Liên đảng đề xuất giảm thuế thuốc lá tới 80%, hợp pháp hóa vape nicotine

Liên đảng hôm thứ Tư công bố kế hoạch cắt giảm tới 80% thuế đối với thuốc lá và các sản phẩm thuốc lá.

Lãnh đạo đối lập Angus Taylor cho biết kế hoạch nhằm thu hẹp khoảng cách giá giữa thuốc lá hợp pháp và thuốc lá lậu, qua đó làm giảm nguồn lợi khổng lồ mà thị trường chợ đen đang mang lại cho các tổ chức tội phạm.

Kế hoạch cũng sẽ hợp pháp hóa việc bán vape có nicotine và túi nicotine (nicotine pouches), những sản phẩm hiện đang bị hạn chế tại Úc.

Phát ngôn viên Ngân khố đối lập Tim Wilson cho rằng chính sách này vừa có thể tăng nguồn thu cho chính phủ liên bang, vừa cắt dòng tiền chảy vào tội phạm có tổ chức.

“Chính sách sẽ làm tăng nguồn thu chính phủ khoảng 2 tỷ đô la mỗi năm, bởi người dân sẽ ngừng mua sản phẩm trên thị trường chợ đen và chuyển sang mua trên thị trường hợp pháp,” ông Wilson nói với ABC Radio National.

Ông cho rằng chính phủ Lao động quá tập trung vào các biện pháp thực thi pháp luật, trong khi One Nation – đảng trước đó đề xuất giảm 75% thuế tiêu thụ đặc biệt đối với thuốc lá – lại chỉ tập trung vào việc giảm thuế.

“Chúng tôi thực sự đạt được điều người Úc mong muốn, đó là phá vỡ hoạt động buôn bán thuốc lá bất hợp pháp, ngăn chặn các vụ đánh bom xăng, phóng hỏa cửa hàng… đồng thời bảo đảm nguồn thu để mang lại kết quả tốt hơn về sức khỏe,” ông nói.

Liên đảng cho biết kế hoạch giảm 80% thuế sẽ đi kèm khoản đầu tư 200 triệu đô la cho chiến dịch trấn áp hoạt động buôn bán thuốc lá bất hợp pháp trên toàn quốc.

Theo Liên đảng, hoạt động này hiện mang lại cho các băng nhóm tội phạm từ 4,1 đến 6,9 tỷ đô la lợi nhuận mỗi năm.

Một chiến dịch nâng cao nhận thức và giáo dục cộng đồng kéo dài ba năm, trị giá 60 triệu đô la, cũng sẽ được triển khai để cảnh báo người dân về tác hại của thuốc lá.

Trợ lý Bộ trưởng Ngân khố của chính phủ Lao động Daniel Mulino trước đây đã bác bỏ cách tiếp cận này, cho rằng không có bằng chứng cho thấy giảm thuế sẽ loại bỏ được thị trường thuốc lá bất hợp pháp.

Lo ngại tỷ lệ hút thuốc sẽ tăng trở lại

Trong nhiều năm qua, các cơ quan y tế công cộng ủng hộ việc tăng thuế thuốc lá như một biện pháp khiến thuốc lá trở nên đắt đỏ hơn và qua đó khuyến khích người dân bỏ thuốc hoặc không bắt đầu hút thuốc.

Các chuyên gia y tế liên tục cảnh báo rằng giảm thuế có nguy cơ đảo ngược xu hướng giảm tỷ lệ hút thuốc tại Úc trong nhiều thập niên.

Bà Laura Hunter, Giám đốc điều hành Hội đồng Úc về Hút thuốc và Sức khỏe (Australian Council on Smoking and Health), trước đây nói với SBS News rằng làm thuốc lá trở nên rẻ hơn sẽ gây ra những “hệ quả rất lớn đối với sức khỏe người dân Úc”.

“Úc hiện có tỷ lệ hút thuốc thấp nhất từng được ghi nhận và đó là kết quả của nhiều thập niên áp dụng những chính sách nhằm khiến thuốc lá trở nên khó mua hơn về mặt tài chính, ít phổ biến hơn trong cộng đồng và việc hút thuốc ít được xem là bình thường hơn,” bà nói.

