Một phụ nữ người Úc gốc Sahrawi đã kêu gọi công nhận nhiều hơn về cuộc đấu tranh giành độc lập của người dân ở Tây Sahara. Lãnh thổ tranh chấp này là quốc gia thuộc địa châu Phi cuối cùng chưa giành được độc lập, và bị nằm dưới sự chiếm đóng quân sự bất hợp pháp của Morocco kể từ năm 1975. Bất chấp những lời hứa hẹn về quyền tự quyết từ cộng đồng quốc tế, tương lai của người dân Sahrawi vẫn chưa rõ ràng.
Gaby Alamin là một phụ nữ người Úc gốc Sahrawi sống ở Melbourne.
"Bất cứ khi nào tôi nói tôi đến từ Tây Sahara hoặc tôi sinh ra trong một trại tị nạn, mọi người đều nói 'ồ, đó là ở đâu vậy?' Rất nhiều người ở đây không biết về Tây Sahara. Và tôi tận dụng cơ hội đó để giải thích cho họ về cuộc chiến tranh của nhân dân tôi và cuộc đấu tranh giành quyền tự quyết của đất nước tôi"
Cô vừa là một người mẹ, một sinh viên đại học và một cô giáo, cô còn dành thời gian để vận động thay mặt cho gia đình mình và những người dân đã đấu tranh giành độc lập qua nhiều thế hệ ở vùng Tây Bắc châu Phi.
Tuy nhiên, chỉ có một mình cô ở Úc, cô nói rằng cô không biết đến một phụ nữ Sahrawi nào khác sống ở nước Úc.
"Điều tôi hiểu là tôi là người phụ nữ Sahrawi duy nhất ở Úc. Và tôi nghĩ vì vị trí địa lý, khoảng cách giữa Úc và Bắc Phi. Vì vậy, chúng tôi và người dân của chúng tôi rất khó di cư đến Úc."
Người dân của cô, sống trong khu vực tranh chấp Tây Sahara, họ đã sống dưới sự chiếm đóng quân sự bất hợp pháp của Morocco kể từ năm 1975.
Mặc dù Liên Hiệp Quốc công nhận quyền tự quyết của họ, và hứa hẹn một cuộc trưng cầu dân ý để cuối cùng giải phóng khu vực này vào năm 1991, thế nhưng người dân Sahrawi vẫn đang chờ đợi cơ hội bỏ phiếu cho nền độc lập hoặc lựa chọn hội nhập với Morocco.
Cha mẹ của Alamin đã trốn thoát khỏi bạo lực năm 1975, và cô sinh ra trong một trại tị nạn ở nước láng giềng Algeria, nơi có khoảng 165,000 người Sahrawi tị nạn, với hy vọng một ngày nào đó sẽ được trở về quê hương.
"Trong các trại tị nạn nơi tôi sinh ra và lớn lên, cuộc sống ở đó thực sự khó khăn và điều kiện khá khắc nghiệt. Đó là vùng sa mạc. Đôi khi nhiệt độ lên tới 50 độ. Một trong những điều đáng kinh ngạc ở các trại tị nạn là chúng tôi có một ý thức cộng đồng tuyệt vời. Mọi người luôn giúp nhau nâng cao tinh thần, và họ luôn nuôi hy vọng được trở về quê hương, về Tây Sahara và có một tương lai tốt đẹp hơn."
Tiến sĩ Randi Irwin, giảng viên tại trường Đại học Newcastle đã tiến hành nghiên cứu nhân chủng học với những người tị nạn Sahrawi trong các trại tị nạn và những điều kiện khắc nghiệt ở đó.
