Được trang bị hàng tỷ đô la tiền tiết kiệm tích lũy được trong thời kỳ đại dịch, người tiêu dùng bắt đầu chi tiêu phung phí vào năm 2022 khi các hạn chế được dỡ bỏ trên khắp thế giới và biên giới quốc tế mở cửa trở lại. Nhưng cung không theo kịp cầu, và cuộc xâm lược Ukraine của Nga đã giúp lạm phát tăng vọt.
Trong phần lớn thời gian của năm 2021, các chuyên gia đã thảo luận liệu áp lực lạm phát, là tạm thời hay lâu dài hơn, khi nền kinh tế toàn cầu mở cửa trở lại sau những năm hạn chế vì đại dịch.
Điều họ không tính đến khi năm 2022 bắt đầu là cuộc xâm lược Ukraine của Nga. Nó đã đẩy giá lương thực tăng vọt - cụ thể là lúa mì - đạt mức cao kỷ lục. Cùng nhau, cả hai quốc gia này cung cấp khoảng một phần tư lúa mì của thế giới.
Tác động khác là về năng lượng. Giá dầu tăng mạnh do động thái hạn chế nguồn cung của OPEC. Ở Úc, nó dẫn đến giá xăng cao hơn - đạt mức kỷ lục vào tháng Tư. Trong khi cả hai đều giảm từ đỉnh cao khi tăng trưởng toàn cầu chững lại, thì điều vẫn tồn tại là một cuộc khủng hoảng năng lượng - đặc biệt là ở châu Âu.
Bà Mahjabeen Zaman, người đứng đầu bộ phận ngoại hối tại ANZ, cho biết châu Âu nhập khẩu 90% lượng khí đốt mà họ tiêu thụ, trong đó 45% do Nga cung cấp.
"Vì vậy, sự gián đoạn sau đó đối với nguồn cung cấp khí đốt đã khiến giá khí đốt tăng cao và buộc châu Âu phải tìm kiếm năng lượng ở nơi khác. Mặc dù vậy, thị trường năng lượng đã chịu áp lực sau nhu cầu mạnh mẽ trong vài mùa đông vừa qua nên mọi thứ đã trở nên khá khó khăn ở châu Âu. Giờ đây, châu Âu đã quản lý để bảo đảm nhập khẩu đủ khí đốt cho mùa đông sắp tới nhưng một giải pháp trung hạn để thoát khỏi sự phụ thuộc năng lượng của Nga vẫn chưa được giải quyết, vì vậy chúng tôi cho rằng vẫn còn những biến động trong không gian đó."
Sự kết hợp của giá lương thực, năng lượng và xăng dầu tăng đã góp phần làm bùng nổ lạm phát trên toàn thế giới. Ở Úc, nó tăng lên mức cao nhất kể từ năm 1990 với tỷ lệ hàng năm là 7,3%. Nền kinh tế trong nước vững mạnh đã chứng kiến tỷ lệ thất nghiệp giảm xuống mức thấp nhất trong 48 năm qua là 3,4%.
Tuy nhiên, Shane Oliver, kinh tế gia trưởng của AMP Capital, cho biết nó ảnh hưởng khá nặng nề đến người tiêu dùng vì tăng trưởng tiền lương không theo kịp lạm phát.
