Một báo cáo của Tổ chức Theo dõi Nhân quyền cảnh báo về mối liên hệ giữa người Duy Ngô Nhĩ và các nhóm thiểu số Hồi giáo khác trong khu vực với việc cưỡng bức lao động trong sản xuất nhôm, nguyên liệu chính để sản xuất ô tô.
Bạn có thể đang lái một chiếc ô tô ở Úc là kết quả dây chuyề sản xuất bằng lao động cưỡng bức.
Một báo cáo mới của Tổ chức Theo dõi Nhân quyền cảnh báo về mối liên hệ giữa ngành công nghiệp ô tô toàn cầu và lao động cưỡng bức ở khu vực Tân Cương của Trung Quốc.
Báo cáo có tựa đề 'Ngủ trên tay lái: Sự đồng lõa của các công ty ô tô với lao động cưỡng bức ở Trung Quốc', lưu ý gần 1/10 nhôm trên thế giới, nguyên liệu chính cho sản xuất ô tô, được sản xuất tại Tân Cương.
Đây là khu vực của Trung Quốc nơi Tổ chức Theo dõi Nhân quyền cho biết chính phủ đang tiến hành một chiến dịch đàn áp kéo dài chống lại người Duy Ngô Nhĩ và các cộng đồng Hồi giáo Thổ Nhĩ Kỳ khác.
Báo cáo khẳng định một số nhà sản xuất ô tô đã làm rất ít để lập bản đồ chuỗi cung ứng các bộ phận làm bằng nhôm của họ và xác định các mối liên hệ tiềm năng với Tân Cương, lưu ý rằng người tiêu dùng nên ít tin tưởng rằng họ đang mua và lái những chiếc xe không có liên quan đến lạm dụng nhân lực.
Trên thực tế, Úc đã gia công toàn bộ hoạt động sản xuất ô tô của mình cho các nước như Trung Quốc. Giám đốc khu vực châu Á của Human Rights Watch Elaine Pearson cho biết có những lo ngại thực sự về việc lao động cưỡng bức được sử dụng trong sản xuất nhôm.
"Thực sự đối với bất kỳ chiếc ô tô nào được sản xuất tại Trung Quốc hoặc có các bộ phận từ Trung Quốc, cần lưu ý rằng nhôm là thành phần quan trọng trong ô tô. Và 10% nhôm của thế giới có nguồn gốc ở Tân Cương. Đây là khu vực có chúng tôi đã ghi nhận những tội ác chống lại loài người đang được thực hiện, bao gồm cả việc sử dụng lao động cưỡng bức. Và chúng tôi rất lo ngại về việc sử dụng việc chuyển giao lao động cưỡng bức đến các lò luyện kim nơi sản xuất và chế tạo nhôm."
Đảng Cộng sản cầm quyền bị cáo buộc giam giữ hơn 1 triệu người Duy Ngô Nhĩ và các nhóm thiểu số Hồi giáo khác ở khu vực Tân Cương như một phần của cuộc đàn áp kéo dài nhiều năm mà Hoa Kỳ và các chính trị gia ở các nước phương Tây khác gọi là “diệt chủng”.
Ngoài việc giam giữ hàng loạt, các nhà nghiên cứu và nhà vận động còn cáo buộc chính quyền Trung Quốc tiến hành chiến dịch cưỡng bức lao động, cưỡng bức triệt sản và phá hủy di sản văn hóa Duy Ngô Nhĩ ở Tân Cương.
Bà Pearson cho biết các nhà nghiên cứu tại Tổ chức Theo dõi Nhân quyền hiện đã thực hiện một cuộc điều tra nguồn mở, thu thập tài liệu từ Đảng Cộng sản Trung Quốc và các nhà sản xuất ô tô, ghi nhận việc sử dụng chuyển giao lao động.
"Đây là những chương trình của chính phủ, theo đó người Duy Ngô Nhĩ và những người Hồi giáo gốc Thổ Nhĩ Kỳ khác được di chuyển từ nông thôn đến thành thị. Chính phủ Trung Quốc sẽ nói rằng đây là một biện pháp xóa đói giảm nghèo, nhưng thực tế là ở Tân Cương có rất ít cơ hội để người Duy Ngô Nhĩ từ chối tham gia vào các chương trình này. Bởi vì nếu họ nói không, họ có nguy cơ bị đưa vào trại cải tạo."
Các trại cải tạo về cơ bản là các trung tâm giam giữ hàng loạt, chủ yếu giam giữ người Duy Ngô Nhĩ và các nhóm thiểu số Hồi giáo khác, mà chính phủ Trung Quốc tuyên bố để đào tạo 'giáo dục' và 'nghề nghiệp'.
Tuyển tập 100 nghàn tài liệu, được gọi là hồ sơ của cảnh sát Tân Cương, có từ năm 2018 và đã bị tin tặc chuyển cho Tiến sĩ Adrian Zenz, một học giả và nhà hoạt động có trụ sở tại Hoa Kỳ, người đã chia sẻ nó với truyền thông quốc tế vào năm 2022.
Các hồ sơ bao gồm hàng ngàn bức ảnh của những người bị giam giữ và nêu chi tiết chính sách bắn chết những người cố gắng trốn thoát, mà Tiến sĩ Zenz cho biết bao gồm một bài phát biểu của Bộ trưởng Công an Trung Quốc về việc hỗ trợ tài chính của Trung Quốc cho các trại cải tạo.