"Các trại tị nạn nằm ở phần nóng nhất của sa mạc Sahara, còn được biết đến là Hamada của sa mạc Sahara. Nhưng sau đó, người dân Saharawi đã tìm ra cách để khiến cuộc sống ở sa mạc trở nên dễ sống hơn. Vì vậy, bạn có một số người Sahrawi, cố gắng nghĩ ra các hình thức nhà ở thay thế, và họ thực sự đang cố gắng chuẩn bị tốt nhất có thể để thực hiện một cuộc trưng cầu dân ý.”
Tây Sahara bị chiếm đóng, có diện tích tương đương với Vương quốc Anh, là quốc gia thuộc địa châu Phi cuối cùng chưa giành được độc lập, thường được gọi là 'thuộc địa cuối cùng ở châu Phi'.
Khu vực này đã bị Tây Ban Nha chiếm đóng với tên gọi Sahara thuộc Tây Ban Nha từ năm 1884 đến năm 1976.
Một phong trào kháng chiến ở Sahrawi, được gọi là Mặt trận Polisario ra đời vào năm 1973 để chiến đấu chống lại thực dân Tây Ban Nha, khởi đầu cho một chiến dịch giành độc lập kéo dài hơn 50 năm.
Người dân Sahrawi đang chuẩn bị trở thành một quốc gia độc lập khỏi sự kiểm soát của Tây Ban Nha, thì các nước láng giềng Morocco và Mauritania quyết định tuyên bố chủ quyền khu vực này.
Kamal Fadel là Đại diện của Úc và New Zealand cho Mặt trận Polisario, hiện nay được Liên hiệp quốc công nhận là đại diện hợp pháp của người dân Sahrawi.
Ông nói những ngày đầu của cuộc chiến tranh kéo dài và khốc liệt là vô cùng khó khăn đối với người dân địa phương.
"Cuộc xâm lược rất tàn bạo, sự chiếm đóng rất tàn bạo, và người dân phải đối mặt với quân đội Morocco tiến vào, dùng vũ lực để chiếm lãnh thổ, bắn phá sa mạc Sahara bằng bom napalm và bom chùm. Và rồi khi họ chiếm đóng lãnh thổ, tất cả những người liên quan với Mặt trận Polisario hoặc có cảm tình với Polisario đều bị bắt, bị giam giữ, và tất nhiên là biến mất trong các trung tâm giam giữ bí mật ở Morocco."
Cuộc xâm lược và sáp nhập Tây Sahara của Morocco và Mauritania vào những năm 1970 đã bị cộng đồng quốc tế lên án là vi phạm luật pháp quốc tế, và hai nước này đã phớt lờ phán quyết của Tòa án Công lý Quốc tế, còn được gọi là Quan điểm khuyến cáo về Tây Sahara.
Quan điểm khuyến cáo của LHQ bác bỏ ý tưởng rằng Tây Sahara là lãnh thổ vô chủ, và nói rằng vùng đất này thực sự thuộc về người Sahrawi, bất chấp sự tồn tại du mục của họ, ngay cả trước thời thuộc địa của Tây Ban Nha.
Phán quyết này đã trở thành một trong những tiền lệ pháp lý quan trọng cho phán quyết Mabo, xác lập quyền sở hữu bản địa ở Úc, vì phán quyết này đã được trích dẫn trong suốt vụ án, và được thẩm phán Tòa án Tối cao Gerard Brennan tham chiếu.
Tracey Cameron, giáo viên ngôn ngữ Gamilaraay tại trường Đại học Sydney, cho biết bà nhận thấy mối tương đồng trực tiếp giữa cuộc đấu tranh của người dân đất nước bản địa của bà và những người bản địa ở Tây Sahara.
"Là một Thổ dân, tôi nghĩ rằng điều quan trọng là nhận thức được những gì đang diễn ra ở khắp mọi nơi. Loại chính sách đồng hóa đó, và cả loại chính sách phân biệt chủng tộc đó, cũng như việc không cho người dân bản địa trong khu vực tiếp cận với giáo dục. Rất giống với những gì đã xảy ra và đang tiếp tục xảy ra ở Úc, vì vậy, tôi có thể thấy những điểm tương đồng rất lớn. Rất giống nhau."
