổ tự trị của Tây ban Nha ngoài khơi bờ biển Moroco, trước khi được đưa sang lãnh thổ tranh chấp thuộc vùng tây Sahara, lúc còn là một bé sơ sinh.
Khi lớn lên, anh nầy sống một cuộc đời của một di dân không có giấy tờ, tại các nước Âu châu khác nhau.
Sau khi đến Úc và xin tầm trú vào năm 2010 ở tuổi 20, anh nầy bị giam giữ khi đến phi trường Tullamarine ở Melbourne.
Thế nhưng do chẳng có một giấy tờ chứng minh lý lịch, cũng như một sự hiểu biết rõ ràng về nơi anh nầy trước khi đến Úc, anh ta đã bị giam giữ mà không bị truy tố tại trung tâm giam giữ di trú, kể từ đó.
Liên hiệp quốc gọi trường hợp của anh nầy, là ‘một thí dụ hết sức rắc rối về tình trạng vô tổ quốc’.
Trong khi đó, chính phủ Úc cho biết đã liên tục tìm cách xác nhận lý lịch của anh nầy, thế nhưng các cố gắng đều tỏ ra vô vọng.
Bộ Di Trú đã từ chối bình luận gì về trường hợp của anh Imasi thêm nữa, do vụ nầy hiện được đưa ra trước tòa án.
Bà Alison Battison là Giám đốc của tổ chức có tên là Nhân quyền Cho Tất Cả, vốn là nhóm luật pháp hành động nhân danh anh Imasi, khi đưa nội vụ ra trước tòa án tối cao.
“Anh ta đã bị giam giữ cho đến nay đã hơn 9 năm và những gì chúng tôi dự tính là thách thức một nguyên tắc từ lâu theo luật pháp Úc, đó là việc cho phép giam giữ một người không có quốc tịch vô thời hạn".
"Đó quả là một nguyên tắc luật pháp về nhân quyền quan trọng, mà không ai có thể tin được”, Alison Battison.
Nguyên tắc từ lâu của bà Battison và hiện được xem là một trong các phán quyết về di trú, có tính cách lịch sử của tòa án tối cao Úc.
Được biết vào năm 2014, tòa án tối cao phán quyết trong vụ kiện giữa Al-Kateb kiện Godwin, thì đó là điều hợp hiến đối với chuyện một người vô tổ quốc bị giam giữ tại Úc, trong thời gian bao lâu xét thấy cần thiết cho các tiến trình, hoặc xúc tiến việc có thể trục xuất.
Vụ nầy được đặt tên sau khi ông Ahmed al-Kateb, một người con trai sinh ra tại Kuwait của gia đình tỵ nạn Palestine, người nầy đến Úc bằng thuyền vào năm 2000 mà chẳng có visa hay sổ thông hành chi cả.
Đơn xin tầm trú của anh nầy bị bác, thế nhưng anh nầy không thể gởi trả về nước, do chẳng có quốc gia nào nhận anh là người thuộc quốc tịch cùa nước đó.
Sau ba năm bị giam giữ và 4 năm sống trong cộng đồng như một người vô tổ quốc, anh nầy đã được tư cách thường trú của Úc.
Bà Battison cho rằng, phán quyết trong vụ Al-Kateb kiện Godwin phải được xét lại, bởi vì những người như anh Imasi hiện rơi vào lỗ hổng của luật pháp.
“Không có thời hạn kết thúc chắc chắn và nếu quí vị đưa nguyên tắc nầy vào những trường hợp thái quá như vụ kiện nầy, quí vị sẽ tìm thấy một số người bị giam giữ hơn 9 năm trời".
"Đây là một số người bị giam giữ, mà hoàn toàn chẳng có một tương lai nào ngay cả việc trục xuất đi nữa”Alison Battison.
"Do chúng ta không có một hệ thống thích hợp để bảo vệ họ, nhiều người dường như sẽ kéo dài trong việc giam giữ di trú dài hạn”, Michelle Foster.
Trong khi đó, giáo sư Michelle Foster là giám đốc của Trung tâm Peter McMullin về Vấn đề Vô tổ quốc, thuộc phân khoa luật của đại học Melbourne.
Bà cho biết, có một số kết quả có thể đạt được, trong trường hợp tòa án chịu mở lại vụ Kateb kiện Godwin, do vụ nầy có thể mang nhiều ý nghĩa nghiêm trọng.
“Nếu đó là phán quyết, thì tòa án sẵn lòng mở lại vụ Al-Kateb và xem xét liệu có nên giam giữ di trú hay không, đặc biệt khi vụ nầy diễn ra trong hàng năm trời vẫn còn hiệu lực, và có thể gây ra sự phân chia hết sức quan trọng trong hệ thống giam giữ di trú".
"Vì vậy điều quan trọng là nhắm vào kết quả, thế nhưng cũng là những trụ cột vững chắc và hợp lý, cho bất kỳ phán quyết nào”, Michelle Foster.
Được biết vào năm 1973, Úc phê chuẩn hai hiệp ước nhắm vào việc bảo vệ các cá nhân vô tổ quốc, đó là Công Ước 1954 của Cao Ủy Tỵ Nạn Liên hiệp quốc, liên quan đến tình trạng của người vô tổ quốc và hiệp ước năm 1961 về việc giảm bớt tình trạng nầy.
Tuy nhiên giáo sư Foster cho rằng, nước Úc đã không hành động hữu hiệu theo đúng hai hiệp ước nói trên và mọi người hiện phải trả giá cho chuyện đó.
“Từ năm 1973, chúng ta có các nghĩa vụ quốc tế khi nhìn nhận và bảo vệ những người vô tổ quốc và năm 2011, Úc hứa hẹn với Liên hiệp quốc là chúng ta sẽ thiết lập một hệ thống để xác định tốt đẹp hơn cho những người vô tổ quốc, thế nhưng chúng ta cũng chưa làm được".
"Do chúng ta không có một hệ thống thích hợp để bảo vệ họ, nhiều người dường như sẽ kéo dài trong việc giam giữ di trú dài hạn”, Michelle Foster.
Được biết Bộ Nội Vụ nói rằng, có 44 người vô tổ quốc hiện bị giam giữ trong các trại giam di trú, cho đến vào nửa đêm ngày 30 tháng 11 năm rồi.
Còn Cao Ủy Tỵ Nạn Liên hiệp quốc ước lượng có từ 10 đến 12 ngàn người trên khắp thế giới là người vô tổ quốc, mặc dù người ta tin rằng con số có thể cao hơn nữa do không được báo cáo đầy đủ.
Tình trạng vô tổ quốc có thể xảy ra do một số lý do trong đó bao gồm, sự kỳ thị đối với các nhóm sắc tộc hay tôn giáo, kỳ thị liên quan đến giới tính, việc xuất hiện của các nước mới và thay đổi biên giới quốc gia, cùng với những lỗ hổng trong luật lệ về quốc tịch.
Tại các nước nơi quốc tịch có tính cách cha truyền con nối và người con muốn có quốc tịch phải xin trước tòa, thì tình trạng vô tổ quốc có thể xảy ra cho thế hệ kế tiếp đó.
Thêm thông tin và cập nhật Like SBS Vietnamese Facebook Nghe SBS Radio bằng tiếng Việt mỗi tối lúc 7pm tại sbs.com.au/Vietnamese