Ramila Chanisheff là Chủ tịch Hiệp hội Phụ nữ Duy Ngô Nhĩ Tangrtagh [[tan-rih-tah]] của Úc, ban đầu được thành lập để hỗ trợ phụ nữ Duy Ngô Nhĩ ở Úc tương tác với cộng đồng Úc rộng lớn hơn, trước khi tổ chức này đảm nhận vai trò hoạt động mạnh mẽ hơn vào năm 2016 sau khi các phe phái chính trị có hiệu lực.
Sinh ra ở Ürümqi [[uu-RUUM-chee]], thủ đô của Tân Cương và lớn lên ở Úc sau khi cô và cha mẹ rời đi vào cuối những năm 1970, bà Chanisheff nói với SBS rằng cộng đồng ở Úc phần lớn bị cắt đứt liên lạc với những người thân yêu ở quê nhà và nói rằng mọi người rất sợ phải lên tiếng phản đối hành động tàn bạo vì sợ phải chịu thêm hậu quả đối với các thành viên trong gia đình họ.
"Đối với chúng tôi, những người lên tiếng, chúng tôi cảm thấy rằng chúng tôi thật đáng nguyền rủa nếu chúng tôi làm và thật đáng nguyền rủa nếu chúng tôi không làm. Và nếu chúng tôi không lên tiếng thì điều đó sẽ rất quan trọng đối với tương lai của dân tộc chúng tôi. Không chỉ chúng tôi đang chiến đấu chống lại lao động cưỡng bức, mà chúng tôi thực sự đang chiến đấu với một cuộc diệt chủng thầm lặng. Đã đến mức mà mọi người quá sợ hãi để lên tiếng và Trung Quốc đã trở nên quá mạnh. Và chúng tôi cũng cảm thấy rằng Úc cũng đã sợ hãi, đã sợ hãi, bị dồn vào chân tường để phải chấp nhận 'nếu bạn muốn giao dịch với chúng tôi, nếu bạn muốn những sản phẩm này, bạn không thể chỉ trích chuyện này'."
Bộ Ngoại giao và Thương mại Úc cho biết trong một tuyên bố rằng chính phủ Úc đã liên tục bày tỏ mối quan ngại sâu sắc về các vi phạm nhân quyền ở Tân Cương, bao gồm các báo cáo đáng tin cậy về lao động cưỡng bức.
Họ nói thêm rằng Úc đã cùng với những nước khác trong cộng đồng quốc tế kêu gọi chính phủ Trung Quốc giải quyết những lo ngại này, bao gồm thông qua Hội đồng Nhân quyền Liên Hợp Quốc, Đại hội đồng và Tổ chức Lao động Quốc tế.
Tổ chức Theo dõi Nhân quyền đang kêu gọi người tiêu dùng yêu cầu các công ty lập bản đồ chuỗi cung ứng của họ để xác định nhôm đến từ đâu, cũng như hỏi các chính phủ xem họ có các bước và luật pháp phù hợp để cấm sử dụng lao động cưỡng bức hay không.
Tổ chức Theo dõi Nhân quyền đã tiếp cận năm công ty ô tô lớn nhất toàn cầu, bao gồm Toyota, Volkswagen, General Motors, Tesla và BYD.
Một số người trả lời rằng rất khó để lập bản đồ chuỗi cung ứng và họ có liên doanh với các công ty Trung Quốc, điều đó có nghĩa là họ không có quyền kiểm soát hành động của các nhà cung cấp.
Bà Pearson thừa nhận rằng việc lập bản đồ chuỗi cung ứng có thể là một thách thức và các công ty cũng lo ngại hậu quả từ chính phủ Trung Quốc nếu các câu hỏi được đặt ra về nhân quyền.
Tuy nhiên, bà cho biết các nhà sản xuất ô tô vẫn nên nỗ lực lập bản đồ chuỗi cung ứng của mình, cũng như yêu cầu các nhà cung cấp không sử dụng nhôm được sản xuất thông qua lao động cưỡng bức.
"Tôi nghĩ rằng lý do tại sao điều này không xảy ra là vì chính phủ Trung Quốc quá thù địch với bất kỳ công ty hoặc cá nhân nào nêu lên hành vi vi phạm nhân quyền. Vì vậy, trước mối đe dọa trả thù mà các công ty phải đối mặt, họ thực sự miễn cưỡng nêu ra những vấn đề này. Vì vậy, điều chúng tôi yêu cầu là các tiêu chuẩn tương tự áp dụng cho việc tìm nguồn cung ứng có trách nhiệm ở bất cứ đâu trên thế giới cũng được áp dụng ở Trung Quốc. Vì vậy, chúng tôi kêu gọi các công ty ô tô thực sự nhấn mạnh rằng các tiêu chuẩn đó phải được tuân theo."
SBS đã liên hệ với năm công ty ô tô được liệt kê là có khả năng liên quan đến lao động cưỡng bức.
Cho đến nay, Toyota là công ty duy nhất phản hồi, cho biết trong một tuyên bố rằng công ty mong đợi các nhà cung cấp "không vi phạm nhân quyền", và nêu bật "giá trị cốt lõi của Toyota là tôn trọng con người" trong hoạt động kinh doanh của họ.
Họ nói thêm rằng báo cáo của Tổ chức Theo dõi Nhân quyền sẽ được xem xét kỹ lưỡng.
Bà Pearson cho biết Tổ chức Theo dõi Nhân quyền cũng đang nêu quan ngại với các chính phủ, bao gồm cả Brussels, Washington và Canberra, để khuyến khích ban hành luật mạnh mẽ hơn nhằm cấm sử dụng lao động cưỡng bức.
