Tuần vừa rồi, tác phẩm Người Vợ Ma, một vở kịch nói 20 năm tuổi của Sân khấu Kịch Hồng Vân lần đầu công diễn tại Melbourne và Sydney. Để đưa vở kịch nói chuyên nghiệp đầu tiên từ Việt Nam nguyên bản đến Úc, một mạng lưới người Việt tại Úc đã cùng góp sức, để không chỉ kết nối nghệ sĩ với sân khấu, mà còn sân khấu với những khán giả người Úc gốc Việt.
Nhận diện nhu cầu thưởng thức kịch nói của người Việt tại Úc
Ra mắt năm 2006, Người vợ ma là một trong những tác phẩm tiêu biểu của Sân khấu Kịch Hồng Vân, đồng thời góp phần mở đầu trào lưu kịch kinh dị tại TP.HCM. Sau 20 năm và hàng ngàn suất diễn trong nước, vở kịch dài này lần đầu xuất ngoại. Đây cũng là lần đầu tiên một vở kịch nói chuyên nghiệp từ Việt Nam được đoàn nghệ sĩ trong nước mang sang và tái dựng theo bản gốc để công diễn. Hai suất diễn đã diễn ra tại Melbourne ngày 3 tháng 9 và Sydney ngày 5 tháng 9.
Với diễn viên Hòa Hiệp, sự đón nhận tại Melbourne đã giải tỏa một trong những lo ngại lớn nhất của đoàn: liệu khán giả tại Úc, những người vốn quen với các chương trình ca nhạc và đại nhạc hội có sẵn sàng ngồi lại gần ba giờ để theo dõi một vở kịch dài từ Việt Nam hay không.
“Điều mà Hòa Hiệp lo ngại nhất là đây là một món ăn mới dành cho khán giả tại Melbourne cũng như là nước Úc. Ở đây thì mọi người thường thường xem đại nhạc hội, ca nhạc, và họ tới họ sẽ được relax. Nhưng mà đây họ đến xem kịch và kịch thì đòi hỏi phải sự tập trung, sự im lặng và sự theo dõi. Bất ngờ lắm khi thấy khán phòng đông nghẹt và mọi người im lặng, lắng nghe, tập trung và cười muốn bành rạp luôn.”
Diễn viên ở trên sân khấu và khán giả ở dưới có sự cộng hưởng rất là tuyệt vời, làm cho các nghệ sĩ cũng như Hòa Hiệp trên sân khấu thăng hoa và diễn hết sức mình
Hòa Hiệp chia sẻ.
Cái “mới” ở đây, thực chất đến từ một tác phẩm đã sống qua hai thập niên. NSND Hồng Vân, trưởng đoàn và người quản lý Sân khấu Kịch Hồng Vân, cho biết trong số khán giả Melbourne, có người lần đầu xem kịch, nhưng cũng có người đã nhiều lần xem Người vợ ma tại Việt Nam.
“Cái đêm diễn ở Melbourne á, thì sau khi diễn xong rất nhiều người chia sẻ thì có những người đây là lần đầu tiên, cũng có người đây là lần thứ hai, cũng có người đây là lần thứ 30 luôn. Đó là xem ở Việt Nam và đây là lần đầu tiên các bạn xem, xem lại ở Úc.”
Diễn viên Lạc Hoàng Long cho biết, rất nhiều khán giả xem kịch mong muốn có những dự án như này trong tương lai, vì trải nghiệm xem kịch truyền thống rất khác so với xem phim điện ảnh:
“ Lúc đầu có nhiều anh chị còn nói là chị không có biết tại đó giờ đi xem phim chứ đâu có đi xem kịch. Nhưng mà khi mà họ được trải nghiệm cái vở kịch Người vợ ma tại nơi này, ở nơi xa xứ này, xa quê hương này thì họ lại thấy wow. Thì họ nói giống như là rần rần trong người cảm giác nó vừa quê nhà mà nó vừa hay hay cái kiểu mà trải nghiệm tương tác thực tế gần gũi nhau chứ không phải qua một màn ảnh nào hết. Cùng vui, buồn, khóc hay là cảm xúc như thế nào đó, nó lẫn lộn ngay cái thời điểm đó, ngay cái lúc cái bản nhạc lên.”
Bài toán tái dựng nguyên bản tinh thần của vở kịch
Để dưa một tiết mục ngắn ra nước ngoài chỉ cần diễn viên, phục trang và một số thiết bị cơ bản. Tuy nhiên, việc đưa một vở kịch dài xuất ngoại đòi hỏi sự tính toán chi tiết về không gian sân khấu mà còn những bài toán về chi phí và nhân sự.
