Ở nhà là phở, cơm tấm, nước mắm và thịt kho; ở trường có sandwich, sushi và những món ăn đến từ nhiều nền văn hóa. Sinh ra hoặc lớn lên tại Úc, mỗi người trẻ gốc Việt hình thành một khẩu vị khác nhau. SBS Tiếng Việt gặp gỡ nhiều gia đình để tìm hiểu sự đa dạng này trong đời sống đa văn hóa.
Những tuổi thơ được nuôi dưỡng bởi nhiều nền ẩm thực
Giữa những quầy thức ăn đa dạng với nhiều hương vị khác nhau tại Bankstown Bites 2026, các gia đình gốc Việt có dịp bước ra khỏi thực đơn quen thuộc hằng ngày để cùng nhau thử những món ăn khác lạ.
Tuy nhiên, khác đến đâu còn phụ thuộc vào nhiều gia đình.
Chị Nguyễn Thị Hạnh đã sinh sống và làm việc tại Bankstown nhiều năm. Dù lớn lên tại Việt Nam, người bạn đời của chị lại không phải người Việt. Vì vậy, con trai của chị được tiếp xúc với nhiều ngôn ngữ và nền văn hóa ngay từ nhỏ.
Ở nhà, chị Hạnh vẫn thường nấu những món mình từng ăn khi lớn lên tại Việt Nam. Nhưng tại nơi giữ trẻ, con chị làm quen với một thực đơn hoàn toàn khác.
Ở một gia đình khác, bé Valentina Đặng cũng lớn lên trong một môi trường đa dạng các món ăn. Bé chia sẻ sự khác nhau khi ăn cùng gia đình và tại nhà:
"Bé nhà mình thì nó, nó đi học childcare từ thứ hai tới thứ sáu thì nó ăn đồ ăn, thức uống này các cô cho ăn ở trường thì là đồ ăn đa dạng của các nước. Thì ở nhà mình cũng nấu đồ ăn Việt nhưng mà thấy nó cũng khó ăn."
"Nó thích ăn đồ ăn đa dạng hơn chứ đồ ăn Việt thì là mình cũng nấu kiểu mình à, giống như mình sinh sống và mình lớn lên ở Việt Nam á. Qua đây thì học, xong rồi bắt đầu làm việc ở đây thì mình, ừm, đồ ăn thì mình ăn tập trung đồ ăn Việt nhiều. Mình nấu đồ ăn đặc trưng của người Việt, thì bé nhà mình nó vẫn chưa theo được."
Ở một gia đình khác, bé Valentina Đặng cũng lớn lên trong một môi trường đa dạng các món ăn. Bé chia sẻ sự khác nhau khi ăn cùng gia đình và tại nhà:
"Ở nhà con cũng ăn những món như phở. Ba là người nấu ăn trong nhà. [...] Vì phở có nước dùng, sợi phở rất ngon, lại còn có thịt nữa."
"Còn ở trường, con ăn những món như sandwich, sushi hoặc xoài trong giờ “Munch and Crunch”. [...] Con đã muốn ăn một món mì ở căng tin và gọi món đó cho bữa trưa."
Thực đơn của Valentina thay đổi theo từng không gian. Anh John, cha của Valentina chia sẻ cách anh thích ứng với khẩu vị của con gái:
"Tôi có thể nấu cả món Việt lẫn món Tây."
Bé Ella, con gái chị Lana Nguyễn, cũng lớn lên giữa những không gian ẩm thực như vậy. Chị Lana kể về những món ăn mà bé nhà chị hay ăn ở trường và ở nhà:
"Có chắc chắn là nấu đồ ăn Việt. Ella thích nước mắm, nước tương, gỏi cuốn, chả giò, phở. Cơm tấm là những món Ella thích ạ."
"Ở trường của Ella thì không có món Việt. Mà Ella buổi tối thì dinner time thì có món Việt Nam. Ella thích nhiều thứ lắm. Bé em mà đi học thì cũng thích có món của nước ngoài, ví dụ như món của Ấn, món của Italy. Dạ. Nhưng mà Ella vẫn thích những món ăn với nước mắm và nước tương ạ."
