Mời bấm vào audio để nghe toàn bộ cuộc phỏng vấn
Những mảnh ghép ký ức rời rạc về hành trình di dân
Anh Huy Trần đến Úc khi chưa tròn hai tuổi, nên hầu như không còn ký ức về chuyến đi. Những ký ức rời rạc anh có được chỉ đến từ người thân, đặc biệt là chú mình, người trực tiếp tổ chức chuyến vượt biên.
Nhưng chính hành trình ấy, cùng những giúp đỡ mà gia đình anh từng nhận được, đã trở thành động lực để anh hôm nay hỗ trợ lại những người tị nạn mới thông qua chương trình Community Refugee Integration and Settlement Pilot (CRISP).
“Tôi đến Úc khi chưa tròn hai tuổi, nên tôi không nhớ gì cả. Những câu chuyện tôi nghe được cũng rất ngắn gọn và sơ lược.
“Đôi khi tôi cũng tự hỏi vì sao bố mẹ không kể nhiều hơn cho tôi về khoảng thời gian đó. Có lẽ vì đó là một trải nghiệm rất đau thương đối với họ, nên họ đã cố gắng kìm nén lại.”
“Chuyến đi kéo dài bảy ngày trên biển, trong suốt thời gian đó, họ phải đối mặt với thiếu lương thực, nước uống và cả cướp biển. Gia đình tôi bị cướp mất tiền bạc, nhưng lần thứ hai, bọn cướp lại chỉ cho họ hướng đi đúng đến Malaysia. Đó là một may mắn bất ngờ.”
Khi đến Malaysia, gia đình anh được đưa vào trại tị nạn Pulau Bidong, cùng hàng ngàn người tị nạn Việt Nam khác, phải vật lộn để sinh tồn trước khi được nhận sang Úc. Gia đình anh, chú và một số người thân được nhận vào Úc, trong khi nhiều người khác sang Canada và các nước khác.
Tại Perth, gia đình anh bắt đầu lại từ con số không. Họ sống khoảng một năm ở Greylands - khu nhà mà chính phủ bố trí để hỗ trợ người tị nạn - trước khi được cấp nhà riêng.
“Những ngày đầu, bố mẹ tôi phải đối mặt với rất nhiều khó khăn vì không biết tiếng Anh. Chương trình hỗ trợ của chính phủ giúp bố tôi tìm công việc liên quan đến máy tính, vừa học tiếng Anh vừa có thu nhập. Một nhóm nhà thờ cũng hỗ trợ quần áo, đồ nội thất và những nhu yếu phẩm cơ bản.”
“Tôi còn quá nhỏ nên không nhớ nhiều. Nhưng bố mẹ tôi chắc chắn trải qua giai đoạn khó khăn nhất. Tôi chỉ biết dần qua những mảnh ghép khi lớn lên. Điều khiến tôi tiếc là bố mẹ không giữ liên lạc lâu dài với những người đã giúp họ, nhưng tôi hiểu vì đó là trải nghiệm đau thương mà họ muốn để lại phía sau.”
Lớn lên trong môi trường đó, anh chứng kiến từng bước gia đình ổn định và nhận ra giá trị của sự giúp đỡ, điều sau này dẫn anh đến với CRISP.
Vòng tròn của sự cho đi - "một trải nghiệm đầy ý nghĩa"
CRISP (Community Refugee Integration and Settlement Pilot) là một chương trình thí điểm do Chính phủ Úc triển khai. Chương trình cho phép các nhóm người dân địa phương tình nguyện đứng ra hỗ trợ trực tiếp một gia đình tị nạn trong giai đoạn đầu định cư, thay vì hoàn toàn dựa vào hệ thống hỗ trợ của chính phủ.
Anh Huy bắt đầu tham gia chương trình này vào năm 2023. Trong vai trò điều phối viên, anh cùng nhóm 10 người hỗ trợ một gia đình tị nạn từ Syria.
“Bạn có thể hình dung khi một người nhập cư đến một nơi hoàn toàn mới, họ cần thiết lập ngay những thứ như giáo dục, y tế, việc làm, học ngôn ngữ, kết nối với Centrelink…
“Thách thức lớn nhất của chúng tôi ngay từ đầu là tìm chỗ ở cho họ. Chúng tôi đi xem rất nhiều nhà, mỗi buổi mở xem nhà có đến 30–40 người khác cũng nộp đơn. Và chúng tôi thường bị từ chối, vì chúng tôi không thuê cho bản thân mà thuê cho một gia đình tị nạn. Chủ nhà thường lo lắng họ có trả được tiền không, có ổn định không… có rất nhiều điều không chắc chắn.
