Năm 2005 mở đầu với một không khí ảm đạm, khi khu vực Đông Nam Á và Ấn Độ Dương vẫn đang vật lộn với thảm họa động đất và sóng thần khủng khiếp xảy ra ngày 26/12/2004.
Các trang tài liệu nội các từng bị niêm phong cho thấy Thủ tướng John Howard đã cam kết sự ủng hộ mạnh mẽ từ Úc, bao gồm gói hỗ trợ tuyến đầu trị giá một tỷ đô la và tăng gấp đôi viện trợ cho Indonesia.
"Chúng tôi sẽ ở lại miễn là cần thiết," một thông điệp được ghi lại trong tài liệu.
Ở trong nước, chính phủ đã cảnh báo về nguy cơ đại dịch cúm gia cầm, dựa trên cảnh báo của Tổ chức Y tế Thế giới rằng khả năng bùng phát đại dịch là “rất có thể xảy ra”. Lời cảnh báo này đã thúc đẩy áp lực về việc chuẩn bị ứng phó.
Bộ trưởng Y tế lúc bấy giờ, Tony Abbott, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc truy vết tiếp xúc, cơ sở cách ly và giám sát – hơn 15 năm trước khi COVID-19 xuất hiện. Việc tích trữ thuốc kháng virus là một phần của chiến lược “tìm và kiểm soát” mà nội các cuối cùng đã chấp thuận. Tuy nhiên, tài liệu cũng ghi nhận rằng một loại virus có thể không bị kiểm soát trước khi có vắc-xin.
Cựu Tổng Chưởng lý Phillip Ruddock nhớ lại rằng ông tập trung vào những rủi ro cấp bách hơn đối với cộng đồng.
"Lúc đó, chúng tôi đã chứng kiến sóng thần ở Indonesia, các vụ đánh bom ở Luân Đôn, và những người thiệt mạng ở Bali. Khi nghĩ về môi trường hoạt động của chúng tôi, có rất nhiều vấn đề quan trọng cần xử lý," Ruddock nói.
Khi chính phủ Tự do lần đầu tiên kiểm soát cả hai viện trong hai thập niên, họ soạn thảo luật “Workchoices” nhằm đơn giản hóa các thỏa thuận với người sử dụng lao động. Điều này gây phản ứng dữ dội từ các công đoàn, một làn sóng phản kháng góp phần vào thất bại của Howard năm 2007.
Lịch sử gia, Phó giáo sư David Lee (ĐH New South Wales) nhận xét rằng nội các không lường trước được phản ứng này.
"Nội các không nhận ra hay đánh giá đúng mức phản ứng dữ dội sẽ xảy ra, và điều đó đã dẫn đến sự trỗi dậy mạnh mẽ trở lại của phong trào công đoàn."
Giữa năm, Tom Cruise nổi tiếng với màn nhảy lên ghế của Oprah để tuyên bố tình cảm với Katie Holmes, trong khi cả thế giới tiếc thương sự ra đi của Giáo hoàng John Paul II.
Ở Bali, truyền thông chấn động khi công dân Úc Schapelle Corby bị kết án vận chuyển ma túy trong túi ván trượt với án phạt 20 năm khiến quan hệ Úc-Indonesia thêm căng thẳng.
Tuy nhiên, trọng tâm quốc tế chính của Canberra vẫn là Afghanistan, với kế hoạch cử một nhóm Lực lượng Đặc nhiệm trong 12 tháng, vốn kéo dài thành nhiều năm. Tài liệu nội các tiết lộ Bộ trưởng Quốc phòng Robert Hill và Bộ trưởng Ngoại giao Alexander Downer đã cảnh báo về rủi ro của quyết định này:
"Chúng tôi khuyến nghị không cử lực lượng đặc nhiệm sang Afghanistan với vai trò chiến đấu chuyên biệt, vì điều đó không đáp ứng đầy đủ các mục tiêu tái thiết và an ninh."
Hai mươi năm sau, Phillip Ruddock vẫn đứng vững với quyết định đó:
"Điều quan trọng là chúng ta được nhìn nhận là đã đóng góp trách nhiệm, cùng với các đồng minh.
"Nhưng về Afghanistan, khi Taliban trỗi dậy trở lại, liệu đó có phải là quyết định sai lầm?"
"Tôi cho rằng không. Chúng ta không thể làm ngơ trước các vi phạm nhân quyền nghiêm trọng, và một phần trách nhiệm của chúng ta là hỗ trợ các đồng minh, chẳng hạn như Nhật Bản, giữ quân và bảo vệ họ."
Các tài liệu cũng cho thấy, vấn đề nhân quyền không được đặt làm trọng tâm khi gia hạn thỏa thuận với Nauru. Điều này đồng nghĩa với việc Pacific Solution, chính sách gây tranh cãi lần đầu do ông Howard triển khai năm 2001, tiếp tục được áp dụng để chuyển hướng và xử lý những người xin tị nạn ngoài khơi.
"Chúng ta cần quản lý chặt chẽ cánh cổng. Nauru và đảo Manus là một phần quan trọng để bảo đảm những người muốn tới Úc không làm được."
Phó giáo sư David Lee giải thích đây là biện pháp răn đe:
"Nhân quyền có được cân nhắc, nhưng trọng tâm là chính sách này nhằm ngăn chặn những người di cư bằng thuyền, và mức độ nghiêm ngặt của chính sách là có chủ đích."
Năm kết thúc với bạo loạn Cronulla, bộc lộ sự mong manh của đa văn hóa Úc. Thủ tướng John Howard tuyên bố:
Bach Tấn công người khác dựa trên chủng tộc, ngoại hình hay dân tộc là hoàn toàn không thể chấp nhận."
Trong khi đó, Phillip Ruddock tin rằng nền tảng quốc gia vẫn tồn tại:
"Có thể có một số người phân biệt chủng tộc, nhưng Úc đã chứng minh rằng chúng ta có thể gắn kết nhiều chủng tộc, văn hóa và tôn giáo khác nhau, và làm cho điều đó vận hành hiệu quả."
Tuy nhiên, như vụ xả súng tại lễ hội Do Thái ở Bondi 20 năm sau cho thấy, vấn đề đoàn kết vẫn là thách thức lớn.
Đồng hành cùng chúng tôi tại SBS Vietnamese Facebook & SBS Vietnamese Instagram, và cập nhật tin tức ở sbs.com.au/vietnamese
