Hôm nay, một loạt hồ sơ nội các năm 2003 đã được công bố, cho thấy Nội các Howard đã nhanh chóng thông qua quyết định gây tranh cãi, về việc tham gia cuộc xâm lược Iraq do Hoa Kỳ lãnh đạo. Thế nhưng phần lớn các cuộc thảo luận của chính phủ vẫn được giữ bí mật, với hồ sơ từ Ủy ban An ninh Quốc gia vẫn còn được niêm phong.
Năm 2003 là một năm trọng đại theo nhiều cách, trước nhất là việc danh thủ Ronaldo về đầu quân cho câu lạc bộ Manchester United ở Anh.
“Đây là danh thủ Ronaldo đầu quân cho câu lạc bộ, xin hãy làm ngay", một ủng hộ viên túc cầu.
Cũng có một thảm họa diễn ra, đó là phi thuyền con thoi Colombia phát hoả khi bắt đầu phóng đi.
"Tối nay thứ Bảy ngày 1 tháng 2, một cảnh tượng mà không ai ở Mỹ nghĩ rằng, chúng ta sẽ thấy một lần nữa, đó là mất một phi thuyền con thoi khác, trên đó có 7 phi hành gia", một người khác.
Và tại nước Úc, một cơn bão lửa tàn phá Canberra đã cướp đi sinh mạng của bốn người.
"Nhiều ngôi nhà bốc cháy ở đây, xin làm ơn giúp tôi", một cư dân tại Canberra.
Khi đó ông Robert Hill là Tổng trưởng Quốc phòng.
"Chính phủ vẫn đang làm rất nhiều việc khác nhau, theo một cách nào đó, phản ánh cách thức của Thủ tướng John Howard nhìn nhận công việc của chính phủ rằng, bàn chuyện an ninh quốc gia vào buổi sáng, y tế vào buổi chiều và sau đó, di trú vào ban đêm".
"Nhưng cuộc chiến ngày 18 tháng Ba, có lẽ là điều làm người ta sẽ suy ngẫm nhiều nhất", Robert Hill .
Cuộc chiến mà ông đang đề cập đến, là quyết định để Úc tham gia cuộc tấn công Iraq, được Tổng thống Mỹ George W Bush công bố vào đầu năm 2003.
"Thưa đồng bào vào giờ phút này, các lực lượng Mỹ và Liên minh đang trong giai đoạn đầu của các hoạt động quân sự để giải giáp Iraq, giải phóng người dân và bảo vệ thế giới khỏi các hiểm họa nghiêm trọng", George W Bush.
Sau đó, Thủ tướng John Howard đã ủng hộ lời kêu gọi này tại một cuộc họp báo hồi tháng Năm, tại trang trại của Tổng thống ở Texas.
"Thưa Tổng Thống, tôi có thể chúc mừng về sự lãnh đạo mà ông đã cống hiến cho thế giới dù đôi khi bị chỉ trích rất lớn, đôi khi phải đối mặt với sự cản trở rất lớn".
"Nhưng quý vị đã có một cái nhìn kiên quyết, rõ ràng về những gì phải làm và chúng tôi rất hài lòng, rất tự hào và rất quyết tâm, khi quyết định cuối cùng được đưa ra là một phần của điều đó", John Howard.
20 năm sau, Hồ sơ Nội các đang làm sáng tỏ cách quyết định của Úc, tham gia cái gọi là Liên minh về Ý chí.
Tiến sĩ David Lee là một nhà sử học, chuyên ghi chép các vấn đề của nội các.
"Những gì chúng tôi có trong lần công bố này là một số tài liệu của Nội các, một trong số đó đặc biệt quan trọng".
"Đó là biên bản cuộc họp ngày 18 tháng Ba, ghi lại sự chấp thuận cuối cùng của Nội các để thông qua hành động quân sự".
"Vì vậy đó là có lẽ là tài liệu quan trọng nhất trong việc công bố", David Lee.
Nội các cũng xem xét tác động của cuộc chiến ở trong nước, bao gồm cả việc giải quyết thị thực bảo vệ liên quan đến tình hình thay đổi ở Iraq như thế nào và tầm quan trọng của việc đưa người trở lại Iraq khi tình hình an ninh cho phép, cho dù họ có muốn trở về hay không.