NSƯT Ốc Thanh Vân chia sẻ, bài toán đầu tiên của đoàn kịch là giấy tờ cho nhân sự:
“Cái khó khăn đầu tiên thì chắc chắn phải là liên quan đến việc làm giấy tờ, visa. Bởi vì với mình và những nghệ sĩ mà đã có cơ hội đi nhiều nơi trên thế giới thì nó cũng có cái sự thuận lợi nhất định. Nhưng mà đối với những người mà thậm chí là người ta còn chưa bao giờ rời khỏi đất nước mình mà lại một phát vèo một cái là bay tới đây thì nói thiệt là nó cũng, ờm, cũng hơi nhiêu khê cái đoạn đó một chút.”
Không chỉ vậy, bài toán tiếp theo của đoàn kịch là thích nghi với hệ thống sân khấu mới tại Úc:
“Để mà có một cái vở kịch trọn vẹn diễn ra suốt mấy tiếng đồng hồ ở đây thì tụi mình phải thi công sân khấu. Nó cũng vô cùng nan giải luôn vì ở đây nhân sự, thứ nhất là chi phí rất là cao. Thứ 2 là nhân sự cũng rất là khan hiếm. Và những nhà hát mà nơi mà đoàn thuê để mà biểu diễn thì nó cũng không giống như là cái nơi mà dùng để diễn kịch thường niên. Cho nên là mọi thứ là đều phải làm mới.”
Sự khác nhau giữa hai sân khấu Sydney và Melbourne cũng là một thách thức. Trong khi sân khấu Melbourne rộng ngang nhưng trần thấp, Orion Room tại Sydney rộng hơn và cũng cao hơn. Vì vậy, đoàn phải chuẩn bị hệ thống rèm và phương án cảnh trí riêng cho từng nơi.
“ Ví dụ như ở sân khấu mình á thì cái rèm nó cũng khác đi. Rèm thì cái rèm trắng này, rèm đen này và cái khối lượng rèm nó rất là lớn và kích thước của sân khấu Melbourne và sân khấu Sydney nó cũng không giống nhau luôn. Cho nên là Vân phải may mới. Xong rồi mình ráp vô cái sân khấu Melbourne, rồi qua đây thì lại một hệ rèm khác mình ráp qua bên sân khấu Sydney. Đó, tức là cả cũ cả mới, vừa linh hoạt vừa xoay xở làm sao để cho nó hợp lý với cái sân khấu để mà mình đến từng điểm nhất.”
Chị cũng cho biết những gì có thể mang từ Việt Nam, đoàn gần như đều mang theo.
“Những cái đạo cụ mình mang theo gần như là mình không có thiếu một thứ gì. Tức là ví dụ như mình bớt lại, ví dụ mình có thể tận dụng những cái thứ ở đây có, ví dụ như là những cái đạo cụ bình thường mà mọi người hay thấy sử dụng sinh hoạt trong gia đình đi. Ví dụ như là bộ ly tạ trà rồi ấm tách, rồi bìa hồ sơ hoặc là chai rượu hoặc tờ báo, vân vân. Mọi người thấy nó rất bình thường đúng không? Nhưng mà thực tế là Vân cũng không dùng đồ ở đây luôn. Biết tại sao không? Vân cảm giác là những cái món đồ vật ở trong cái vở này á, dường như nó có linh hồn vậy đó. Cái linh hồn ở đây nó không phải là cái gì ma quái, nhưng nó đã theo mình một cái quãng đường rất là dài và Vân không muốn bỏ bất kỳ một thứ gì ở lại. Vân cảm thấy rằng là những diễn viên ở trong vở này khi mà họ vào cái nhân vật của họ, họ chạm được vào những cái thứ quen thuộc, họ sẽ cảm thấy nó thuộc về mình hơn, hơn là mình phải làm quen với những cái thứ đạo cụ mới [...] Chính vì thế cho nên nó lỉnh kỉnh khủng khiếp luôn. Ta nói 10 kiện,” NSƯT Ốc Thanh Vân kể.
Những người Việt tại Úc sau cánh gà
Đằng sau vở kịch thành công trên sân khấu 2 đêm diễn, phía sau khán đài là sự nỗ lực và phối hợp hết mình của những người Việt tại Úc.
