Theo đánh giá mới nhất của Tổ chức Giám sát Nhân quyền (Human Rights Watch) trong báo cáo thường niên, nền dân chủ toàn cầu đã thụt lùi về mức của năm 1985.
Hoa Kỳ, Trung Quốc và Nga được nêu tên gần như ngay lập tức trong chương mở đầu của Giám đốc Điều hành, bị xem là những mối đe dọa đối với trật tự quốc tế dựa trên luật lệ.
Ông Philippe Bolopion cho biết hệ thống nhân quyền toàn cầu đang lâm nguy.
“Trong 20 năm qua trên toàn thế giới, nền dân chủ đã liên tục suy thoái. Và mỗi khi dân chủ thụt lùi, điều đó đều gây tổn hại đến nhân quyền, đến toàn bộ các quyền con người. Vì vậy, có thể nói chúng ta đã phải đối mặt với một môi trường bất lợi trong suốt 20 năm qua, khi nhiều quốc gia ngày càng kém tự do hơn.”
Hoa Kỳ là trọng tâm chính của báo cáo.
Ngay chương đầu tiên của báo cáo đã mang tiêu đề: ‘Liệu nhân quyền có thể tồn tại trong một thế giới mang màu sắc Trump hay không?’
“Thật sự đáng kinh ngạc khi chứng kiến cách chính quyền Trump đã làm suy yếu tất cả các trụ cột của nền dân chủ Mỹ, cũng như toàn bộ các cơ chế kiểm soát và cân bằng quyền lực. Cho đến hiện nay, vẫn còn những nỗ lực làm xói mòn niềm tin vào bầu cử, sự thiêng liêng của bầu cử, tấn công hệ thống tư pháp và các thẩm phán, nhắm vào giới báo chí.”
Những vấn đề này chỉ là một phần trong danh sách dài các thiếu sót được nêu trong báo cáo, bao gồm việc Hoa Kỳ cắt giảm hỗ trợ lương thực và trợ cấp y tế, xâm phạm quyền của phụ nữ, cũng như các chương trình hỗ trợ người da màu, người khuyết tật và người chuyển giới.
Ông Bolopion cũng đề cập đến sự suy giảm quyền riêng tư, cũng như việc sử dụng quyền lực nhà nước để đe dọa các đối thủ chính trị, truyền thông, hãng luật, các trường đại học, xã hội dân sự và thậm chí cả giới hài kịch.
Báo cáo gọi đây là “trật tự hỗn loạn mới của Trump”, nơi “sức mạnh quyết định lẽ phải và các hành vi tàn bạo không còn là ranh giới không thể vượt qua”.
Bà Ashkaya Kumar, Giám đốc vận động khủng hoảng của Human Rights Watch, cho biết dù không có quốc gia nào có hồ sơ nhân quyền hoàn hảo, những vấn đề này cho thấy sự đảo chiều sâu sắc trong vai trò truyền thống của Hoa Kỳ trong việc duy trì trật tự đa phương toàn cầu.
“Trong 12 tháng qua, những gì chúng tôi chứng kiến là một chính phủ Mỹ không chỉ rút lui khỏi vai trò đó, mà còn thể hiện sự thù địch mới đối với chính ý tưởng rằng luật pháp quốc tế có thể là một ràng buộc. Tổng thống Mỹ Donald Trump đã nói rằng đạo đức của ông là giới hạn duy nhất mà ông cho là cần thiết, và thể hiện sự hoài nghi sâu sắc đối với trật tự đa phương. Mỹ đã rút khỏi 66 tổ chức quốc tế, từ chối đóng phí cho Liên Hiệp Quốc, điều vốn là nghĩa vụ pháp lý khi là thành viên, và còn trừng phạt các thẩm phán của Tòa án Hình sự Quốc tế tại The Hague. Đây là những bước đi ở một cấp độ hoàn toàn khác so với bất kỳ chính quyền Mỹ nào trước đây.”
Tuy nhiên, Trung Quốc và Nga cũng đóng vai trò quan trọng.
Hai cường quốc này được cho là hiện nay kém tự do hơn so với 20 năm trước, trong khi báo cáo cũng lưu ý rằng nền dân chủ đang suy giảm tại Ấn Độ.
