Có những thông tin trái chiều cho rằng Mỹ và Iran đang chuẩn bị cho các cuộc đàm phán tại Doha, nhằm củng cố thỏa thuận ngừng bắn mong manh và thương lượng một thỏa thuận rộng hơn bao gồm chương trình hạt nhân của Iran và eo biển Hormuz. Hoạt động ngoại giao này diễn ra trong bối cảnh các cuộc tấn công của Israel vẫn tiếp diễn ở miền nam Lebanon, bất chấp một khuôn khổ thỏa thuận do Mỹ hậu thuẫn mà Hezbollah một lần nữa bác bỏ.
Các nhà đàm phán cấp cao của Mỹ và các quan chức Iran dự kiến sẽ gặp nhau tại Qatar, cùng với các cuộc thảo luận kỹ thuật về bản ghi nhớ hợp tác gần đây.
Bộ Ngoại giao Iran cho biết họ sẽ cử một phái đoàn đến Doha trong tuần này nhưng kiên quyết phủ nhận bất kỳ cuộc gặp nào được lên kế hoạch với phía Mỹ.
Tuy nhiên, Tổng thống Donald Trump khẳng định cuộc gặp sẽ diễn ra và cho rằng nó có thể rất quan trọng.
"Họ sẽ đến Qatar. Tôi nghĩ họ đã khởi hành rồi, hoặc sắp sửa khởi hành. Chúng ta hãy chờ xem mọi chuyện sẽ thế nào. Nhưng chúng ta đang làm rất tốt về mặt đó. Tuy nhiên, cuộc họp ở Doha có thể quan trọng, có thể không. Chúng ta sẽ sớm biết thôi."
Các cuộc đàm phán dự kiến diễn ra sau khi cả hai bên được cho là đã ngừng các hành động thù địch, sau nhiều ngày đáp trả bằng các cuộc tấn công khiến thỏa thuận sơ bộ nhằm chấm dứt chiến tranh có nguy cơ đổ vỡ.
Thỏa thuận tạm thời kêu gọi mở lại eo biển Hormuz và cho cả hai quốc gia 60 ngày để đàm phán một thỏa thuận hòa bình rộng hơn.
Thư ký báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt cho biết Washington vẫn cam kết tuân thủ lệnh ngừng bắn, nhưng sẽ sử dụng vũ lực nếu cần thiết.
"Tổng thống rõ ràng muốn thấy tiến trình hòa bình diễn ra, và phía Iran sẽ có lợi nhất khi ký một thỏa thuận tốt với Mỹ, bởi vì tổng thống đã chứng minh ông không ngại sử dụng sức mạnh quân sự của chúng ta."
Bà ấy nói thêm rằng chính Iran đã yêu cầu cuộc gặp này.
"Theo quan điểm của chúng tôi, chúng tôi đang tuân thủ thỏa thuận ngừng bắn. Bạo lực sẽ bị đáp trả bằng bạo lực. ... Nhưng một lần nữa, bản ghi nhớ sẽ tiếp tục được thảo luận. Thỏa thuận ngừng bắn đã được thiết lập và chúng tôi hy vọng có thể đạt được một thỏa thuận tốt. Tổng thống sẽ ký một thỏa thuận đặt lợi ích quốc gia lên hàng đầu."
Tehran bác bỏ thông tin đó, khẳng định phái đoàn của họ đang đến Doha để thảo luận về việc thực hiện bản ghi nhớ.
Một trong những vấn đề khó khăn nhất là tương lai của eo biển Hormuz, nơi khoảng một phần năm lượng dầu mỏ được giao dịch trên thế giới đi qua.
Thứ trưởng Ngoại giao Kazem Gharibabadi cho biết Iran muốn đóng vai trò lớn hơn trong việc quản lý tuyến hàng hải này cùng với nước láng giềng Oman.