"Tôi nghĩ tin tốt cho năm tới là lạm phát sẽ đạt đỉnh - chúng tôi nghĩ rằng nó sẽ đạt đỉnh trong quý này - và đợt tăng vọt cuối cùng là do giá năng lượng cao hơn, nhưng khi chúng ta trải qua năm tới, chúng ta sẽ để xem thêm bằng chứng cho thấy áp lực lạm phát sẽ bắt đầu giảm bớt. Ví dụ, chúng ta đã thấy rằng ở Mỹ, chúng ta đang thấy sự mất cân bằng nguồn cung bắt đầu trở lại bình thường, chúng ta đang thấy chi phí vận tải giảm, nhu cầu đang bắt đầu chậm lại, tất cả những điều đó sẽ dẫn đến lạm phát giảm mạnh trong 12 tháng tới, đồng thời, thị trường việc làm vẫn đang phát triển mạnh mẽ sẽ đẩy tăng trưởng tiền lương lên cao hơn một chút. Vì vậy, tôi cho rằng đến cuối năm 2023, bạn sẽ bắt đầu thấy khoảng cách giữa lạm phát và tiền lương thu hẹp rõ rệt và có một số khả năng khi đó tăng trưởng tiền lương có thể sẽ tăng cao hơn một chút so với tỷ lệ lạm phát."
Đó sẽ là tin tốt cho những người đi vay, những người đã phải gánh chịu lãi suất tăng từ chiến lược chống tăng giá tiêu dùng của Ngân hàng Dự trữ bằng cách nâng lãi suất chính thức từ mức 0,1% vào tháng 5 lên 3,1% vào tháng 12. Đó là tốc độ tăng lãi suất nhanh nhất trong nhiều thập niên - 10 năm giảm lãi suất chỉ kết thúc trong vòng có 8 tháng.
Khi các ngân hàng chuyển mức lãi suất mới đó cho khách hàng của họ, các khoản thanh toán thế chấp theo lãi suất thay đổi tăng vọt và hạn chế số tiền mà người mua nhà có thể vay tới 27%. Chính điều đó đã chứng kiến giá bất động sản hạ giảm không còn cao kỷ lực như trước. Kinh tế gia Shane Oliver cảnh báo rằng sẽ có những đợt sụt giảm hơn nữa ở phía trước.
"Có lẽ sẽ còn nhiều đau đớn hơn nữa bởi vì chúng ta chưa thấy tác động của vách đá lãi suất thế chấp. Điều đó sẽ xảy ra khi những người may mắn chốt được lãi suất thế chấp trên dưới 2% từ một hoặc hai năm trước bây giờ sẽ thấy chúng sắp hết hạn, và họ sẽ phải trả 5 hoặc 6% lãi suất. Điều đó không may có thể dẫn đến việc buộc họ phải bán nhà khiến giá bất động sản còn sụt giảm hơn nữa."
Cũng có áp lực giảm giá đối với đồng đô la Úc vào năm 2022. Nó được giao dịch cao tới 75 US cent vào đầu năm - và thấp nhất là 62 xu – biên độ 22 phần trăm đó cao hơn mức trung bình trong 30 năm qua.
Trong khi thế giới đổ xô vào đồng đô la Mỹ khi lãi suất ở đó tăng lên, thì các hạn chế do COVID của Trung Quốc trong phần lớn thời gian của năm đã làm chậm nền kinh tế của nước này. Người đứng đầu FX của ANZ, Mahjabeen Zaman nói rằng điều đó tiếp tục làm giảm nhu cầu đối với hàng hóa và quặng sắt có liên quan đến đồng đô la Úc.
"Nhưng đô la Úc đã tăng trở lại, từ mức thấp 62 lên 67 xu, và trong tương lai, chúng tôi cho rằng đồng đô la Úc sẽ tăng giá. Sự thống trị của đồng Mỹ kim đã giảm, rủi ro toàn cầu đang giảm dần và phần tốt nhất là tin tức về việc Trung Quốc mở cửa trở lại sẽ được hỗ trợ. Động lực trong nước là vững chắc, chúng ta có thị trường lao động mạnh mẽ, mức tiêu dùng mạnh: chúng tôi kỳ vọng đồng đô la Úc sẽ tăng giá lên 70 xu một đô la Mỹ vào năm tới."
Tuy nhiên, điều đó có thể không an ủi chút nào đối với du khách muốn ra nước ngoài trong năm mới, với giá vé máy bay quốc tế hiện đang ở mức cao nhất trong 15 năm.