Ở một góc độ khác, bé Ngọc mới cùng gia đình đến Úc được ba năm. Dù gia đình thường xuyên bận rộn và hay đặt đồ ăn ngoài cho con, cả nhà vẫn ưu tiên đặt những món Việt.
“Tại vì kiểu mình ăn nó quen rồi thì mình sẽ cảm thấy nó ngon hơn đồ ăn ở bên đây. Thì mặc dù là mình thấy ngon nhưng mà, ờ, so với, ờ, đồ ăn Việt thì em thấy thích đồ ăn Việt hơn”
Ở đầu còn lại của phổ khẩu vị là gia đình chị Tiên và bé An. Dù sinh ra và lớn lên tại Úc, con gái lớn của chị gần như chỉ thích món Việt.
“Thật ra con chị là nó ăn đồ ăn Việt không luôn á. Bé này là không biết ăn burger, không biết ăn pizza gì hết,” chị Tiên kể.
“Có bé này thì còn ăn được chút đỉnh, chứ bé này là hoàn toàn là đồ ăn Việt không.”
Với một số trẻ em, burger hoặc pizza vẫn là món xa lạ. Với những em khác, sandwich, sushi, món Ấn Độ hay Ý đã trở thành một phần của tuổi thơ. Dù tất cả những gia đình này đều cùng sống tại Úc và đều duy trì món Việt trong nhà, nhưng khẩu vị của con trẻ không hề phát triển theo một quy luật cụ thể.
Vậy, điều gì quyết định sợi dây gắn kết của các em với những món ăn Việt?
Khẩu vị đa văn hóa phát triển như thế nào?
Thói quen ăn uống song văn hóa - hay “bicultural food habits” là việc tiếp tục duy trì những món ăn truyền thống, đồng thời bổ sung thực phẩm và cách ăn uống từ xã hội định cư mới được tìm thấy nhiều ở các gia đình nhập cư.
Trong một bài nghiên cứu về thói quen ăn uống của người nhập cư trên trang Journal of Immigrant and Minority Health năm 2024, các nhà nghiên cứu đã xác định tuổi khi di cư, thời gian sinh sống, khả năng tiếp cận nguyên liệu, lịch trình học tập và làm việc, thu nhập và nến sinh hoạt gia đình là những yếu tố tác động lên quá trình xây dựng thói quen ăn uống này.
Đối với nhiều anh chị thuộc thế hệ nhập cư đầu tiên, những món ăn truyền thống có sự gắn kết mạnh mẽ hơn, giúp họ nhận ra mình đến từ đâu và gắn kết với vùng đất quê nhà.
Nhưng với những đứa trẻ có tuổi thơ được định hình tại Úc, khái niệm “món ăn tuổi thơ” dường như được thay đổi. Nó có thể đồng thời bao gồm phở mẹ nấu, sushi trong hộp cơm, sandwich ở căng tin, món Ấn Độ tại trường hay khoai tây chiên trong một lễ hội đường phố.
Vì vậy, cụm từ “ẩm thực Việt” có lẽ là chưa đủ để miêu tả toàn bộ trải nghiệm của các em.
Rồi khi lớn lên, các em cũng sẽ nấu những món ăn khác với những hình dung truyền thống mà chúng ta tưởng tượng.
Những di sản ẩm thực này sẽ xuất hiện dưới những hình hài mới, sáng tạo hơn, phong phú hơn bởi hương vị, kỹ thuật, và những suy ngẫm về đời sống mới.
Liệu sợi dây truyền thống đang mất dần?
Sự đa dạng trong khẩu vị của con trẻ mang đến cho các gia đình nhiều lựa chọn hơn, nhưng cũng đặt ra một câu hỏi cho các phụ huynh: nếu con không quen với món Việt, liệu mối liên hệ với nguồn gốc gia đình có trở nên mờ nhạt?
Dù bé trai vẫn gặp khó khăn trong việc tận hưởng các món Việt, chị Hạnh vẫn muốn sau này dạy con những món ăn truyền thống.