"Chúng tôi hoàn toàn quyết tâm đạt được một thỏa thuận với Oman về các thỏa thuận liên quan đến việc quản lý eo biển Hormuz. Tất nhiên, Oman là quốc gia ven biển còn lại. Hôm nay tôi đã nói với giới chức Oman rằng ưu tiên của chúng tôi là thống nhất các sắp xếp này với Oman, quốc gia ven biển còn lại. Nếu vì bất kỳ lý do nào Oman không muốn tham gia, Cộng hòa Hồi giáo Iran sẽ tự mình tiến hành.”
Ông cho biết Oman đã phản hồi tích cực về đề xuất này.
"Tôi thấy phía Oman rất sẵn lòng hợp tác. Như các bạn đã thấy hôm nay, Bộ trưởng Ngoại giao Oman cũng đã đưa ra một số nhận xét liên quan đến những vấn đề này. Oman cũng ủng hộ việc tham gia vào các thỏa thuận này với tư cách là một quốc gia ven biển có chủ quyền, để eo biển Hormuz không còn được quản lý như trước đây nữa, và rằng các khoản phí cần được thu để đổi lại những dịch vụ được cung cấp.”
Đề xuất này vẫn còn gây tranh cãi.
Iran muốn kiểm soát nhiều hơn eo biển, trong khi Mỹ và cộng đồng quốc tế nói chung cho rằng đây là tuyến đường hàng hải toàn cầu nên được miễn phí.
Xa hơn về phía tây, một thỏa thuận khác đang được thử nghiệm.
Các cuộc tấn công của Israel được cho là vẫn tiếp diễn ở miền nam Lebanon suốt đêm, bất chấp khuôn khổ thỏa thuận do Mỹ hậu thuẫn hồi tuần trước.
Đồng thời, các nhà lãnh đạo Israel đang trình bày thỏa thuận này như là nền tảng cho một nền hòa bình khu vực rộng lớn hơn.
Tổng thống Isaac Herzog đã phát biểu trước quốc hội Romania.
"Israel... là một quốc gia khao khát hòa bình. Chúng tôi muốn sống hòa bình với tất cả các nước láng giềng, không bị đe dọa bởi khủng bố và bạo lực. Chúng tôi tìm kiếm hòa bình với Lebanon. ... Chúng tôi tìm kiếm hòa bình với Syria và một chương mới giữa hai quốc gia. Và chúng tôi tìm kiếm hòa bình ở Gaza, bởi vì người dân Gaza, cũng như người dân Israel, xứng đáng có một tương lai tốt đẹp hơn."
Ông Herzog cho rằng hòa bình lâu dài phụ thuộc vào việc loại bỏ mối đe dọa mà Israel coi là do Iran và các đồng minh của nước này gây ra.
"Tham vọng trở thành quốc gia có khả năng sở hữu vũ khí hạt nhân của Iran là một mối đe dọa hữu hình đối với Israel. Và sự táo bạo của Iran trong việc định đoạt tương lai của Lebanon làm suy yếu khả năng tiến tới hòa bình."
Nhưng Hezbollah đã bác bỏ khuôn khổ này, tuyên bố sẽ phản đối bất kỳ thỏa thuận nào ràng buộc việc Israel rút quân khỏi miền nam Lebanon với việc giải giáp vũ khí của họ.
Số phận của một nền hòa bình rộng lớn hơn cho khu vực sẽ được quyết định không chỉ bởi kết quả các cuộc đàm phán ở Doha, mà còn bởi việc căng thẳng có giảm bớt ở eo biển Hormuz hay không… và liệu khuôn khổ mới giữa Israel và Lebanon có thể trụ vững trước những diễn biến thực tế hay không.
Đồng hành cùng chúng tôi tại SBS Vietnamese Facebook và cập nhật tin tức ở sbs.com.au/vietnamese
Chúng tôi cũng có mặt trên YouTube
Nghe SBS Tiếng Việt trên ứng dụng miễn phí SBS Audio, tải về từ App Store hay Google Play