Nhưng ông David Lee nói rằng, tiết lộ quan trọng nhất liên quan đến một bản ghi nhớ lời khuyên, mà Úc đã sử dụng để biện minh cho cuộc chiến.
"Vì vậy chúng tôi có trong biên bản này ghi lại các khuyến cáo pháp lý đã được tập hợp, nhưng với sự hợp tác giữa Bộ Ngoại giao Thương mại và Bộ Tư pháp".
"Nó nhắc lại nguyên nhân của vũ khí hủy diệt hàng loạt của Iraq, là động lực chính cho sự tham gia của Úc", David Lee.
Phần lớn câu chuyện đằng sau cách quyết định được đưa ra, vẫn chưa được kể.
Ông Simon Froude là Tổng giám đốc Cơ quan Lưu trữ Quốc gia Úc, nói rằng hầu hết các cuộc thảo luận về cuộc chiến Iraq đã diễn ra, với một số Tổng Bộ trưởng cao cấp trong Ủy ban An ninh Quốc gia.
“Chỉ có 334 hồ sơ nội các được thực hiện trong năm 2003 và chúng tôi đã xem xét 260 trong số đó, cho việc công bố nầy".
"Số lượng hồ sơ trong Nội các thường sẽ cao hơn một chút và tôi nghĩ rằng, đó là một sự phản ánh thực tế là do các cuộc thảo luận đang diễn ra trong Hội Đồng An Ninh Quốc Gia NSC, rất nhiều hồ sơ đã được tạo ra thông qua NSC trái ngược với tiến trình của Nội các”, Simon Froude.
Theo quan điểm của tôi, nếu chúng ta tham chiến trên cơ sở vũ khí hủy diệt hàng loạt và nếu thông tin tình báo khác đi, thì nó sẽ là một tình huống khác, Robert Hill.
Còn ông David Lee cho biết, nhiều hồ sơ NSC vẫn được niêm phong.
"Hội đồng An Ninh Quốc Gia NSC phải thực hiện rất nhiều công việc khó khăn, liên quan đến các vấn đề chính sách đối ngoại, quốc phòng, tình báo bao gồm cả Iraq".
"Những gì chúng tôi hy vọng sẽ thấy trong thời gian tới, là việc công bố những hồ sơ đó sẽ giúp đưa ra một bức tranh đầy đủ hơn về việc ra quyết định", David Lee.
Đã có những lời phản kháng công khai diễn ra trực tiếp đến Tổng thống, bao gồm cả Thượng nghị sĩ Bob Brown.
"Chế độ Saddam đã biến mất và không còn ai cả", Bob Brown.
"Thượng nghị sĩ Brown, tôi xin cảnh báo, ông sẽ được mời ra khỏi phòng họp Quốc Hội", Chủ tịch Quốc Hội.
Cũng có nhiều đề nghị ngoại giao hơn, từ lãnh đạo phe đối lập Simon Crean.
“Đôi khi bạn bè không đồng ý, như chúng tôi đã làm ở phía này với bạn trong cuộc chiến ở Iraq”, Simon Crean.
Ông Robert Hill nói rằng, ban đầu nội các đã xem xét các tuyên bố về vũ khí hủy diệt hàng loạt một cách nghiêm chỉnh.
"Đó không phải là một ngày, khi chúng tôi mở mắt ra và nói, ‘ồ tất cả đều sai’.
"Quan điểm là vũ khí sẽ được tìm thấy khá nhanh sau đó, vì vậy sau đó khi không được tìm thấy, thì đã có cuộc tranh luận toàn cầu này, mà các cơ quan an ninh đang dẫn đầu về những gì đã xảy ra với vũ khí".
"Tôi đoán khi năm tháng trôi qua, chúng tôi đã gãi đầu và mọi người cũng gãi đầu, vì không biết ở đâu và tại sao thông tin lại sai”, Robert Hill .
Nay thì ông cựu Tổng trưởng Quốc phòng nói rằng, nhận thức muộn màng lại là một điều có lợi khác.
"Về mặt bảo vệ lợi ích của Úc dựa trên thông tin được biết đến vào thời điểm đó, đó là lời kêu gọi đúng đắn".
"Theo quan điểm của tôi, nếu chúng ta tham chiến trên cơ sở vũ khí hủy diệt hàng loạt và nếu thông tin tình báo khác đi, thì nó sẽ là một tình huống khác", Robert Hill.