Tại vì mình người Việt mà, mình muốn giữ văn hóa của người Việt chứ. Mình cũng muốn là bé sinh ở đây thì cũng muốn hòa nhập văn hóa ở đây, nhưng mà cũng không thể quên được à, gốc gác mình là người Việt
Với chị Tiên, dù không kỳ vọng các con chỉ ăn món Việt khi trưởng thành, nhưng chị mong các em có nền tảng văn hóa đủ vững để sau này hương vị Việt không trở nên quá xa lạ.
Chị thấy cho nó làm quen với đồ ăn Việt từ hồi nhỏ, có thể lớn lên nó sẽ thích những món đồ ăn khác của Tây. Nhưng mà nó đã có cái căn bản nó thích đồ ăn Việt và nó nhớ tới món đồ ăn Việt thì chị thấy rất là tốt.
Chị Lana cũng đồng tình với điều này. Chị cũng muốn bé đồng hành trong không gian bếp với mình từ bây giờ.
"Ella rất thích nấu ăn với chị. Mỗi lần nấu ăn là Ella nấu chung với chị đó. Hay là ướp thịt với mẹ, cắt rau củ với mẹ. Ela làm mọi thứ với mẹ hết."
Gia đình Valentina cũng đang cố gắng duy trì nhiều hơn một sợi dây kết nối. Bên cạnh việc nấu món Việt, anh John muốn con gái học tiếng Việt, dù thừa nhận đây không phải việc dễ dàng.
“Theo tôi, vì gia đình chúng tôi có nguồn gốc Việt Nam nên việc duy trì văn hóa Việt là điều rất tốt. Nhưng đồng thời, chúng tôi cũng đang sống tại Úc, vì vậy có thể kết hợp thêm một phần văn hóa phương Tây. Tôi nghĩ việc gìn giữ bản sắc dân tộc trong mỗi người là điều rất quan trọng. Vì thế, chúng tôi đang cố gắng dạy con bé nói tiếng Việt. Đây là một việc không dễ dàng, nhưng rồi chúng tôi sẽ làm được.”
“I’m Vietnamese and Australian”
Những đứa trẻ có thể không lớn lên với cùng một khẩu vị. Có em gần như chỉ ăn món Việt; có em ăn món Việt vào buổi tối và những món đa văn hóa tại trường; có em chưa hoàn toàn quen với cách nấu của cha mẹ.
Tuy nhiên, trong tất cả những gia đình SBS Tiếng Việt gặp gỡ, món Việt vẫn hiện diện trên bàn ăn.
Theo thời gian, các em có thể thay thế một số nguyên liệu, thay đổi cách chế biến hoặc kết hợp món Việt với những hương vị mình gặp tại Úc. Những món ăn được truyền lại cho thế hệ tiếp theo có thể không hoàn toàn giống phiên bản mà cha mẹ từng ăn ở Việt Nam.
Nhưng thay đổi sẽ không có nghĩa là biến mất. Dù không thể giữ nguyên hương vị ban đầu, chỉ cần những món ăn có thể tạo cảm giác quen thuộc, thì ký ức, mối quan hệ và câu chuyện gia đình vẫn sẽ được tiếp tục.
Khi được mẹ hỏi mình là người Việt Nam hay người Úc, bé Ella đã ngay lập tức trả lời:
I’m Vietnamese and Australian
Những em nhỏ như Ella ngày hôm nay, đang tạo nên câu chuyện ẩm thực mới cho thế hệ của mình.
Đồng hành cùng chúng tôi tại SBS Vietnamese Facebook & SBS Vietnamese Instagram, và cập nhật tin tức ở sbs.com.au/vietnamese
Chúng tôi cũng có mặt trên YouTube
Nghe SBS Tiếng Việt trên ứng dụng miễn phí SBS Audio, tải về từ App Store hay Google Play
Phần "Transcript" do Trí tuệ Nhân tạo AI tạo ra. Đọc thêm về việc SBS sử dụng AI: https://www.sbs.com.au/aboutus/sbs-guiding-principles-for-use-of-ai/