Bà Kumar cho biết Hoa Kỳ thực tế đang áp dụng một số chính sách mang tính độc đoán vốn gắn liền với các cường quốc này, dẫn chứng việc Trung Quốc sử dụng “thông báo đỏ” của Interpol để truy đuổi các nhà bất đồng chính kiến, hay các nỗ lực của Nga nhằm ngăn chặn những tuyên bố đa phương có đề cập đến vấn đề giới.
“Đây đều là những ‘cẩm nang’ mà các quốc gia độc đoán tầm trung khác đã sử dụng. Và giờ đây, chúng ta đang thấy Mỹ tham gia vào xu hướng đó. Gần đây tại Liên Hiệp Quốc, Mỹ đã tuyên bố không thể chấp nhận bất kỳ ngôn ngữ nào liên quan đến giới, điều mà trước đây chúng ta thường chỉ thấy sự phản đối từ Nga. Chúng tôi cũng rất quan ngại về các chiến dịch thông tin sai lệch và tuyên truyền sai sự thật gắn với các thực thể và doanh nghiệp nhà nước của Trung Quốc và Nga. Khía cạnh công nghệ trong sự đàn áp xuyên quốc gia của hai chính phủ này rõ ràng rất đáng được xem xét kỹ lưỡng.”
Nhưng không chỉ các cường quốc toàn cầu bị đưa vào tầm ngắm.
Úc cũng bị chỉ trích vì những thất bại trong việc bảo vệ quyền của người xin tị nạn và người tị nạn, cùng với nhiều vấn đề khác.
Liên Hiệp Quốc trước đó đã lên án sự thiếu minh bạch của chính phủ Úc trong chính sách và thực tiễn giam giữ người nhập cư, và sau chuyến thăm vào cuối năm ngoái, cơ quan này kết luận rằng chế độ giam giữ bắt buộc của Úc vi phạm luật nhân quyền quốc tế.
Bà Annabel Hennessy, nhà nghiên cứu về nước Úc của Human Rights Watch, cho biết tổ chức này rất thất vọng trước việc chính phủ Úc không có phản hồi phù hợp trước các phát hiện của Liên Hiệp Quốc.
“Những gì chúng tôi thấy vào cuối năm là chính phủ mở rộng các chính sách mang tính lạm dụng thông qua việc công bố thỏa thuận mới với Nauru, có thể dẫn đến việc hàng trăm người một lần nữa bị trục xuất sang Nauru. Điều đặc biệt đáng lo ngại là khi các đạo luật này được thông qua, chính phủ cũng ban hành những quy định mới nhằm tước bỏ quyền được xét xử công bằng của những người xin tị nạn hoặc những người bị cưỡng bức chuyển đến Nauru.”
Bộ trưởng Nội vụ đã được liên hệ để xin ý kiến bình luận.
Úc cũng bị chỉ trích về chính sách giam giữ thanh thiếu niên, bao gồm quy định cho phép độ tuổi chịu trách nhiệm hình sự bắt đầu từ 10 tuổi, thấp hơn tiêu chuẩn của Liên Hiệp Quốc.
Báo cáo cũng ghi nhận sự thất bại trong việc bảo vệ người Thổ dân và người dân Đảo Torres, trong đó có tỷ lệ trẻ em bị tách khỏi gia đình cao hơn nhiều so với các nhóm dân cư khác.
Vấn đề phân biệt chủng tộc cũng phủ bóng lên hồ sơ nhân quyền của Úc, với báo cáo nhắc đến vụ tấn công khủng bố tại Bondi khiến 15 người thiệt mạng vào tháng 12 năm ngoái.
Bà Hennessy cho rằng giải pháp không hề đơn giản, nhưng các chính sách phòng ngừa đóng vai trò then chốt, đồng thời chỉ trích những lỗ hổng trong các luật về phát ngôn thù hận mới được ban hành sau vụ tấn công.
“Theo các đạo luật hiện hành, các nhóm không được bảo đảm quyền được xét xử theo thủ tục công bằng. Điều đó có nghĩa là không có tiêu chuẩn chứng cứ rõ ràng về việc thế nào là tội phạm thù hận, thế nào là căn cứ để liệt kê một nhóm, và các nhóm đó cũng không có cơ hội phản hồi. Mối lo ngại của chúng tôi là nếu những nhóm không kích động bạo lực, hoặc không có bằng chứng cho thấy họ kích động bạo lực, vẫn bị liệt kê, thì Úc có nguy cơ đi theo con đường của một số chính phủ khác, nơi các nhóm dân sự ôn hòa bị gán nhãn là nhóm thù hận hoặc khủng bố.”