Trong khi Mauritania rời Tây Sahara vào năm 1979 sau nhiều năm chiến tranh, Morocco hiện nay vẫn kiểm soát 3/4 khu vực, còn Cộng hòa Dân chủ Ả Rập Sahrawi của Mặt trận Polisario kiểm soát 20% đến 25% khu vực.
Morocco cũng đã chuyển hàng trăm ngàn người định cư vào khu vực bị chiếm đóng, hành động này bị xem là vi phạm trực tiếp Điều 49 của Công ước Geneva Lần thứ Tư.
Tuy nhiên, Vương quốc Morocco công nhận toàn bộ khu vực này là các tỉnh phía Nam của họ, hoặc họ gọi là Sahara của Morocco, và họ xem Mặt trận Polisario là một tổ chức khủng bố, bất chấp sự công nhận của LHQ đối với Mặt trận này.
Alex Radojev, lãnh sự danh dự của Vương quốc Morocco tại New South Wales, nói rằng Mặt trận Polisario phạm tội vi phạm nhân quyền.
"Tôi nghĩ Mặt trận Polisario được hầu hết người dân ở Tây Sahara coi là gần gũi với những kẻ khủng bố. Polisario được trang bị vũ khí và họ đã gây hấn với Morocco và người dân Morocco trong nhiều năm. Nhưng khi bạn có Mặt trận Polisario hỗ trợ trang bị vũ khí cho trẻ em, thì người ta phải thực sự đặt câu hỏi về mục đích đằng sau những hoạt động này và mục đích thực sự của Polisario."
Ông nói Morocco sẵn sàng trao một số quyền tự trị cho khu vực, nhưng vẫn đặt ra giới hạn cho việc độc lập.
Mặt trận Polisario tuyên bố họ chưa bao giờ nhắm mục tiêu vào dân thường, và cuộc chiến của họ chống lại lực lượng quân sự Morocco là hợp pháp, và tổ chức của họ được thành lập dựa trên quyền của những người bị chiếm đóng để chống lại những kẻ chiếm đóng.
Họ cũng trả lời những cáo buộc rằng họ đã huấn luyện binh lính trẻ em trong các trại tị nạn, gọi đó là "những cáo buộc vô căn cứ" và họ nói, những cáo buộc không được các cơ quan quốc tế như Liên hiệp quốc và Liên minh châu Âu hoạt động trong các trại tị nạn ủng hộ.
Trong khi đó, những cáo buộc về vi phạm nhân quyền và cáo buộc đàn áp cực đoan các phương tiện truyền thông bất đồng chính kiến của lực lượng Morocco ở Tây Sahara đã được Tổ chức Ân xá Quốc tế, Tổ chức Theo dõi Nhân quyền và Tổ chức Phóng viên Không Biên giới cùng nhiều tổ chức khác ghi lại rộng rãi.
Bằng chứng về những cáo buộc lạm dụng này đã được cung cấp bởi các phương tiện truyền thông địa phương độc lập như Equipe Media.
Nhóm truyền thông này hoạt động trong bối cảnh mà Tổ chức Phóng viên Không Biên giới gọi là "sự đàn áp liên tục của chế độ Morocco đối với báo chí địa phương" và "chính sách có hệ thống từ chối nhập cảnh đối với các nhà báo nước ngoài, và trục xuất những người tìm cách đi vào lãnh thổ."
Người đồng sáng lập Equipe Media, Mohamed Mayara, cho biết anh đã bị đánh đập, bắt giữ và tra tấn vì làm công việc của mình.
Anh cho rằng đây là một chiến lược nhằm khiến người dân không dám lên tiếng và vạch trần những tội ác bị cáo buộc này.