“Khi họ đến, chúng tôi ra sân bay đón, cung cấp thực phẩm và những nhu yếu phẩm trong vài tuần đầu để họ có thể ổn định. Sau đó, các thành viên trong nhóm thay phiên nhau hướng dẫn họ sử dụng phương tiện công cộng. Trong nhóm có một người là giáo viên, nên đã hỗ trợ đưa các em vào trường từ tiểu học, trung học đến cấp cao hơn, bao gồm tất cả giấy tờ cần thiết.
“Vợ tôi là bác sĩ, nên cũng hỗ trợ đưa họ đi khám sức khỏe, nha khoa, và theo dõi các cuộc hẹn sau đó.
Không chỉ dừng ở hỗ trợ ban đầu, nhóm còn đồng hành lâu dài trong quá trình hòa nhập. Chương trình CRISP đặt con người vào trung tâm của quá trình định cư. Khi người tị nạn được chào đón bởi người dân địa phương, họ có thể hòa nhập nhanh hơn, cảm thấy bớt cô lập, và có điều kiện tốt hơn để xây dựng một cuộc sống độc lập, gắn kết, đồng thời, chính cộng đồng cũng trở nên vững mạnh hơn
Theo anh Huy, gia đình mà anh hỗ trợ đã có những thay đổi rõ rệt sau thời gian định cư.
“Chỉ sau 6 tháng, chúng tôi đã có thể giao tiếp với em nhỏ bằng tiếng Anh, và điều đó giúp mọi thứ dễ dàng hơn rất nhiều.
“Hiện em đang tiến bộ rất tốt. Bố mẹ thì vẫn gặp khó khăn với tiếng Anh, nhưng các con đều đang hòa nhập tốt.”
Anh Huy cho rằng điểm khác biệt lớn nhất của CRISP nằm ở yếu tố con người.
“Trước đây, người tị nạn thường được phân cho một nhân viên hỗ trợ của chính phủ. Người này sẽ làm những việc tương tự như chúng tôi. Nhưng vấn đề là nó khá thiếu tính cá nhân. Và một nhân viên như vậy thường phải phụ trách nhiều gia đình cùng lúc, nên sự quan tâm bị chia nhỏ.
“Trong khi đó, nhóm của chúng tôi gồm 10 người, tất cả đều tập trung hỗ trợ một gia đình.
“Dù chương trình chỉ yêu cầu cam kết trong một năm, nhưng hiện tại chúng tôi đã trở thành bạn bè thực sự. Hai tuần nữa chúng tôi còn tổ chức picnic để kỷ niệm hai năm họ đến Úc. Họ rất mong được gặp lại chúng tôi, và có một sự gắn kết rất ấm áp.”
Gia đình mà anh hỗ trợ là người Syria, từng sống ở Jordan khoảng 10 năm trước khi được chấp nhận sang Úc. Ngoài ra, chương trình cũng hỗ trợ người từ Myanmar và một số nước Đông Nam Á khác.
“Họ đến từ những vùng có xung đột, giống như Việt Nam cách đây 40–50 năm.”
Trải nghiệm lớn lên trong một gia đình tị nạn đã trở thành nguồn cảm hứng để anh Huy tiếp tục giúp đỡ người khác.
“Tôi nói với họ rằng hiện tại rất khó khăn, phải học tiếng Anh, phải bắt đầu lại từ đầu. Nhưng bố mẹ tôi cũng từng như vậy cách đây 50 năm.”
“Tôi thực sự rất biết ơn. Úc đã mang lại cho tôi mọi thứ. Tôi có một cuộc sống đầy đủ, có ý nghĩa và đáng trân trọng. Và tất cả là nhờ những hy sinh của bố mẹ tôi. Tôi nhận ra mình đang ở một vị trí rất may mắn. Và tôi cũng cảm thấy mình có thể mang lại điều tốt đẹp cho người khác.”
“Tôi nghĩ điều tôi muốn nhắn gửi đến cộng đồng người Việt là: nếu chúng ta nhận ra mình may mắn như thế nào khi sống ở Úc, thì ngoài kia vẫn còn rất nhiều người cần được giúp đỡ. Và nếu có thể, đây là một việc rất đáng làm.
“Bởi vì việc nhìn thấy một gia đình đến đây tay trắng, rồi dần ổn định và hy vọng sẽ phát triển tốt, đó là một trải nghiệm rất ý nghĩa.”
Đồng hành cùng chúng tôi tại SBS Vietnamese Facebook và cập nhật tin tức ở sbs.com.au/vietnamese
Chúng tôi cũng có mặt trên YouTube
Nghe SBS Tiếng Việt trên ứng dụng miễn phí SBS Audio, tải về từ App Store hay Google Play