Một trong những rào cản lớn nhất đối với việc thực thi các biện pháp bảo vệ nhân quyền, theo báo cáo, là việc Úc không có đạo luật nhân quyền, điều khiến nước này trở thành nền dân chủ phương Tây duy nhất không có khung pháp lý như vậy.
“Một đạo luật như vậy sẽ bảo đảm rằng những gì được ghi trong luật nội địa phù hợp với những cam kết mà Úc đã ký kết trong các điều ước quốc tế mà nước này là thành viên. Các cuộc điều tra của chính phủ đã chỉ ra rằng hiện nay chúng ta chỉ có những cơ chế bảo vệ chắp vá. Ngay cả trong trường hợp người tị nạn, chính phủ Úc đã loại bỏ các tham chiếu đến Công ước về Người tị nạn khỏi Luật Di trú.”
Human Rights Watch cho rằng việc bảo vệ những nhóm dễ bị tổn thương, bao gồm người xin tị nạn, chưa bao giờ cấp thiết như hiện nay khi thế giới đang phải đối mặt với xung đột ở nhiều khu vực.
Cuộc chiến của Israel tại Gaza đã thu hút sự chú ý và lên án trên toàn cầu, khi nhiều quốc gia ký các tuyên bố chung mạnh mẽ chỉ trích việc sử dụng nạn đói như một vũ khí chiến tranh và cái chết của dân thường vô tội.
Tổ chức này mô tả cuộc chiến của Israel tại Gaza là một hành vi diệt chủng, cáo buộc mà Israel tiếp tục bác bỏ.
Bà Kumar cho rằng một trong những khía cạnh nguy hiểm nhất của cuộc xung đột là việc các quốc gia như Mỹ, Anh và Đức tiếp tục ủng hộ và cung cấp vũ khí cho Israel, làm xói mòn các chuẩn mực vốn nhằm ngăn chặn việc bán vũ khí cho những bên vi phạm luật chiến tranh.
“Đó là một vấn đề lớn đối với tất cả chúng ta, bởi nó buộc các quốc gia này phải lập luận rằng Israel không vi phạm luật chiến tranh, điều khó có thể thuyết phục và yêu cầu chúng ta làm ngơ trước những sự thật hiển nhiên, hoặc phải chấp nhận một dạng ‘ngoại lệ Israel’, nơi luật pháp được áp dụng cho những nơi như Nam Sudan hay Cộng hòa Trung Phi, nhưng lại không áp dụng cho một tác nhân như Israel. Cả hai lựa chọn này đều gây tổn hại nghiêm trọng đến trật tự quốc tế dựa trên luật lệ.”
Chính vì vậy, theo bà Kumar, các quốc gia coi trọng nhân quyền có vai trò sống còn trong việc buộc các bên khác phải chịu trách nhiệm.
“Một quốc gia như Úc, chẳng hạn, đã lựa chọn cách giữ lại phán đoán của mình. Chính phủ nói rằng họ sẽ để Mỹ xác định cơ sở pháp lý cho các hành động đó. Nhưng đó không phải là cách chúng tôi thường thấy Úc xử lý các vấn đề nhân quyền ở những nơi khác. Ví dụ, nếu chính phủ Malaysia dính líu đến một vụ hành quyết ngoài pháp luật, tôi tin rằng Úc sẽ tự mình tiến hành phân tích cả về mặt sự kiện lẫn pháp lý. Vì vậy, cốt lõi của bất kỳ nỗ lực hiệu quả nào nhằm làm sống lại phong trào nhân quyền toàn cầu và bảo vệ cấu trúc của nó chính là cam kết áp dụng luật pháp một cách bình đẳng đối với tất cả các bên.”
READ MORE
SBS Việt ngữ
Đồng hành cùng chúng tôi tại SBS Vietnamese Facebook & SBS Vietnamese Instagram, và cập nhật tin tức ở sbs.com.au/vietnamese
Nghe SBS Tiếng Việt trên ứng dụng miễn phí SBS Audio, tải về từ App Store hay Google Play