Tuy nhiên, Liên đảng dẫn số liệu của Cục Thống kê Úc cho thấy mức tiêu thụ thuốc lá đã tăng khoảng 30% trong giai đoạn 2022–2025.

Trong khi doanh số thuốc lá và các sản phẩm nicotine hợp pháp giảm mạnh, phân tích nước thải lại cho thấy tổng lượng nicotine được tiêu thụ đang gia tăng.

Một nghiên cứu đăng trên tạp chí JAMA Network Open ước tính mức sử dụng thuốc lá bất hợp pháp tại Úc đã tăng hơn gấp đôi từ năm 2017 đến 2023.

Trong cùng thời gian, giá các sản phẩm thuốc lá hợp pháp đã tăng mạnh. Giá thuốc lá hợp pháp hiện gần gấp ba lần so với năm 2016.

Năm 2026, một gói thuốc lá thông thường có giá khoảng 40 đến 70 đô la, trong khi thuốc lá trên thị trường chợ đen vẫn có thể được mua với giá khoảng 10 đến 20 đô la.

Liên đảng cho rằng cách tiếp cận hiện nay cũng đang gây tổn thất lớn cho ngân sách.

Thuế tiêu thụ đặc biệt đối với thuốc lá từng là một trong những nguồn thu lớn của chính phủ Úc, mang về 16,3 tỷ đô la trong năm tài chính 2019–2020.

Con số này giảm xuống còn khoảng 8 tỷ đô la trong năm tài chính vừa qua, và dự báo ngân sách cho thấy nguồn thu có thể tiếp tục giảm xuống khoảng 4 tỷ đô la vào cuối thập niên này.

Tội phạm thuốc lá đang tiến hành ‘khủng bố kinh tế’

Việc thuế thuốc lá liên tục tăng cũng được cho là có liên quan đến sự phát triển của thị trường chợ đen và hàng loạt vụ bạo lực giữa các băng nhóm, trong đó nhiều cửa hàng bán thuốc lá đã trở thành mục tiêu tấn công, đặc biệt tại Melbourne.

Ông Angus Taylor cáo buộc tội phạm có tổ chức đang tiến hành một chiến dịch mà ông gọi là “khủng bố kinh tế” nhằm vào người dân Úc.

“Kế hoạch mạnh mẽ của chúng tôi sẽ tấn công các băng nhóm vào đúng nơi khiến chúng đau nhất, bằng cách tước đi lợi thế khổng lồ về giá cả, lấy đi khách hàng và lợi nhuận của chúng,” ông nói.

“Không thể đánh gục tội phạm có tổ chức bằng cách bảo vệ mô hình kinh doanh của chúng. Phải phá hủy mô hình đó và chính sách của Liên đảng sẽ làm điều đó.”

Phó giáo sư James Martin, chuyên ngành tội phạm học tại Đại học Deakin, nói với SBS News rằng việc tăng thuế thuốc lá là một trong những nguyên nhân chính thúc đẩy sự phát triển của thị trường chợ đen tại Úc.

Theo ông, các nhóm tội phạm có tổ chức ngày càng chiếm thị phần lớn hơn nhờ cung cấp sản phẩm với giá rẻ hơn đáng kể, trong khi những nỗ lực của chính phủ nhằm trấn áp hoạt động này bằng các biện pháp thực thi pháp luật cho đến nay chỉ mang lại hiệu quả hạn chế.

“Chúng ta đã chứng kiến những khoản đầu tư khổng lồ vào việc thực thi pháp luật trong vài năm qua, đi kèm số vụ bắt giữ và thu giữ hàng hóa ở mức kỷ lục,” ông nói.

“Nhưng tác động thực sự đối với thị trường gần như không đáng kể.”

Tuy nhiên, Ủy viên phụ trách Thuốc lá Bất hợp pháp của Úc, bà Amber Shuhyta, trước đây cảnh báo rằng giảm thuế thuốc lá có thể “đổ thêm dầu vào một thị trường chợ đen vốn đã nguy hiểm”.

Truy cập sbs.com.au/vietnamese để cập nhật tin tức, các câu chuyện cộng đồng, và podcast mới nhất.

Nghe SBS Tiếng Việt mọi lúc trên ứng dụng SBS Audio, tải về từ App Store hay Google Play. 

Theo dõi SBS Vietnamese trên Facebook, Instagram và YouTube để khám phá thêm.