"Chúng tôi luôn đặt mình vào tình thế nguy hiểm. Hậu quả rất nghiêm trọng. Chúng tôi đang làm việc và liên hệ trực tiếp với những kẻ chiếm đóng, và tất nhiên Morocco hình sự hóa công việc mà chúng tôi đang làm ở Tây Sahara, vì vậy chúng tôi có thể đếm được hơn bảy nhà báo đã bị bắt, và bị kết án với tội danh sai lầm, chủ yếu nhằm làm cho mọi người khiếp sợ."
Anh nói rằng anh đã bị hành hung, bị sa thải khỏi công việc làm nhà giáo và bị quấy rối với những lời đe dọa giết chết nhiều lần vì công việc làm báo hiện nay của anh.
Dù vậy, anh vẫn thấy mình may mắn.
"Tôi thật may mắn vì vâng, tôi thực sự đã bị đuổi việc và tôi bị đe dọa, nhưng đồng nghiệp của tôi vẫn còn ở sau song sắt. Bạn có thể tưởng tượng được không, bảy đồng nghiệp của tôi đã ở sau song sắt trong 14 năm, sáu năm trong một phòng biệt giam chỉ vì họ là nhà báo, họ mang theo máy ảnh, họ cố gắng đưa tin về tình hình ở đó."
Các nhóm nhân quyền đang kêu gọi mở rộng nhiệm vụ của phái đoàn gìn giữ hòa bình của Liên Hiệp Quốc ở Tây Sahara, nơi vẫn thiếu các báo cáo và giám sát nhân quyền quan trọng, không giống như hầu hết các phái đoàn khác của Liên Hiệp Quốc trên khắp thế giới.
Trong khi đó, sau khi học tập chăm chỉ trong các trại tị nạn ở Algeria, Gaby Alamin đã nhận được học bổng du học ở Costa Rica năm 15 tuổi, và từ đó cô chuyển đến Úc 8 năm trước, khi cô mới 20 tuổi.
Cô đã nhập quốc tịch Úc và hiện nay đang làm việc tại một trường mầm non, đồng thời đang học cử nhân giáo dục với hy vọng trở thành giáo viên.
Mặc dù cô vẫn cố gắng về thăm gia đình trong các trại tị nạn vài năm một lần, nhưng cô nói rằng cô rất biết ơn vì đã tìm được một cuộc sống tốt hơn cho cô và con trai ở Úc.
"Tôi có cơ hội được tiếp cận giáo dục, tiếp cận dịch vụ chăm sóc sức khỏe và điều đơn giản là con trai tôi có thể có một sân chơi, vì trong các trại tị nạn thậm chí không có một sân chơi nào. Vì vậy, khi tôi còn nhỏ, tôi thường chơi trên đường phố. Tôi đã từng làm đồ chơi từ những vật dụng tái chế như chai nhựa, hoặc tôi làm lâu đài cát. Và một điều nữa mà tôi rất biết ơn khi được ở Úc là có nước và điện. Những thứ không có trong trại tị nạn."
Trong khi cuộc trưng cầu dân ý được Liên Hiệp Quốc hứa hẹn từ lâu về quyền tự quyết của người Sahrawi vẫn chưa rõ ràng, Alamin và người dân của cô vẫn tin rằng họ sẽ có thể tự lựa chọn số phận của mình trong những năm tới.
"Tôi tin rằng chỉ cần có ý chí thì sẽ có đường đi. Người dân của tôi, họ đã đấu tranh suốt 50 năm nay. Và điều đáng kinh ngạc là họ không bỏ cuộc. Tôi rất hy vọng. Tôi thực sự hy vọng rằng các thế hệ tiếp theo, con trai tôi, cháu tôi không phải trải qua điều tương tự như tôi đã trải qua - trở thành người tị nạn. Và thay vào đó, tôi hy vọng chúng có cơ hội sống như những người bình thường ở một nơi, nơi mà chúng gọi là quê hương và không bao giờ phải đi tị nạn nữa."