Một thành viên lớn tuổi trong đoàn kịch chia sẻ về sự hỗ trợ của cộng đồng người Việt tại Úc:
“Nói chung ra mà bác qua đến đất-- bên cái nước này thì cũng nhờ cộng đồng người Việt của mình ở đây hỗ trợ. Chứ nói chung bác chả có cái gì hết trơn á. Đi qua đây con hiểu rồi. Nói chung bà con đây thương, đồng tình, họ cũng có tiếng nói chung nên bác mới được qua đây. Đây là lần đầu tiên. [...] chẳng hạn như bảo lãnh hay cái gì đó thì bác không biết. Nhưng mà chú bác rể này như vậy. Chứ tự dưng dễ gì qua. Coi như là qua đây nói chung là lạ, không biết gì hết nhưng mà gặp nói chuyện giống như người thân của mình vậy.”
Nghệ sĩ Ốc Thanh Vân cũng chia sẻ về sự đồng lòng của các đối tác tại Úc trong việc hỗ trợ đoàn kịch.
“Có một cái tuần lễ lúc đó Vân cũng đang ở bên Úc luôn mà là đợt trước, đang ở trong mùa đông lạnh giá mà ta nói cái tuần đó nha, ngày nào Vân cũng ngồi Vân thu thập hồ sơ của tất cả mọi người. Xù đầu tới 3 giờ sáng mỗi ngày. Vân, 3 giờ sáng thì đối tác của Vân ở bên này, người mà trực tiếp nộp hồ sơ là một tuần liền là tới 4 giờ sáng,” NSƯT Ốc Thanh Vân kể.
Anh Phong Phạm, đại diện Film Việt tại Úc, cho biết ý tưởng đưa Người Vợ Ma đến Melbourne và Sydney xuất phát từ ký ức xem kịch qua truyền hình cùng mong muốn giúp cộng đồng người Việt tại Úc được trực tiếp thưởng thức một tác phẩm kinh điển của sân khấu. Dù còn mới mẻ với lĩnh vực này, sự kết nối với những cộng sự phù hợp đã giúp anh hiện thực hóa dự án.
Trong bối cảnh AI và công nghệ số ngày càng hiện diện trong sản xuất nghệ thuật, việc Người Vợ Ma không dựa vào màn hình LED hay kỹ xảo càng làm nổi bật vai trò của con người phía sau sân khấu. Theo anh Phong, mỗi điểm diễn cần một ê-kíp riêng gồm khoảng 5–6 người Việt tại Úc phụ trách âm thanh, ánh sáng và hậu đài, đồng thời bảo đảm việc cải tạo sân khấu đáp ứng các yêu cầu về giấy phép, chuyên môn và an toàn tại Australia.
NSND Hồng Vân cho biết niềm yêu thích kịch nói của anh Phong cùng các cộng sự tại Úc là yếu tố giúp hai phía tìm được tiếng nói chung.
“Đối với Vân thì Vân thấy là riêng lần này Vân cảm thấy mình rất là khỏe, gọi là nhẹ nhõm á, khỏe lắm. Lý do là bởi vì một cái cơ duyên là Ốc Thanh Vân cũng đã có một thời gian sống ở Úc thì Ốc Thanh Vân có những cái mối quan hệ rất là tốt với một số những bạn như là vợ chồng của bạn Phong ở Film Việt và một số các mạnh thường quân khác thì đều có một cái cộng hưởng với nhau là rất tích cực. Rất thích kịch nói. [...] Thành ra là với những cái tư duy đó, với những cái sở thích đó, các bạn cùng chung tay để có thể đưa được một cái vở kịch với những gì gọi là đầy đủ tất cả các bộ phận hậu đài, âm thanh, ánh sáng để có thể qua đây giới thiệu với khán giả ở Úc châu một cái món ăn tinh thần tốt nhất có thể.”
Kỳ vọng về sự phát triển của kịch nói Việt tại Úc trong tương lai
Với nhiều người Việt đến Úc từ hàng chục năm trước, kịch nói từng là một phần quen thuộc của đời sống tinh thần. Với thế hệ sinh ra hoặc lớn lên tại Australia, đây có thể là lần đầu họ ngồi trong một khán phòng và theo dõi một câu chuyện dài hoàn toàn bằng tiếng Việt.
Anh Phong Phạm cho biết mong muốn giữ gìn ngôn ngữ là một trong những lý do khiến anh theo đuổi dự án.
“Luôn luôn trong lòng thì có những cái điều mình muốn, mình mong muốn đó chính là giữ được tiếng Việt của mình và giữ được cái văn hóa của người Việt của mình. Tại vì khi mình thấy chính trong bản thân của gia đình của mình, khi mà các cháu lớn lên ở đây đó thì có một cái điều rất là khó đó là tiếng Việt.”
Tại Melbourne, anh nhìn thấy nhiều gia đình đến rạp cùng nhau, với ba thế hệ cùng hiện diện trong một hàng ghế.
“Trong đó mình nhìn thấy nhiều thế hệ, thí dụ như chẳng hạn như con dắt mẹ đi nè, rồi lại có thêm bà nữa. Cho nên là mình nhìn thấy cả một family, cả một gia đình và có các chú các bác đi theo nữa thì trong lòng mình cảm thấy rằng là à thì ra cái lúc đầu những cái challenge mà mình gặ p phải mình thấy nó rất là khó khăn. Nhưng khi mình nhìn thấy là cái vở kịch nó mang lại một cái tính kết nối của nhiều thế hệ trong gia đình của người Việt của chúng ta tại Úc và đến đây để thưởng thức thì mình cảm thấy lúc đó mình cảm thấy rất là tự hào và rất là vui.”
Giữ bản gốc vì vậy không có nghĩa là đóng băng tác phẩm ở thời điểm 20 năm trước. Đoàn vẫn điều chỉnh tốc độ thoại, cách nhả chữ và một số chi tiết để khán giả trẻ hoặc những người đã sống xa môi trường tiếng Việt lâu năm có thể theo dõi.
“Mặc dù tụi mình vẫn luôn cố gắng giữ được cái tính nguyên bản của vở kịch này, nhưng mà vì nó đã qua một khoảng thời gian rất là dài rồi và sẽ có nhiều cái mới tụi mình phải cập nhật thì nó mới hợp xu hướng của 2026 bây giờ và người trẻ mới có thể xem được chứ không phải là chỉ có các ông bà hay các cô chú.”
NSƯT Ốc Thanh Vân nói.
“Rồi có những cái cách mà tụi mình nhấn nhá câu từ, nhả chữ hay là cách tụi mình thoại á thì cũng phải linh hoạt hơn. Cái tốc độ có lúc cần nhanh thì nhanh nhưng cũng có những lúc buộc phải chậm hơn. Để làm gì? Để mọi khán giả có thể nghe và hiểu được. Kể cả không phải là những người trẻ mà những người sống ở đây lâu năm, nhiều khi á, họ nghe tiếng Việt mà trong một cái, cái khoảng rất là dài như vậy á, nhiều khi nó cũng sẽ có thể là nhiều, nhiều cái họ sẽ nghe không kịp hết. Cho nên tụi mình cũng sẽ biết là có những cái đoạn là buộc lòng mình phải làm sao cho khán giả phải nghe được. Nghe được thì mới hiểu được, mà hiểu được thì mới cảm được. Thì cái đó là buộc tụi mình phải điều chỉnh."
Cũng có những cái sự mới mẻ hơn, ví dụ như một cái phiên bản rất là Úc châu, có cái sự thay đổi về nhân sự diễn viên để cho nó hợp với khán giả tại Úc hơn.
“Kịch Người vợ ma thì có thể nó chỉ là một cái vở kịch để bắt đầu,” anh Phong Phạm nói.
Anh kỳ vọng thành công của chương trình sẽ khuyến khích thêm nhiều đơn vị và người làm nghệ thuật đưa kịch nói Việt Nam đến Australia, thay vì để hành trình này dừng lại ở một nhà tổ chức hay một sân khấu.
Bởi vì nếu như có một người làm được thì câu hỏi đặt ra ở đây là phải có người khác cũng làm được và phải làm tốt hơn mình nữa thì Phong hy vọng là như vậy.
Phần "Transcript" do Trí tuệ Nhân tạo AI tạo ra. Đọc thêm về việc SBS sử dụng AI: https://www.sbs.com.au/aboutus/sbs-guiding-principles-for-use-of-ai/
Truy cập sbs.com.au/vietnamese để cập nhật tin tức, các câu chuyện cộng đồng, và podcast mới nhất.
Nghe SBS Tiếng Việt mọi lúc trên ứng dụng SBS Audio, tải về từ App Store hay Google Play.
Theo dõi SBS Vietnamese trên Facebook, Instagram và YouTube để khám phá thêm.
